скорбеть, горевать.

1) обижаться, огорчаться; 2) скорбеть, печалиться; соболезновать.

туохт. Санааҕа түс, курутуй, аһый. ☉ Горевать, скорбеть, впадать в горе.

грустить; печалиться; скорбеть, горевать; туохтан бачча санаарҕаатыҥ? отчего ты так печален?; санаарҕаама, барыта этэҥҥэ буолуо не горюй, всё образуется.

1) становиться кислым, горьким; киснуть; үүт аһыйбыт молоко скисло; 2) жечь, щипать; илиим бааһа аһыйда у меня жжёт рану на руке; 3) горевать, скорбеть; жалеть, сожалеть; өлбүт оҕотун аһыйар он горюет об умершем ребёнке; сүтэрбит саатын аһыйар ему жаль потерянное ружьё.

туохт.
1. Туохтан эмэ санаарҕаа, санньый, мунчаар. ☉ Скорбеть, печалиться, огорчаться от неудачи
Уйбаан уола ойоҕо барбытыттан бэркэ курутуйар быһыылаах. А. Софронов
Ол буолан баран эн бу дойдуга суох буоларгыттан курутуйабын. С. Ефремов
2. Буруйа суохха сэмэлэнэн, саҥарыллан, атаҕастанан хомой, хоргут, өһүргэн. ☉ Обидеться, огорчиться, расстроиться от незаслуженных обид
Балыгыай курутуйан кулгааҕа кытар гына түстэ, аҕата эппититтэн, сурдьа күлбүтүттэн …… саһан олорон ытаата. Бэс Дьарааһын

туохт. Туох эмэ сатамматаҕыттан хомой, санаарҕаа. ☉ Печалиться, скорбеть, сокрушаться (из-за того, что что-л. не ладится, не получается)
«Албыннаабыт хааһыбын сиэх бэйэм буоллаҕа», — Сүөдэр кутуруйан ботугураата. М. Доҕордуурап
— Эн, Көкөт, олус искэр киирэн кэбилэнэн эрэҕин, онтукаҕыттан үөрэҕин дуу, кутуруйаҕын дуу? Биллиэ буоллаҕа. Эрилик Эристиин
ср. тув. куъдара ‘грустить, скучать, тосковать’ < п.-монг. гутара ‘тосковать, хандрить, приходить в угнетенное состояние’

туохт., кэпс. Туох эмэ куһаҕантан улаханнык соһуйбут, хом түспүт дьүһүннэн. ☉ Иметь скорбный, опечаленный, горестный вид, печалиться, скорбеть, грустить. [Туйаарыма Куо:] Ыый-ыыйбын! Аай-аайбын! Ытаабатах бэйэкэм Ытаахтыы олордоҕум, соҥуйбатах бэйэкэм Сордонон эрдэҕим… П. Ойуунускай
Кини биир улахан артыыс көмүллүүтүгэр сылдьан баран сүрдээҕин соҥуйан, санаарҕаан иһэрин көрсүбүтүм. Н. Габышев
Арыт киһи кыраттан соҥуйар, сүөм түһэр. Баал Хабырыыс
ср. тюрк. йоҕ ‘печаль’

туохт.
1. Улахан ыарыыттан, аһыыттан суланар курдук уһуннук саҥа таһаара-таһаара, ынчыктаа, ытаа. ☉ Громко, протяжно стонать, плакать, причитать, стенать (от тяжёлой болезни или большого горя)
Алаас кулуһуннаах күөлүн үрдүнэн бар дьон энэлийэ ытыыра эҥсиллэ уһунна. Амма Аччыгыйа
О, эн кэбис куттаныма — Суланыа, ытыа — диэҥҥин, Энэлийэн, ынчыктаан, — Бар дьонун куттуо, — диэҥҥин. С. Данилов
Кини ойоҕо Алааппыйа эмээхсин хаҥас диэки энэлийэр саҥата иһиллэр. М. Доҕордуурап
2. көсп. Киһи уһуннук ынчыктаан ыган ытыырын курдук дорҕоону таһаар эбэтэр оннук тыаһаа (хол., силлиэ, буурҕа). ☉ Издавать звуки, похожие на стон, плач, выть (напр., о сильном ветре, буре)
Оттон буурҕа син биир энэлийэр, суланар-саанар, абааһы уолунуу бэйэтин арбанар, ыйылыыр. Н. Габышев
Таһырдьа хобдох баҕайы тыал үөлэс үүтүгэр энэлийэр. Дьүөгэ Ааныстыырап
Былыр манна куруҥ тыаҥ Кутурҕанын туойара, Иччилээхтик силлиэ тыал Энэлийэр буолара. П. Тулааһынап
Аан энэлийэн аһылынна. «ХС»
ср. тат. инэлү ‘умолять’, алт. энеле ‘тосковать, сетовать, скорбеть’, монг. энэлэх ‘горевать, сокрушаться, скорбеть, страдать’, эвенк. эну ‘болеть’

туохт.
1. Улуйар курдук саҥата таһааран санаарҕабыллаахтык унаархайдык ытаа, ыллаа, ынчыктаа, оннук дорҕоонноохтук иһилин. ☉ Петь, рыдать, стонать протяжно, тягуче при сильном горе или от боли
Мавра оһоҕун чанчыгар, сырдык хараҥа былдьаһыытыгар, күлүк курдук, сүөдэллэн олорон: «Айа даа!» — диэн үөрэммит үгэһинэн сыналыйан ылла. М. Доҕордуурап
Кыыс эрэйдээх Сэниэтэ эстиэр диэри Ытаан сыналыйда, Уҥмуттуу, утуйбуттуу дуу Улугуран сытта. С. Зверев
Таһырдьа буурҕа сирилиир, түннүккэ ыйылаан, өрө сыналыйан ааһар. А. Фёдоров
2. Сыыллар курдук бытааннык, салгытыылаахтык, ыараханнык бар, айаннаа. ☉ Двигаться медленно, тяжело, надоедливо долго
Тырахтарыыс уол, ыраах от тиэйэ барбыта, икки хонон сыналыйан кэлбитэ. П. Аввакумов
[Лидия Гаврильевна] дьүөгэтигэр быһа сыналыйан тиийбитэ. В. Титов
Локомотив сүүрбэттэн тахса вагону соһон баран, хара буруонан тыынан сыналыйан иһэр. А. Чехов (тылб.)
ср. монг. шаналах ‘сокрушаться, скорбеть; страдать, мучиться’