1) снег с дождём; слякоть || слякотный; липпэрэҥ күн слякотный день; 2) распутица; слякоть, жидкая грязь.

уст. слякоть, мокрый снег; биспэх күн слякотный день.

1) слякоть, сырость, мокрая погода; 2) растительность, мокрая от дождя, росы.

аат. Туох эмэ ньуура убаҕаһынан (хол., уунан, бадараанынан) сабардаммыта. ☉ Жидкая грязь, слякоть
Уу-хаар тахсан элбээбитин! Уулусса килээйигэр Тайах мастаах эмээхсин Тас иэнинэн баран түһэр. С. Руфов

ж. 1. (слякоть) бадараан, бырыы; 2. (нечистота) кир; покрыться грязью кир буол, киртий; 3. перен. (что-л. безнравственное) кир, быдьар быһыы; 4. грязи мн. мед. былыык (эмтээх бадараан); принимать грязи былыыгынан эмтэн; # месить грязь бадарааны оймоо, бадарааны кэс; забросать грязью или смешать с грязью или втоптать в грязь сир-буор сирэйдээ, сыыска-буорга тэбис (холуннар).

аат. Саас хаар бастаан ууллар, уу-хаар тахсар кэмэ. ☉ Весенняя оттепель, слякоть
Таһырдьа сылыйан, хаар-уу буолтун кэннэ эһэлэрэ бултуйан кэлбитэ. «ХС»
♦ Хаар-уу былдьаһан эрдэҕинэ — саас эрдэ (хаар түргэнник ууллар кэмэ). ☉ Ранней весной (когда снег начинает быстро таять). Булчуттар хаар-уу былдьаһан эрдэҕинэ үүтээннэриттэн хоҥнубуттара

аат. Сиппэрэҥ, силбик. ☉ Дождь со снегом, слякоть
Хаайыылаахтар Киренскэй куораттан хаары-сиири аннынан сатыы Иркутскайга айаннаабыттара. П. Филиппов
Күһүҥҥү тыал арыт хантан эрэ былыты үүрэн аҕалан, хаар-сиир аргыстанар. В. Миронов
Кыыллар хаартан-сииртэн, тыалтан, тымныыттан саһан ырыганнаабыт, хаспаҕы булбут буолуохтарын сөп. ГНК ТССМ
△ Халыҥ хаар. ☉ Толстый слой снега
Ол кэмҥэ чугастааҕы сэппэрээк быыһыттан хаар-сиир буолбут улахан ыт ойон тахсыбыт. Далан
Таах хаар-сиир сиэҕинээҕэр, оҕолорбор хааһылаан биэриэм диэммин тооруссаны чооруостаһабын. Айталын
Сылгы хаара-сиирэ суох далга төһө да элбэх оту сиэппит, уулаппыт иһин, сүгүн көнөн биэрбэт. ОГИ С

аат. Күһүн кыстык хаар түһүөн иннинэ сир добдугурас буола тоҥуута, оннук тоҥоруу кэмэ. ☉ Промерзание земли до полного затвердения (поздней осенью, перед тем как ляжет снежный покров)
Булчуттар күһүн добдурҕа саҕана, саҥа хаар түһүүтэ …… үүтээннэргэ олохсуйан олорон уһун кыһыны быһа бултааччылар. Далан
Күһүн добдурҕа саҕана, кинээс Кыһалҕа уолу кыырдара ыҥырда. И. Гоголев
Былырыын күһүн добдурҕа саҕана Бэстээх биэрэгиттэн икки көс сиргэ отут буут таһаҕаһы тэлиэгэҕэ тиэйэн дьүккүппүтэ. М. Доҕордуурап
◊ Улуу добдурҕа үрд. - күһүөрү кыһын сир-дойду дөйүөрэ тоҥуута (уухаар сырыыны мэһэйдээбэт кэмэ - былыр хаһаайыстыбаҕа олус улахан суолталааҕын бэлиэтээн этии). ☉ букв. великое промерзание (поздней осенью - в старину это время считалось особо благоприятным для дальних переездов, хозяйственных работ, поскольку водоемы, слякоть, болота уже не мешали передвижению)
Улуу добдурҕа - икки атах хорсунун, хоодуотун өттө сырыыргыыр кэмэ. Далан
Күһүн улуу добдурҕа саҕана өксүөн ардаҕа түстэ уонна тоҥорон хабылыннарда. И. Гоголев

аат.
1. эргэр. Күһүн муус тоҥуута бултаан холбоҕо кутан мунньубут мунду (оннук сытан, буһардахха иһэ тохтон кэлэр буола луугурар, кыһын тоҥмутун кэннэ сиэнэр). ☉ Озёрный гольян осеннего улова, которым запасаются впрок, заквашивая его в специальных коробах (употребляли в пищу зимой, после замерзания)
[Күөлтэн] м у н д улаан ыланнар холболууллар эбит. Сытыталлар. Лыыба диэн ааттаах. Багдарыын Сүлбэ
Оҕонньорбут тоҥ лыыбаны ойо охсон киллэрэн буһарбыта. Сотору буолаат, аһыытыҥы сыт билиннэ, онтукпут кэнникинэн дыргыйан, сыҥаахпыт уута сүүрэн барда. «ХС»
2. кэпс. Уймалас бадараан, оборчо. ☉ Зыбкая почва, топь
Хас да килэмиэ тир усталаах бадарааннаах лыыбаны уһугунан эргийэн, …… кэтиир пуун оҥостон тохтоотубут. И. Эртюков
Бэл тайаҕы бадараантан, лыыбаттан, маартан хостонуллара. Н. Габышев
ср. чув. лапра ‘грязь (слякоть)’
◊ Лыыба буол туохт., кэпс. — сытыйан илдьи бар, илдьирийэ сылдьар буола сымнаа. ☉ Мякнуть в результате гниения, загнивать, разлагаться.

1. даҕ.
2. Чэбэрэ суох, кирдээхтик туттар. ☉ Неряшливый, неопрятный, нечистоплотный
   Хотон иһиттэн чанчарык баҕайы эмээхсин дьахтар ойон тахсыбыт. Саха фольк. Дьону сымыйанан балыйар, куруубай, чанчарык дьахтар, дьиҥинэн, дьахтар буолбатах. И. Гоголев
   [Пономарёв] урут сүрэҕэлдьэс, уоруйах, наһаа чанчарык этэ. Н. Заболоцкай
   △ Ырааһа суох, кирдээх. ☉ Неопрятный, неаккуратный, грязный
   Бөһүөлэктэр бэрт чанчарык көрүҥнээхтэр. Софр. Данилов
   Чанчарык остолобуойдарга Сахсырга үөрэ сирилии көтөр. Р. Баҕатаайыскай
   Дайыыкка оһох тутуутун сүрдээх чанчарык үлэ курдук саныыр. В. Титов
3. Сидьиҥ, куһаҕан, сиэргэ баппат (хол., тыл). ☉ Мерзкий, гнусный, скверный (напр., о слове)
   Киһи буурҕаны саамай чанчарык тылынан үөхтэр-үөхпүт. С. Дадаскинов
   Кини ол курдук чанчарык сигилилээх, суобас хаар диэн мэлийбит, билии-көрүү өттүнэн быстар татым. «Сахаада»
4. аат суолт. Кирдээхтик туттар, чэбэрэ суох, ньирээхи киһи. ☉ Неряха, грязнуля, замарашка
   Орой-төбөт мэниктэр, Чанчарыктар, мэлдьэхтэр …… Муҥхаал бары ыҥырыллар Муҥхааллар мунньахтарыгар. С. Данилов
   Марбаала диэн соҕотох эмээхсин бүтүн бөһүөлэккэ чанчарыгынан аатырар. Л. Попов
   ср. тув. чылчырык ‘слякоть, скользкая грязь.’