нареч. плотно, вплотную; ааны сыһыары сап = плотно закрывать дверь; сыһыары кэл = подходить вплотную # сыһыары муннук геом. смежный угол.

даҕ. Бэйэ-бэйэтигэр салҕаһа оҥоһуулаах, бэйэ-бэйэтиттэн арыта, быыһа суох. ☉ Прилегающий, примыкающий к чему-л., смежный
[Дьонум дьиэлэригэр] иһинэн лааппыларыгар сылдьар тилийэ ааннаахтар. Н. Якутскай
Былыргы тилийэ хотонноох, көмүлүөк оһохтоох самналлыбыт балаҕана билигин сурахтыын сүттэ. Н. Лугинов
Бу балаҕаҥҥа кэлэр-барар айан дьоно түһүөхтээх сирдэрэ быһыылаах, дьиэ аҥаар эркинэ тилийэ наара орон эбит. И. Никифоров

1. аат.
2. Дьону үлэҕэ холбооттооһун социалистическай сүрүн форматынан буолар бэйэ туттар сүөһүтүн (аты, оҕуһу) уопсайдаан, биир хаһаайыстыба буолан үлэлээһин. ☉ Основная форма социалистического производственного объединения граждан для ведения коллективного хозяйства на базе обобществления средств производства, артель
   Артыаллар хайыы-үйэ бурдуктарын күрүөтүн ханан да быыһа суох гына туттулар. П. Ойуунускай
   «Хоптолоох» сиһиттэн — Көстөкүүннээх олохторуттан артыал миэлиҥсэтин тыаһа курулаан иһиллэр. Дьүөгэ Ааныстыырап
   Табаарыстыба чилиэннэрин кытары кэпсэтии оҥортуубут, артыалга киирэллэригэр ыҥырабыт. А. Бэрияк
3. Үлэ сорох көрүҥнэригэр (ордук күүс үлэтигэр) уопсай дохуоттаах уонна эппиэттээх буолар гына, бииргэ үлэлээһиҥҥэ дьоннор холбоһуулара. ☉ Объединение лиц некоторых профессий (связанных с физическим трудом) для совместной работы с общими доходами и общей ответственностью. Балыктааһыҥҥа артыал тэрийдилэр
   □ Тыал, буурҕа оонньуур, хаар саба тибэр хотугу дойдуга балыксыт артыалыгар атын сиртэн киһи кэлэрэ — сүрдээх улахан сонун. Т. Сметанин. Онон артыал көмүс көрдөөһүнэ туһата суохтук саҕаланар. И. Бочкарев
4. эргэр. Артыал чилиэнэ, артыалга кыттыгас киһи. ☉ Член, участник артели.
5. эргэр. Кэргэн; доҕор. ☉ Супруг (супруга); спутник жизни
   Аналлаах артыалын, Эрэмньилээх эрин, Туһааннаах доҕорун Моонньуттан кууспутунан, Уоһуттан уураабытынан [сылдьар]. Өксөкүлээх Өлөксөй
6. даҕ. суолт., эргэр. Быысаһа турар, сэргэ олорор. ☉ Соседний, смежный
   Артыал дьаам. Артыал киһи. ПЭК СЯЯ

сыһ.
1. Туох эмэ туохха эмэ сыста, ыкса буоларын курдук. ☉ Очень близко, впритык к чему-л.
Оҕонньор мастарын соһон кэлэн, ураҕаһын кырыылаах түүтэххэ сыһыары анньан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Кыраһыыннаах буочукалары үҥкүрүтэн аҕалан рельсэҕэ сыһыары анньыталаан кэбиһэллэр. Эрилик Эристиин
Байыкка оҕуһу тыыга сыһыары аҕалан тохтотто. Н. Заболоцкай
△ Тугу эмэ батыһыннары, устунан, олус чугас (хол., истиэнэ, ыскамыайка кыйа). ☉ Вдоль чего-л. (напр., стены); вплотную к чему-л. (напр., к стене)
Итиэннэ кыракый түппээк, сыттык дуомнаах, истиэнэни сыһыары тардыллыбыт ороҥҥо хараҕын симэн сытта. Софр. Данилов
Оҕонньоттор хоспох эркинигэр сыһыары тардыллыбыт эргэ ыскамыайкаҕа кэккэлээбиттэр. «ХС»
2. Ыга, ыксары (хол., баттаа). ☉ Плотно, сильно (напр., прижимать)
Вася бэргэһэтин оройун сыһыары баттанна, дириҥник көхсүн этиттэ. Амма Аччыгыйа
Анарааҥҥыта, куһаҕан баҕайытык сарылыы-сарылыы, уолчааны сиргэ сыһыары баттыы сатыыр. Күннүк Уурастыырап
Билигин Серёжа арбайбыт баттахтаах төбөтүн сыһыары кууһан баран, дьоллоохтук утуйан хаалбыт киһи баар ини. ПП Дь
3. көсп. Кими эмэ бэйэҕэр чугаһатан, бэйэҥ диэки хайыһыннара, кыттыһыннара. ☉ Притянув, приблизив, привязав к себе
Ол киһини [Бэрт Хараны] ааттаһан бэйэлэригэр сыһыары тардан, өлөр-хаалар күннэригэр көмө оҥостор санаалаах этилэр. «Чолбон»
4. Тугу эмэ туохха эмэ тэҥҥэ тутан, дьүөрэлэһиннэрэ. ☉ Привязывая что-л. к чему-л., соотнося с чем-л.
Туох барыта бэйэтин күнүгэр-дьылыгар, оччотооҕу сиэригэр-туомугар сыһыары тутулуннаҕына эрэ ылыннарыылаах буолар. С. Федотов
Софрон Данилов хараахтары олоххо сыһыары тутан көрдөрбөт. Ол оннугар хараахтары олох ханнык эмэ уустук түгэнигэр сөп түбэһиннэрэн арыйар. «ХС»
◊ Сыһыары муннук геом. — быысаһа сытар муннук. ☉ Смежный угол
Икки муннук, өскөтүн кинилэр аҥаар өттүлэрэ биир, оттон икки атын өттүлэрэ биирдэрэ атынын салҕааһына буолан барар буоллаҕына, сыһыары муннуктарынан ааттаналлар. КАП Г