даҕ., кэпс. Ис сыатынааҕар тас сыата элбэх (үксүгэр сүөһү туһунан). ☉ Более жирная снаружи, чем изнутри (о скотине). Таһырдьаҥ сүөһү. Таһырдьаҥ сылгы

даҕ., кэпс. Таһырдьа чугас баар, таһырдьааҥҥы. ☉ Находящийся вне дома, снаружи, расположенный рядом, поблизости (по отношению к находящемуся в доме, в помещении), наружный
[Даайыс:] Күнү быһа дьиэтигэр иистэнэ олорон баран, сип-сибилигин таһараа ыалга тахсыбыта. А. Софронов
Ити хоноһобут таҥаһын таһараа дьиэҕэ таһаар. Эрилик Эристиин. Таһараа аан тыаһаабытыгар Дьүлэй Дьөгүөр түргэнник оһох тутар кылааһыгар дьылыс гынар. А. Габышев
ср. др.-тюрк. ташра ‘наружу, снаружи’

аат. Дьиэ таһа, аһаҕас халлаан анна. ☉ Пространство вне помещения, под открытым небом, улица
Таня түннүк сэҥийэтиттэн тайанан туран, таһырдьаны көрдө. М. Доҕордуурап
Аһаан бүтэн таһырдьа таҕыстыбыт. Т. Сметанин
Таһырдьаттан Ааныка эмээхсин киирэр. С. Ефремов
ср. др.-тюрк. ташхару, ташру ‘наружу, снаружи’, тув. таштында, туркм. дашында ‘снаружи’

аат. Туох эмэ аһы (хол., эти) хахтаныар эрэ диэри уокка сырайан эбэтэр арыыта суох ыһаарылаан буһара түһүү. ☉ Обжарка (напр., мяса), нагревая, прокаливая на огне, только снаружи, жаренье без масла. Урут эти буһарарга халаҕытыы ньыматын киэҥник тутталлара

даҕ.
1. Атын, туора. ☉ Другой, иной; чужой, посторонний
Тастыҥ, эбии үбүлээһини туруорсуохха наада. В. Яковлев
«Арыы» холкуоһугар Макаар диэн тастыҥ ийэ ууһуттан кэлэн киирбит киһи баар. Күндэ
Уруокка үчүгэйдик олорор эрээри, тастыҥ дьыаланан дьарыктанар. ОАП ИиЭУО
2. Ырааҕынан (төрдүс, бэһис, алтыс көлүөнэ иһинэн) хаан-уруу буолар (аймах). ☉ Восходящий к общему предку в четвёртом, пятом, шестом поколении, дальний (родственник)
Бэрт кырабар тулаайах хааламмын тастыҥ аймахтарбар иитиллибитим. И. Гоголев
Манна тастыҥ эдьиийим баар. Н. Якутскай
Бүгүн Ромаҥҥа улахан үөрүү: тастыҥ быраата Миимэй хоно кэллэ. Ф. Софронов
ср. др.-тюрк. тастын ‘снаружи, находящийся снаружи, внешний’

аат. Таһыттан биллибэт иһинэн хайдыы, дьиэк (маһы, уҥуоҕу этэргэ). ☉ Метик, внутренняя трещина (расщелина) в стволе дерева, иногда незаметная снаружи
Хойуу-сыбаал мутуктаах, Куодалардаах саастардаах, Хоҥкугуркаан төбөлөөх Хоҕудаллыыр тииттэрдээх. Күннүк Уурастыырап
Этим сааһынан, Уҥуоҕум куодатынан, Хааным тымырынан, Тула өттүбүнэн Дорҕоонноох муусука Долгуйа кутулунна. С. Зверев
ср. каракалп. куйыс ‘дупло (дерева)’

аат. Дьахтар былыргы истэри-тастары түүлээх (таһа күндү түүлээх), кулгааҕын саба түһэр сыҥааҕа суох хороҕор бэргэһэтэ. ☉ Национальная якутская женская шапка: меховая изнутри и снаружи, высокая, закрывающая уши
[Кыыс дьахтар] киис тириитин килбиэннээҕин бэрдэ дьабака бэргэһэлээх. П. Ойуунускай
ХVIII уонна ХIХ үйэлэргэ дэлэйдик кэтиллибит дьабака бэргэһэ сорох чааһа буобура тириилээх буолар. Багдарыын Сүлбэ
Мин уол дьоруойбун муодарҕатар Кийиит симэҕэ, көмүһэ, Оноолоох соно, дьабаката, Оҕуруолаах этэрбэһэ. Дьуон Дьаҥылы
ср. алт. чабак 'высокая шапка'

1. даҕ. Таһырдьа баар. ☉ Находящийся снаружи, на улице, наружный, внешний
   Хамначчыт уолаттар, кыргыттар таһырдьааҥҥы туруорбах балаҕантан киирдилэр. Н. Якутскай
   Таһырдьааҥҥы турбалар тоҥмуттарыгар батарыайалартан ууну сүөкүүргэ күһэллибиттэр. «Кыым»
2. аат. суолт. Таһырдьа баар кимнээх эмэ (э. ахс. ф-гар). ☉ Кто-л., находящийся на улице (употр. только во мн
   ч.). Бэриниэхтээх дьон хайыы-үйэ утарылаһан барбыттарын быһыытынан таһырдьааҥҥылар тутуу былдьаһаллара наада буолбут. Эрилик Эристиин
   Бээ, таһырдьааҥҥыларбыт тоҕо сүттүлэр? А. Сыромятникова
   Иһирдьээҥҥилэр тахсыбат, таһырдьааҥҥылар киирбэт буолан хааллылар. «ХС»

сов. 1. что (вынуть вставленное) уһул, уһулан ыл; выставить рамы араамалары уһулан ыл; 2. что (поставить снаружи) таһаар, таһааран кэбис; выставить шкаф в коридор ыскаабы көрүдүөргэ таһаар; З. кого, перен. разг. (прогнать) таһырдьа ас, холдьоҕон таһаар; 4. что (выдвинуть вперёд) чорбот, былтат, өтөт; выставить грудь туес-кун өтөт; 5. что (для обозрения) көрүүгэ туруор; выставить картины художника художник хартыыналарын көрүүгэ туруор; 6. что (для обсуждения) туруор; выставить кандидатуру кандидатурата туруор; 7. кого--что (поставить, послать) туруор; выставить охрану харабылла туруор; 8. кого-что, разг. (показать) көрдөр; выставить в дурном свете куһаҕан өттүнэн көрдөр; 9. что (проставить) туруор; выставить отметки сыаналарда туруор.

даҕ. Туох да мэҥэ, харата суох хаар маҥан, сандаархай. ☉ Сияющий белизной, без единого пятнышка, яркий
Кыҥкынас куоластаах, Кырыыппалыы ырыалаах, Кынталлыбыт быһыылаах, Кылбаҕар дьүһүннээх Кыталыктыыр кыылым. Саха нар. ыр. I
Мап-мап маҥхаҕар Баай кыраай манньыата, Кып-кып кылбаҕар Кыраһам көмүһэ [таба туһунан]. Эллэй
Күһүҥҥү сылааһа кэхтэн эрэр сырдык күн уһуу сардаҥалара, саҥа сулламмыт, кыыс оҕо харытын курдук, кылбаҕар эттээх сэргэни кууһан ылан, ууруу-сыллыы тула көттүлэр. В. Титов. Тэҥн. кылбаҥ, кылбар I, кылбараҥ
♦ Кырса эрэ кылбаҕар, субата эрэ туртаҕар — тас дьүһүнүнэн эрэ үчүгэй, оттон ис дьиҥэ куһаҕан (киһи). ☉ Красив только снаружи, лишь внешне (о человеке). Көрдөххө кырсыҥ эрэ кылбаҕар, субаҥ эрэ туртаҕар. Саха фольк.