несов. см. снизить(ся).

себестоимость; бородууксуйа себестоимоһын намтат= снизить себестоимость продукции.

с. 1. (по гл. снизить) намтатыы, түһэрии; 2. (по гл. снизиться) намтааһын, түһүү.

побуд. от намтаа = снижать, понижать; сыананы намтат= снизить цену; дуоһунаһыгар намтаппыттар его понизили в должности; айдааны намтат= умерить шум.

туохт. Туохтан эмэ төрүөттэнэн (хол., ыа л дьан, кырд ьан) урукку тэтимҥин сүтэр, нэс буол. ☉ Стать вялым, неповоротливым, утратить былую силу, снизить темп деятельности по какой-л. причине (напр., из-за болезни, старости)
Витя …… олус нэһиргээбит, күөх оттон төбөтүн өрө ылбат буолбут аты үүрэн биэрдэ. Н. Заболоцкай. Бастаан улгум соҕустук баран иһэн, оҕус өчөһөр, нэһиргиир, сүгүн хаампат буолла. И. Готовцев

сов. 1. что (сшибить) туура оҕус, төлө оҕус, тэбээн түһэр; сбить замок с двери аан күлүүһүн туура оҕус; сбить яблоко с дерева мастан яблоконы туура охсон түһэр; 2. кого-что (повалить) түҥнэр, түҥнэри оҕус; сбить человека с ног киһини түҥнэри оҕус; 3. кого-что (птицу, самолёт) ытан түһэр; 4. кого-что, воен. (оттеснить) киэр оҕус, киэр үүр, ыган таһаар; сбить противника с позиции естөөҕү позициятыттан ыган таһаар; 5. что (стоптать) ньылчырыт, элэт; сбить подковы боккуобу ньылчырыт; сбить каблуки хобулуктаргын элэт; 6. что (сдвинуть) төлө оҕус, хамсат, ас; сбить перевязку бэрэбээскэҕин хамсат; сбить шапку на затылок бэргэһэҕин кэтэххэр ас; 7. что, перен. (нарушить) алдьат, ыс; сбить планы былааны алдьат; 8. кого (заставить отклониться в сторону) булкуй, бутуй, муннар; сбить с пути суолтан муннар; 9. кого (привести в растерянность) бутуй, муннар; сбить отвечающего эппиэттээч-чини бутуй; 10. что (уменьшить, снизить) намтат, түһэр, уҕарыт; сбить температуру температураны түһэр; сбить цену сыананы түһэр; 11. что (сколотить) ыпсар, холбоо; сбить доску хаптаһыны ыпсар; 12. что (взбить, вспенить) ытый, күөрчэхтээ, арыылаа; сбить масло арыылаа; сбить сливки күөрчэхтээ; # сбить с толку булкуй, бутуй; сбить спесь бардамын уҕарыт.

побуд. от түс = 1) прям., перен. ронять; уронить; спускать, опускать; сиэпкиттэн түһэр = выронить что-л. из кармана; дьиэ үрдүн хаарын түһэр = сбросить снег с крыши; оҕону көтөхтөн түһэр спусти ребёнка с рук (на землю); суругу почта дьааһыгар түһэр = опустить письмо в почтовый ящик; күрэхтэһии былааҕын түһэр = спустить флаг соревнований; оту бэлэмнээһин былаанын түһэр = спустить план заготовки сена; 2) сажать; посадить; дать сесть; приземлять; айдаарыма, кустары түһэр не шуми, дай уткам сесть; самолёту мууска түһэр = посадить самолёт на лёд; 3) спускать, понижать, снижать; плакаты түһэрэ түс спусти плакат пониже; күөл уутун түһэр = спустить уровень воды в озере; 4) снижать, понижать; ас сыанатын түһэр = снизить цены на продукты; ыарыһах температуратын түһэр = сбить больному температуру; 5) понижать (в должности); 6) перен. принимать (напр. гостя); давать ночлег (напр. гостю); гостиницаҕа түһэр = дать место в гостинице; 7) перен. ронять, унижать (достоинство человека в глазах окружающих); төрөппүт авторитетын түһэримэ не подрывай авторитет родителей; кини бэйэтин улаханнык түһэрдэ он очень себя скомпрометировал; 8) перен. разг. обмораживать; отмораживать; 9) снимать, фотографировать; хаартыскаҕа түһэр = сфотографировать; 10) подставлять, выставлять что-л.; илиигэр түһэр = подставить руку; түөскэр түһэр = выставить грудь; 11) перен. разг. являться причиной чего-л. (о нек-рых стихийных явлениях природы); буурҕаны түһэр = вызвать бурю; 12) в сочет. с деепр. на =ан основного гл. выступает в роли вспомогательного гл. и означает законченность, завершённость действия: өлөрөн түһэр = убить наповал; түҥнэри тэбэн түһэр = свалить ударом ноги; ытан түһэр = застрелить; 13) в сочет. с нек-рыми нареч. означает результат действия: тоҕо түһэр = выронить что-л. из рук (так, чтобы вылилось или высыпалось всё содержимое); түҥнэри түһэр = опрокинуть вверх дном; хампы түһэр = разбить вдребезги # иҥсэҕин түһэр = проявлять жадность, жадничать; өйгөр түһэр = крепко запомнить; өлөрөн түһэр = убить словом; санааҕын түһэр = падать духом; түөрт атах түһэр = ехать вскачь, мчаться; чөлүгэр түһэр = прям., перен. восстановить; ытыскар түһэр = принять с радостью, встретить с распростёртыми объятиями.

туохт.
1. Үөһээ өттүттэн аллара ыга тут, хамсыырын, турарын бобус. ☉ Нажимать сверху вниз, притиснуть, надавить весом
Хам баттаа. Ыга баттаа. —Үс бандьыыт Михаилы саба баттааннар илиитин кэдэрги кэлгийэллэр. С. Ефремов
[Айыы Дьураҕастай Алып хара бухатыыры] баһыттан умсары баттаан сылдьан дэлби таһыйан эрэр эбит. Саха фольк. Тойон өрө көтөхпүт тайах маһын тоҥ сиргэ лик гына хам баттаата. Н. Заболоцкай
△ Тугу эмэ иһирдьэ тимирчи ас. ☉ Нажимать, толкать что-л. вовнутрь
Кунуопканы баттаа. Ааны баттаа. — Академик кунуопканы баттаан, сэкирэтээрин ыҥыран ылан, чэй аҕаларыгар соруйбута. В. Яковлев
2. Туохха эмэ үрдүттэн, сүктэрэ буол, ыарахаҥҥынан хам түс. ☉ Налегать на кого-что-л. своей тяжестью. Дьиэбит өһүөтэ, үрдүн буора баттаан, хотойбут. Мин куулбун таһаҕас баттаабыт
3. Кыараҕас буолан ыга тут, ык (атах таҥаһын туһунан). ☉ Прижимать, сжимать, давить ногу (о тесной обуви). Баччыыҥкам атахпын олус баттыыр
4. Тутан өлөр (адьырҕа кыыл туһунан). ☉ Нападать, растерзать, рвать на части, задавить (о хищном звере)
Кини сиргэ хоно сыттаҕына, торҕоннообут эһэ баттаабыт. Болот Боотур
Бөрө саҥардыыҥҥыта биир табаны баттаабыта. Н. Заболоцкай
5. көсп. Ким, туох эмэ көҥүлүн былдьаа, аҥаардастыы дьаһай, көлөһүннээ. ☉ Притеснять, угнетать, эксплуатировать кого-л.
Ама наар таҥнары баттаабыккыт иһин, Маайа даҕаны киһи буоллаҕа дии. А. Софронов
Хамначчыт дьахталлары баай хотуттара баттаан олороллор. Күндэ
△ Туох эмэ дьиҥнээх сыанатын түһэрэн, барыстанар курдук аҕыйаҕы төлөө. ☉ Снизить цену на что-л. с целью получения выгоды
Оҕуһу баттаабакка сыаналаан ыллаҕыҥ дии. Эрилик Эристиин
Хотуна санаата табыллан, маанылыыр, ону-маны бэлэхтиир, хамнаһын да баттаабат үһү. Болот Боотур
6. көсп. Үрүт-үөһэ эбиллэн киһи күүһүн, кыаҕын баһый, күүһүн ылларарын курдук гын. ☉ Требовать от человека чрезмерной силы, усилия, умения, при этом довести его до крайнего утомления, истощения
Үлэ баттаата. Кыһалҕа баттаата. —Сороҕор дьахталлар Оҕолонортон сэрэнэллэр …… Үгүс оҕо баттаатаҕына …… Кырдьар түргэтиэҕэ дэһэллэр. И. Эртюков
7. көсп., кэпс. Киһини улугурт, мөлтөт (куһаҕан күн-дьыл буоллаҕына этиллэр). ☉ Тяжело воздействовать на человека (о влиянии плохой погоды)
Киһини баттыыр халлаан. —Айыы-айыкка! Бу былыт баттаатаҕын! Н. Лугинов
Былыт баттаан, дьон бэркэ бырда суох утуйбуттар. «ХС»
8. көсп. Ыарахан санааттан тууйулун, дууһаҥ муунту буол. ☉ Находиться в подавленном, угнетенном состоянии от тяжелых дум, смятения души
Алыс санаата түмүллэн баттаан кэллэҕинэ, үөһэ тыынан баран: «Оок-сиэ, тоҕо куһаҕанай?» – диэн саҥа аллайара. А. Софронов
Санаа-оноо ордук баттыыр күннэригэр таптыыр куоратыҥ устун дьаарбайар үчүгэй даҕаны. «ХС»
9. көсп. Кими, тугу эмэ куоттарбакка, баарыгар кэл. ☉ Заставать, находить на месте кого-л.
Мин кинини дьиэтигэр баттыы тиийдим. —Көр, ити эн өлбөт быаҕар баттыы кэлэн өрүһүйдүм. Эрилик Эристиин
△ Кимиэхэ эмэ саһар, бүгэр кыах биэрбэккэ эбэтэр тиийиэх сиригэр тиэрпэккэ аара түбэс (ардах, буурҕа уо. д. а. туһунан). ☉ Заставать кого-л. в дороге, не давая возможности укрыться (о дожде, буре)
Ардах суолга баттаата. —Булчуттары буурҕа баттаабыта үс хонно. «ХС»
10. көсп. Астан сүһүрүү сабыдыалын мөлтөт, тохтот. ☉ Нейтрализовывать, приостанавливать отравляющее воздействие, интоксикацию (при отравлении)
Сүһүрүүнү үксүгэр үүт үчүгэйдик баттыыр. «ХС»
11. Сорох сыһыат туохтууру кытары холбоһон хайааһын эмискэ, көрүөх бэтэрээ өттүгэр буоларын көрдөрөр. ☉ В сочетании с некоторыми наречиями выражает моментальность и внезапность наступления действия
Одинцов дьиэтигэр чугаһаан иһэн арахсыбыт ойоҕун ситэ баттаан ылла. М. Доҕордуурап
«Тахсыҥ, табаарыстар, куотуҥ!» – диэт, Николай хаайыы аанын тэлэйэ баттаата. А. Сыромятникова
Яков ааны аһа баттаабыта, дьэ кырдьык үрүҥ халааттаах бөҕө мустан олорор эбит. Н. Заболоцкай
Муся туран түннүгүн сабыытын арыйа баттаата. П. Филиппов
♦ Анныгар баттаа – 1) кими эмэ хот, күүскүнэн сабырый. ☉ Побеждать кого-л., подмять под себя
Анныбар баттаатым ээ. Былыр оҕо эрдэхпитинэ бииргэ оонньуур этибит. Кини тустан миигин кыайар этэ. Оттон билигин мин кыайдым. Бэс Дьарааһын; 2) өстөөххүн өлөр, суох оҥор. ☉ Уничтожать, убивать врага
«Абам эбит, бу кэриэтин биирдэскитин эмэ анныбар баттаан баран, өлбүтүм буоллар», – диэн баран, бөтөн, сымыһаҕын быһа ытырда. Суорун Омоллоон
Кыр өстөөхтөрбүттэн саатар биир бандьыыты анныбар баттаан баран өлүөхпүн баҕарбытым. Н. Габышев. Быһыта баттаан саҥар (эт) – кылгас-кылгастык, түргэнник төлүтэ биэрэн эрэр курдук саҥар. ☉ Говорить резко, отрывисто, быстро, с короткими паузами
Сычев [Филатов] куолаһыгар холоотоххо – быһыта баттаан саҥарар. Н. Якутскай
«Дьэ, хаарыан доҕотторум иһин иэстэһиэм»,– диэн Егор тыйыстык, быһыта баттаан эппитэ. Умнуллубат к. Саба (хам) баттаа – 1) ким-туох эмэ үүнэн-сайдан, күөдьүйэн тахсарыгар кыах биэримэ. ☉ Не давать кому-чему-л. возможности дальше расти, развиваться
[Ойуурап:] Ити оҕоҥ тыаҕа тахсан үлэлиир баҕа санаатын саба баттыырыҥ туораттан истэргэ сүрдээх олуона баҕайы. С. Ефремов
Аркадий Гайдар …… дойду иһигэр контрреволюционердар бастаанньаларын саба баттыырга кыттыбыта. Софр. Данилов
Кинилэр сабыдыалларын хам баттыахха айылаах күүс, дьиҥэр, онно суоҕа. «ХС»; 2) кимиэхэ да тугу да бэрсибэккэ бэйэҥ эрэ туһан. ☉ Пользоваться чем-л. единолично, получать нужное только для своей надобности
Арыылаах курдук үчүгэй алаастааххын, бүтүннүү бэйэҕит саба баттаан сиигит. МНН. Уокка (чоххо) баттаабыт курдук буол – кытаран, тэтэрэн хаал (сирэй туһунан). ☉ Краснеть, покрываться румянцем
Маша кулгаахтыын кытаран, сирэйэ уокка баттаабыт курдук буолла, уламулам бүк түһэн барда. М. Доҕордуурап
Ааныс сирэйэ уокка баттаабыт курдук кытаран хаалбыт. Н. Заболоцкай
Настя сирэйэ чоххо баттаабыт курдук буола түһэр. Н. Якутскай
◊ Илии баттаа – тугу эмэ бигэргэтэн, туоһулаан, докумуоҥҥа бэйэҥ кылгатыыгынан суруйан ааккын-суолгун хааллар. ☉ Поставить свою подпись на документе в подтверждение чего-л., подписаться под чем-л.
Оҕонньор, бу маллартан тугу да итэҕэститиэм суоҕа диэҥҥин манна илии баттыыгын. Амма Аччыгыйа
Бу бырачыаска илии баттаабыт икки сүүс түөрт уон биир устудьуон ортотугар К.Г. Неустроев аата иккис турбута. П. Филиппов
Сонно, олоро түһээт, оскуола начаалынньыгын аатыгар арааппар суруйдулар, иккиэн илии баттаатылар. «ХС». Сымыыт баттаа – сымыыттан оҕолоргун таһаартаары, өр кэмҥэ турбакка олорон таҕыс. ☉ Выводить птенцов, сидя на яйцах (определенный срок)
Хатыыстаах диэн уһун синньигэс күөл кытыытыгар тыһы чыркымай сымыыт баттыы сытар. Н. Лугинов
Үгүстүк сылдьан, чыычаахтары куттуур, сымыыттарын баттыылларын мэһэйдиир куһаҕан. И. Федосеев
Көтөр саас уйа оҥостон, сымыытын баттыырын саҕана ньим барар, саһар, кирийэр. Айылҕаны х.

туохт.
1. Туох эмэ биилээҕинэн, сытыынан (быһаҕынан, сүгэнэн о. д. а.) охсон, кыһан тугу эмэ кыра чаастарга, өлүүскэлэргэ араар эбэтэр бааһырт, кэрчий. ☉ Отрезать; резать, порезать (чем-л. острым)
Быаны быс. Быһаҕынан быстым. Тарбаҕын быста. Атырдьах уктаабытым уонна эмиэ да күөрт күөртээбитим, сүгэ уга быспытым. М. Доҕордуурап
Эгэ сибэккини быһа тардыа дуо? Суох! «Барахсаттар үчүгэйдэрэ бэрт, үүннүннэр!» — диэн буолар. С. Васильев
2. Үүнэн турар бурдугу сиэрпэнэн, бурдук быһар массыынанан хомуйан түүтэхтээ. ☉ Жать (хлебные злаки). Сэлиэһинэйи быс. Бурдугу быһан бүтэрдибит
□ [Сэмэн:] Ынаҕы түргэнник да ыыра, бурдугу элбэҕи да быһара. А. Софронов
Бурдук буһан, холкуостар хомуур үлэтин күргүөмүгэр киирэн тураллар, онно-манна паара аттар бурдук быһар массыынаны соһо сылдьаллар. Күндэ
Бурдук быһар, от охсор, Тымныы күөлгэ балыктыыр Күндү-үтүө доҕоттор, Сарсын үлэ ыҥыртыыр. П. Тулааһынап
3. Таҥаһы тигэргэ анаан анал киэбинэн кырый. ☉ Кроить по мерке одежду для пошива
Уурумньулаах таҥастарын ороото, Мааны таҥастарын бааралаата, Киэргэл симэхтэрин кэккэлэттэ. Быһыыччыт бастыҥа быспыт Былаачыйаларыттан быыбардаан ылла. Өксөкүлээх Өлөксөй
Даайыс кумааҕынан бэрт наадалааҕар эрэ, холобур, этэрбэс уллуҥун киэбин быһарга кэмчилээн туттар буолта. Н. Заболоцкай
[Саарыны] Балбаара быһыытын быста, Кэтириискэ тиктэрдилэр, Ыстапааһа ытырда. Саха нар. ыр. II
4. Кырган кэбис, суох оҥор, өлөрөһөр, эс. ☉ Уничтожать; лишать жизни
Сэбиэт былааһын быһаары, Өстөөх күүстэр турдулар; Фашист тыынын тыыннаары Өргөс-үҥүү туттулар. Күннүк Уурастыырап
[Көстөкүүн:] Суон Дьөгүөр, дьон билэринэн, кыра-дьадаҥы дьону улаханнык быспыт, быһа да олорор киһи. Күндэ
Уҥуох күлүн, ноһуому Уоҕурдаары ыспыппыт, Сиэччи үөнү, сыыс Суортаан, эмтээн быспыппыт. Күн Дьирибинэ
5. Туохха эмэ (хол., маска, тааска, металга о. д. а.) тугу эмэ (суругу, ойууну о. д. а.) оҥон оҥор. ☉ Делать посредством резьбы, вырезать (письмена, орнамент на металле, дереве и т. п.)
Тиийэн били Чүөчээски хатыҥҥа дьөлө быспыт икки буукубатыттан хараҕа иҥнэ түспүтэ. Суорун Омоллоон
Федор Федорович таба муоһуттан быһан оҥостубут хамсатын айаҕыттан ылар. Н. Якутскай
6. Ханнык эмэ сири (алааһы, толоону, үрэҕи, тыаны о. д. а.) туораа, аас. ☉ Проходить или проезжать через алас, долину, лес. Тайҕаны быстым. Тыаны быһан, чараҥҥа таҕыстым. Сэттэ көстөөх сири быһан, Марханы буллубут
□ Онон-манан толооннору быһан туоруубут. Н. Неустроев
Сатыы хаамсан, Сиһи быһан, Үрэххэ өҥөйдүлэр. Дьуон Дьаҥылы
7. кэпс. Суолунан көҥүл сылдьар кыаҕы биэримэ, суолунан сылдьыһыыны боп, хаай. ☉ Перерезать, преградить дорогу
Ити кэмҥэ өстөөх чугуйар суолун биһиги чаастарбыт ойоҕоһуттан бүлүмүөт уотунан быспыттара. М. Доҕордуурап
Бандьыыттар Сулҕаччыттан Аммалыыр суолу хас да сиринэн быспыттара. П. Филиппов
Уйбаан күн сырдыга баарыгар, Оҕуруот, хотон, дьиэ ааныгар, Түннүк аайы тымтыгынан Кэлэр кэриим суолун быһан Кириэс анньан кэчигирэтэр. Дьуон Дьаҥылы
8. Тугу эмэ (хол., сыһыаны, кэпсэтиини о. д. а.) тохтот, уурат. ☉ Прекратить, прекращать какие-л. отношения, беседу и т. п. Эрдэттэн онон кыыс быспыта Эргэлиин ситимнээх быаларын. Күннүк Уурастыырап
[Барахсаанап:] Ол буолан баран, эн биһикки, саатар, көннөрү доҕордоһорбутун быһыма. С. Ефремов
«Чэ, чэ, кылгастык кэпсээ!» — диэн тойон быһан кэбистэ. Эрилик Эристиин
9. эмп. Ыарыыттан көмүскээн эбэтэр ыарыыны мөлтөтөөрү киһи этигэр-хааныгар вакцинаны киллэр. ☉ Делать прививку от какой-л. болезни. Куортан быһыы быс
□ Оччоҕо Хабырыыс биэстээх этэ
Кини илиитин быстарымаа-ры хотон иһигэр түспүтэ. Эрилик Эристиин
10. эргэр., хаарты. Оонньооччуларга хаартыны түҥэт, таһаар. ☉ Раздавать игрокам карты
[Күөх Көппө:] Кэбис, бырыылаабаппын, куруускалыах. [Дьөгүөр:] Баҕар, буоллун даҕаны, Бастаан мин быһыым. Суорун Омоллоон
«Мин остуос [хаарты оонньуутун көрүҥэ] быһабын! Туруоруҥ!» — хаһыытаата Дьэллик. «ХС»
11. Баран, айаннаан иһэр тэтими мөлтөт эбэтэр олох тохтоон хаал (үксүгэр буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Снизить темп шага, езды или вообще остановиться (обычно в отриц. ф., оборотах)
Тогойкин сэлиитин быһан, хааман көрдө. Амма Аччыгыйа
Ааҕааччы Тиэхээҥҥэ кэллибит... Кутталлаах суолунан барбатах, Дьэ били сур ата бэрт эбит — Уон көскө сэлиитин быспатах. Эрилик Эристиин
Кинилэр хаһан да сылайбаттар, хаһан да тохтооботтор, айаннарын биирдэ да быспаттар. Н. Тарабукин (тылб.)
12. Ууну ходуһаҕа халытаары, үрэх сүнньүн быһыт тутан бүөлээ. ☉ Строить плотину (преимущественно с целью орошения лугов)
Эһиги Суола үрэҕи быһарга турунаҥҥыт, үтүө кэскиллээх дьыаланы төрүттээтигит. Амма Аччыгыйа
Сураҕа, бу сүүрбэ сыллааҕыта биһиги холкуос үрэҕи быһан үөскэппит күөлэ. Суорун Омоллоон
△ Туу угаары, кыараҕас үрэх сүнньүн талаҕынан хатыйан балыгы аһарбат күрүө оҥорон бүөлээ. ☉ Сделать заездку (плетень для ловли рыб)
Аҕата үрэҕи быһан үппүт илимнэрин соҕотоҕун бүөмнээн көрөр санаалаах күөлгэ киирдэ. «ХС»
♦ Быс да сыа, бас да арыы — байылыат, баай-тот (олох туһунан). ☉ Зажиточный, богатый (о жизни)
Билигин биһиги олохпут, сахалар этэр үгэстэринэн, быс да сыа, бас да арыы буолла. М. Доҕордуурап
Быһа охсубут быһаҕаһа, хайа охсубут аҥаара хаалбыт (ордубут, буолбут) көр быһа I. Кинини, эргэ тахсыаҕыттан ыла, Уйбаанча быйыл сайын аан бастаан көрбүтэ, улаханнык уларыйан, дьүдьэйэн, хайа охсубут аҥаара, быһа охсубут быһаҕаһа буолбут, этэ. Н. Якутскай
Дьэ, тукаам, эрэй бөҕөнү эҥээрбинэн тэлэн төрөөбүт алааспын, Хомустаахпын, ахтан, хайа охсубут аҥаарым быһа охсубут быһаҕаһым буолла. Н. Габышев. Быһа түс I — ким эмэ кими эмэ кытта кэпсэтэрин саҥаран тохтот. ☉ Прервать разговор кого-л. с кем-л. «Олоххо сыал кырдьыктаах дьыала иһин охсуһууттан тахсар», — диэн салҕаан истэхпинэ, Айта быһа түспүтэ. Далан. Быһа түс II — 1) түргэнник уонна күүскэ ыр. ☉ Быстро и сильно похудеть
Кыһын олус быһа түспүт сылгылары үөрүттэн арааран аһылыкка киллэрэллэр. «ХС»; 2) олус күүскэ түс (уу таһымын туһунан). ☉ Сильно, резко убывать (об уровне воды)
Хайыы-үйэ көҥүс уута быһа түһэн бадараана хаалбыт. М. Доҕордуурап. Быһыы быс кэпс. — сэмэлээн күлүү-элэк гын. ☉ Осуждая, насмехаться. Бытыгын быһа үктүөр диэри көр бытык. Одуу быһар — кими, тугу эмэ сэмэлээн, элэктээн, күлүү-элэк гынан саҥарар. ☉ Осуждать, насмехаться над кем-чем-л. [Кыргыттар] Сайбаҕар таҥастааҕы Сахатыта санаатылар Оноолоох соннооҕу Одуу быстылар. Өксөкүлээх Өлөксөй. Тиһигин быспакка — тохтобула суох, быыстала суох, ситимин быспакка. ☉ Непрерывно, непрестанно
Тыындалыыр суол сыһыыны ортотунан хайа тыыран ааһар, онон аттаах, сатыы дьон тиһигин быспакка сылдьаллар. Д. Таас. Тыынын быс — кими эмэ өлөрөн кэбис. ☉ Лишать жизни кого-л.. Ф. Охлопков элбэх фашист тыынын быспыта. Хайа быспыт аҥаара — тэҥ аҥаара. ☉ Половина
Өлүөнэ илин эҥээригэр эбэтэр Дьокуускайга ат сүүрүүтэ буоллаҕына, өрөспүүбүлүкэ хайа быспыт аҥаара онно ханньары тартарар. «Кыым»
◊ Кирсин быспыт — төрүүрэ олох чугаһаабыт (ынах туһунан). ☉ Вот-вот отелится (напр., через день — о корове)
Лүүчэ «Күннэйэ» кирсин быспыт. Арааһа, эмээхсин сарсыарданан көрдөрдөҕүнэ да көҥүлэ буолсу. В. Яковлев. Ситимин быспат — тохтобула суох буолар. ☉ Непрерывный, непрекращающийся
Синицын этэрээтэ уһун кыһыны быһа ситимин быспат уот охсуһууга сылдьыбыта. А. Сыромятникова. Сүһүөх быһарынан — тобугун сүһүөҕүнэн (мээрэй кээмэйэ). ☉ До коленного сустава (доходит — напр., трава)
Сүүрүк аты Сүһүөх быһарынан Сүөгэй тураҥнаах дойду. П. Ойуунускай