ж. 1. (мечта) санаа баҕата, санаа баҕатыгар тартарыы; 2. (сновидение) түүл, түһээн көрүү.

м. 1. (сновидение) ынырык түүл; 2. перен. разг. ынырык суол, амырыын суол.

с. 1. (призрак) көстүү, харах баайыллыыта (суох көстөрө); 2. (сновидение) түүл, түһээн көрүү; 3. (воображаемый предмет) көстүү, санааны баар курдук өйдөөһүн.

сон, сновидение; түүллэ түһээ = видеть сон; видеть во сне кого-что-л.; мин кинини түүлбэр көрдүм я видел его во сне; түүлү тойоннооччу толкователь снов; түүл-гүнэн биттэн= толковать свой сон.

м. I. (состояние покоя) уу, утуйуу; крепкий сон кытаанах уу, кытаанахтык утуйуу; 2. (сновидение) түүл; страшный сон дьулаан түүл; 3. (о чём-л. неправдоподобном) түүл (санаа эрэ баҕата); # сквозь сон уум быыһыгар (утуйа сытан); как во сне түһээн сылдьар курдук (сырыт, олор уо. д. а.); уснуть вечным сном уһуктубат уһун уугун утуй, өл; ни сном ни духом не виноват в чём-л. букатын туох да буруйум суох; сна ни в одном глазу (нет) утуйуохпун олох баҕарбаппын.

туохт. Утуйа сытан тугу эрэ, туох буоларын көрөр, өйдүүр курдук буол, гын. ☉ Видеть сон, видеть во сне кого-что-л.
Эдэр-сэнэх эрдэхпинэ ол курдук дьиибэ түүлү түһээбиттээҕим. П. Ойуунускай
[Байбал:] Оннук буоллар үчүгэй этэ, ол эрээри мин сирэйинэн түһүүр үгэстээх этим. А. Софронов
Түһээтэхпинэ, аҕам куораттан кэлбит, кинигэ бөҕө аҕалбыт. И. Сосин
♦ Түһээн да баттаппат (көрбөт) көр баттат
Куоракка киириэн иннинэ кини кыбартыыра көстөрө маннык кытаанах буолуо диэн түһээн да көрбөтөҕө. Далан
Сэмэн миигин дьон тугунан эмэнэн сирэллэрэ буолуо диэн түһээн да көрбөт этэ. Н. Апросимов
[Нуучча] урут сахалар тустарынан түһээн да баттаппатаҕа чахчы. «ХС». Түһээн <да> көрбөтөх кэпс. — түүлгэр да киирбэтэх олус кэрэ, көрүөхтэн эриэккэс. ☉ Прекрасный, дивный, волшебный, такой, что даже во сне не снилось
Урут түһээн көрбөтөх дьоллоох олоҕу оҥостобут. Күндэ
Биһиги манна аҕыйах сыл иһигэр бу дойду олохтоохторо урут түһээн да көрбөтөх үчүгэй астарын үүннэрэр буоллубут. «ХС»
ср. др.-тюрк., тюрк. түш ‘сон, сновидение’

I
аат.
1. Утуйа сытан түһээн тугу эмэ көрүү, түһээһин. ☉ Видение каких-л. явлений или кого-чего-л. во время сна
Муҥ саатар, түүлбэр дьоллоох буоллаҕым дуу! Бу мин олоҕум — олох дуу, түүл дуу? П. Ойуунускай
Түүлбэр кытта көрсөммүн Түөспэр ыга кууһабын, Утуйдарбын даҕаны Убуруурга дылыбын. П. Тобуруокап
Учуонайдар түүл диэн урукку уопут көстүүтэ диэн быһаараллар. «ББ»
△ Киһи тугу түһээбитэ, түһээн көрбүтүн ис хоһооно. ☉ То, что снится, грезится спящему, сон, сновидение
Кыыс …… сарсыарда уһуктаат, эригэр түүлүн кэпсиир. Саха фольк. [Кини] оронугар таалан сытан түүлүн быһаара сатыыр. Н. Якутскай
Оҕонньор ити сытан дьикти түүлү түһээтэ. С. Никифоров
♦ Түүлүгэр да суоҕа — түһээн да баттаппат диэн курдук (көр баттат)
Биэс сыл анараа өттүгэр бу курдук мас чоҥкуйан хаалан, ыал муннугар олоруом диэн түүлбэр да суоҕа. А. Софронов
др.-тюрк. түл, тюрк. түл, түс, түш, төш
II
аат. Түннүк сабыыта буолар чараас куруһуба таҥас. ☉ Тюль
Түннүктэрин түүлүнэн сабыталаата, муннукка остуол туруорда. М. Доҕордуурап
Түннүк түүллэрин улаханнык сэргэҕэлии көрдө. А. Фёдоров

1. аат. Харбыалас хараҥа; хараҥа кэм. ☉ Темнота, мрак; тёмное время
   [Фашистар] Сэбиэскэй норуот дойдутун Суулларарга суудайаннар, Түүҥҥү түлүгү бүрүнэн Түөкүннүү түспүттэрэ сэриинэн... Эллэй
   Түүҥҥү түлүк диэбэккэ Борохуот устан дьулуйда. Сууллар кумах биэрэккэ Эрдии баала оҕуста. С. Васильев
   Сааһыары түүҥҥү түлүк, Саталаах тымтар дьыбар Хатан, кыыһан хабырыммыт. А. Абаҕыыныскай
   △ Нухарыйыы, утуктааһын. ☉ Полусонное, дремотное состояние
   Прокопий Сергеевич төбөтө улам ыараан, улам түлүккэ түһэн (утуктаан), ханна эрэ тимирэн испитэ. Н. Заболоцкай
2. даҕ. суолт.
3. Ордук тартарыылаах, кытаанах (уу, түүл). ☉ Глубокий, крепкий (о сне)
   Эн оһол-быһылаан олоххор, Түлүк минньигэс түүлгэр — Чугдаардын сахалыы олоҥхо, Билиннин сахалыы билгэ. И. Чаҕылҕан
   Дьокуускай куорат түлүк уутугар утуйа сытар. В. Протодьяконов
4. Бүтэй, харбыалас (хараҥа). ☉ Кромешный (о тьме)
   Түлүк хараҥа сирихаллааны, тыаны, толоону биир кэлим хара барык оҥордо. Софр. Данилов
   ♦ Түлэй (түлүк, түмэн) бараан түүн көр бараан I
   Киэһэ буолан барыйан Кэрии-куруу кэрийдэ, Түүн буолан түҥкэрэн Түлүк бараан түүн бүрүйдэ. С. Васильев
   Туохха тиэтэйэн хараҥаны харбаспыт, түлүк бараан түүнү кытта аргыстаспыт дьонуй? «Кыым»
   Дэриэбинэҕэ түлүк бараан түүн үөһүгэр саба түспүттэрэ. Б. Лунин (тылб.)
   ср. тур. дүлүк ‘заход солнца, закат’, чув. телек ‘сон, сновидение’