дьүһ. туохт.
1. Олус киэҥ, халыйа сылдьар курдук буол (хол., ыстааны этэргэ). ☉ Быть очень широким, просторным, висеть (напр., о штанах)
[Өҥөй Өлөксөөн] халҕайбыт киэҥ бэйбириэт ыстааннаах. В. Протодьяконов
«Ньукуус», — диэтэ халҕайбыт киэҥ ыстааннаах …… ыстаап начаалынньыга Жарников-Киэҥ ыстаан намыын, албын куолаһынан. «ХС»
2. Олус кэтит, улахан. ☉ Чрезмерно широкий, большой
Сэрии саҕанааҕы быстар дьадаҥы ыал дьиэтин ис бараана, ортотугар халҕайбыт нуучча оһоҕо. Е. Неймохов
Сыһыары намыһах, халҕайбыт собуоһуна үрдүгэр сүрдээх улахан киһи курдук бэрийэн турар эбит. В. Чиряев
Халҕайбыт матаҕа кини санныгар эбии ыйааһын буолбутунуу туттубута. Айысхаана
ср. туркм. галгамак ‘реять, развеваться’, кирг. калхай ‘нависать в виде щита, прикрытия’, бур. халхээ ‘развеваться (о платье)’

1. аат. Сиэлинэн хатыллыбыт хас да утаҕы холбуу тигэн оҥоһуллубут хаптаҕай быа (сылгыны сиэтэргэ, баайарга аналлаах). ☉ Лошадиный повод из конского волоса (из гривы)
   Атын көнтөһүттэн сиэтэн, собуоһуна иһигэр киллэрэр. Н. Якутскай
   Синньигэс соҕус тииккэ көнтөһүттэн хантаччы баайыллан турар ат аттыгар бэрт улахан хааһахтар төкүнүһэ сыталлар. Н. Заболоцкай
2. даҕ. суолт. Кыайан токуйбат буолбут (киһи атаҕын, илиитин туһунан). ☉ Несгибающийся (от травмы, болезни — о ноге, руке)
   Кыайыы сайыныгар көнтөс атахтаах, илиибэр тайахтаах …… Дьокуускайы булбутум. Н. Босиков
   Сүгэ уга үөһээ кирээкэҕэ хатан турарын хаҥас көнтөс илиитин сиэҕин иһинэн уктан …… Кутаахаан убайыгар Чыппаҕа барбыт. БИГ ӨҮөС
   ◊ Көнтөс буол — ыалдьан, оһоллонон токуйбат буол (киһи атаҕын, илиитин этэллэр). ☉ Стать несгибающимся вследствие травмы, болезни, одеревенеть (о ноге, руке)
   Атаҕа көнтөс буолан, аармыйаҕа барбакка сылдьар. В. Башарин
   Саамай туттар-хаптар, наадалаах илиитэ көнтөс буолан хаалбыт. М. Горькай (тылб.)
   ср. тув. хөнэ, алт. көнө ‘привязь (для ягнят, козлят)’