1) досадовать, роптать на что-л.; 2) сожалеть (о своём проступке), раскаиваться (в своём поступке).

каяться, раскаиваться в чём-л.; сожалеть (о своём поступке); кэлбиппин кэмеинэбин я сожалею, что пришёл.

1) становиться кислым, горьким; киснуть; үүт аһыйбыт молоко скисло; 2) жечь, щипать; илиим бааһа аһыйда у меня жжёт рану на руке; 3) горевать, скорбеть; жалеть, сожалеть; өлбүт оҕотун аһыйар он горюет об умершем ребёнке; сүтэрбит саатын аһыйар ему жаль потерянное ружьё.

1) охранять, беречь, оберегать; уоттан харыһый = беречь от пожара; кус оҕотун харыһыйар утка (самоотверженно) оберегает своих детёнышей (подлетая близко к нарушителю её покоя и при этом громко крякая); 2) жалеть кого-что-л., сожалеть о ком-чём-л.; ону харыһыйыахпыт дуо? пожалеем ли это? (т. е. если нужно, не пожалеем); оҕо оонньуурун харыһыйар, биэрбэт ребёнку жалко игрушку, не даёт.

несов. 1. кого-что (испытывать жалость) аһын; жалеть сирот тулаайахтары аһын; 2. о ком-чём и с союзом "что" (сожалеть) аһый, хомой, кутуруй; жалеть о потерянном времени таак хаалбыт бириэмэҕин аһый; З. кого-что, чего (щадить, беречь) харыстаа, харыһый; работать не жалея сил күүскүн харые-таабакка үлэлээ; жалеть себя бэйэҕицхарыс-тан.

м. каюр, ыытааччы (хоту ыты, табаны салайан ыытар киһи). каюта ж. каюта (судноҕа кыра хос). кают-компания ж. кают-компания. каяться несов. 1. (сожалеть) кэмсин; 2. (сознаваться в чём-л.) билин, буруйгун билин; 3. церк. айыыгын билин, айыыта эт; 4. в знач. вводы, ел. каюсь билинэбин; каюсь, я мало об-этом думал билинэбин, минити туһунан ситз" толкуйдаабатаҕым.

туохт. Тугу эрэ сыыһа гыммыккын, оҥорбуккун билинэн хомой, сэмэлэнэ санаа. ☉ Испытывать сожаление, раскаяние по поводу содеянного
Олоҕу, өлөр күн кэллэҕинэ кэмсиммэт гына олоруохха наада. Софр. Данилов
Билигин дьиэбэр эбитим буоллар ону гыныам, маны оҥоруом хааллаҕа диэн, туой кэлбитин кэмсинэн тахсааччы. Күннүк Уурастыырап
Билбэт киһибин бүтэйдии сэмэлээбиппиттэн кэмсинэ санаатым. Н. Кондаков
ср. монг. гэмши ‘раскаиваться, сожалеть о совершившемся’, алт. кемзин ‘сознавать свою вину, раскаиваться’

1. абалаа диэнтэн бэй. туһ. «Мин арааһа букатын акаарыбар түһэн иһэбин эбээт», — диэн Тогойкин бэйэтигэр абалана санаабытынан, киһитин кэтэһэн турда. Амма Аччыгыйа
   «Ама мин иҥсэлээҕим иһин, кини [Никифоров кинээс] чолоҕор уолугар кыыспын умса анньан биэрэ да турбутум баар ээт!» — диэн Андриан бэйэтигэр бэйэтэ абаланна. М. Доҕордуурап
2. Кыһый, кыйахан. ☉ Досадовать, сожалеть
   Уйбаан уҥуоҕа кус босхо барыар, хаана чабырҕайыгар ыгыллан тахсыар дылы кыыһырда дуу, абаланна дуу, бэйэтэ да быһаарбакка, саҥата суох туран хаалла. А. Софронов
   Харытыана эрэйдээх сүрэҕэ нүөлүйбэхтээтэ, бэркэ абаланна, сарылыы-сарылыы сэптэрин-сэбиргэллэрин үлтү сынньыан баҕарталаата. П. Ойуунускай
   Витя ынахха улаханнык абалана санаата, ол эрээри, ийэтигэр утары этэр кэлиэ дуо, сонно барарга тиийдэ. Н. Заболоцкай

сыһ.
1. Оҥуулаах гына (кыратык иһирдьэ киирэн тахсар курдук). ☉ Полукругом (напр., вырезать, высечь, выкроить)
Гравюра ойо быһан ойуулааһын, сахаларга ити үгэс былыргыттан баар. Б. Павлов
Ойо быһыы — хайытыы биир көрүҥэ. ННС ЧАа
Талах төбөтүн быһаҕынан кэдэччи ойо быһан ыллылар. АЭ СТМО
2. Кыратык логлу (хол., ыстан, оҕус). ☉ Небольшим куском (напр., отколоться, отломиться)
Батыйа, хатана бэрт буолан, ойо ыстанар. Болот Боотур
Маастар кэмнээбит дүлүҥүн олуктуу олорон сурааһыны аһара ойо охсон лэп гыннарар. А. Фёдоров
Турба төбөтүн сырбаппыта өс киирбэх ойо ыстанан түстэ. Д. Кустуров
♦ Ойо сытыйда кэпс. — оҥоруо суохтааҕын оҥордо (хол., алҕаска). ☉ Сделать что-л. неверно, ошибочно, неправильно, о чём приходится сожалеть
[Эрэ Маарыйаҕа:] Бу үйэҕэ олоруллубута диэн ойо сытыйбыта. М. Доҕордуурап
Уоппун, чокуурдаах хатаппын Умнан ойо сытыйбыппын. П. Ершов (тылб.)

I
туохт. Сылаас сиргэ туран буорту буол, аһыы амтаннан, бөлөнүй (үксүгэр үрүҥ ас туһунан). ☉ Закисать, скисать вследствие долгого содержания в теплом месте (чаще о молочных продуктах)
Бу бөтүөннээх үүт аһыйбыт, бөлөнүйбүт. АаНА СТСКТ
Сүөгэйдээх кытыйа, Аһыйан хаалбатын, Арыылаах ыаҕайа Ампаарга ыйааннын. П. Тулааһынап
△ Наһаа аһыы амтаннан. ☉ Становиться сильно кислым, горьким. Бу кымыс аһыйбыт
II
туохт. Быһыта сиир курдук сытыытык ыарый (наһаа итии, тымныы, аһыы, туох эмэ баас киһиэхэ дьайыытын туһунан). ☉ Жечь, щипать (о действии на человека чего-л. горячего, холодного, горького или какой-л. раны)
Оҕо атахтарын тарбахтара этэрбэс бүтэй эмиэ аһыйдылар. Суорун Омоллоон
Ийээ, абааһы элбэхийэ бэрт. Ол улахан саҥалаахтан куотан истэхпинэ, самыым аһыйа түстэ. Билигин да аһыйар. Күндэ
◊ Аһый гын — эмискэ быһа сиир курдук сытыытык ыарый (киһи этигэр наһаа итии, аһыы дьайыытын туһунан). ☉ Внезапно ощутить острое жжение или горечь (о действии на человека чего-л. горячего, холодного, горького)
[Миитэрэй] бу курдук дьаабылана сылдьан, сирэйэ соҕотохто аһый гынаат, баттаҕа сырылыы түстэ. Амма Аччыгыйа
Бу икки ардыгар мин сиргэ ууран олорор сыгынньах атаҕым аһый гына түстэ. Суорун Омоллоон
Сөтүөлүү сылдьан медузаны таарыйдаххытына, эккит балайда обургутук аһый гына түһүөн сөп. ББЕ З
Уот аһый көр уот. Куобах түүрүллэ түстэ да, түөһүм уот аһыйда. Т. Сметанин
[Сэмэн отонноон сии сырытта.] Эмискэ, тигээйи тикпитин курдук, уоһа уонна тылын төбөтө уот аһыйа түстэ. Н. Якутскай
Илиим уот аһыйда, «айака» диэбиппин кулгааҕым эрэ истэн хаалла: арай илиибин айахпар батары биэрэн олорор эбиппин. Т. Сметанин
III
туохт. Өлбүт, ыараханнык ыалдьыбыт эбэтэр баран хаалбыт киһини суохтаан, санаарҕаан, аһынан, санааҕа ыллар. ☉ Горевать, печалиться, скорбеть о ком-л. умершем, тяжелобольном или уехавшем куда-л. далеко
Ээ, буолумуна. Ол маамам аһыйдаҕа. Ол гынан баран таҥара көмөлөһөн, бэттэх кэлиэх курдукпун. Н. Неустроев
Ытаа, оҕом эрэйдээх. Төрөппүт аҕаны, үчүгэй үтүө, эриэккэс киһини аһыйан ытыыр сии буолуо дуо, ама? С. Ефремов
Ийэлээх аҕата аһыйар саҥалара кулгааҕар иһиллэргэ дылы. М. Доҕордуурап
△ Туоххуттан эмэ матан, тугу эмэ сүтэрэн хомой, кэмсин, харыһый. ☉ Сожалеть, скорбеть о чем-л. потерянном, утраченном
Эн миигин уон биэс харчыны аһыйар дии саныыгын. Ол алҕас. Биэс мөһөөх кэриҥэ харчыны сиэппэр уктан сылдьыбытым. Амма Аччыгыйа
Дьэ, бирикээсчик, эн табааргын аһыйыма. Хата, бэйэҥ лааппыҥ үбүттэн-аһыттан асаһа-сиэһэ биһигини кытта бараҕын. Д. Таас
Мин, испэр, саһылбын соҕотох чаанньыкка биэрэрбин аһыйдым, саатар туох эмэ таҥас, чэй, табах эбиилээҕэ буоллар дии санаатым. Болот Боотур
тюрк. ачы