ж. 1. (зерно жемчуга) чөмчүүк т ораҕа; 2. перен. (сокровище, украшение) чомчүүк таас; стихи Пушкина— жемчужина русской поэзии Пушкин хоһоонноро — нуучча поэзиятын чөмчүүк тааһа.

богатство, имущество; сокровище; обилие, изобилие || богатый, имущий, состоятельный, зажиточный; обильный, изобильный; баай-дуол олох зажиточная жизнь; баай-дуол үлэттэн үөскүүр богатство создаётся трудом.

I 1) имеющий клад, с... кладом; кыланар кылааттаах , үөгүлүүр үптээх погов. у него вопящий клад, кричащее сокровище (говорится об очень богатом человеке); 2) скирдованный; кылааттаах бурдук скирдованный хлеб.
II прям., перен. имеющий вклад, с... вкладом; сберкассаҕа кылааттаах он имеет вклад в сберкассе.

1. көр диэнтэн дьаһ. туһ. Поликлиникаҕа көрдөрбүтүн, саһарардаабыккын диэн, дьиэтигэр ыыппакка, быһа балыыһаҕа илдьибиттэрэ. Софр. Данилов
   Хаста даҕаны олохтоохторго лиэксийэ аахтыбыт, кэнсиэр көрдөрдүбүт. Н. Лугинов
   Массыыналарга олордон куорат кэрэ-бэлиэ миэстэлэрин көрдөрдүлэр. С. Никифоров
2. Туох буоларын биллэр, көстөр гын. ☉ Обнаруживать, выявлять, показывать, делать явными, видимыми предстоящие события
   Олох бэйэтэ ону көрдөрөн иһиэҕэ. Н. Якутскай
   [Варвара:] Күн-дьыл көрдөрөн иһээ ини. Туох-туох буолар. Бары даҕаны таҥара илиитин иһигэр сырыттахпыт. С. Ефремов
   Чаһы стрелката уон аҥаары көрдөрбүтэ. Н. Заболоцкай
3. Туох буолбутун кэпсээн биэр, туоһулаа, кэрэһэлээ. ☉ Свидетельствовать, утверждать, показывать, излагать факты происшедшего
   Степанов көрдөрөрүнэн, үһүөн аһыы олордохторуна Сидоров кэлэн арыгы көрдөөбүтүн биэрбэтэхтэригэр мастарынан сырайданан саһан кэлэн саба түспүт. Н. Лугинов
   ♦ Атаҕыҥ тумсун да көрдөрүмэ көр атах
   Аны миэхэ кэрэдэктээн абыраама! Аны мин улууспар атаҕыҥ тумсун да көрдөрүмэ! Суорун Омоллоон. Бэйэҕин көрдөр — дьиҥнээх кыаххын (үчүгэйгин эбэтэр куһаҕаҥҥын) биллэр. ☉ Показать себя (свои способности, таланты, возможности)
   Барыта орун оннугар буолуоҕа, наукаҕа да бэйэбин көрдөрүөм, алҕастарбыттан да ыраастаныам диэн ыраланара. Е. Неймохов
   Орджоникидзе гражданскай сэрии бары фроннарыгар баартыйа бэриниилээх уолун, талааннаах политическай салайааччытын быһыытынан бэйэтин көрдөрбүтэ. ОТК. Иһин эриэнин көрдөрдө — куһаҕан кэмэлдьитин, майгытын дьоҥҥо биллэрдэ, таһыгар таһаарда. ☉ Показать свои дурные наклонности, проявить свои наихудшие качества
   Иркутскайга кэлээт иһин эриэнин эрдэ көрдөрбүтүнэн барбыта, солуута суох дьаһалымсык, ымсыы, кэдирги кэмэлдьилээх тойон буолара үгүстүк биллэн испитэ. П. Филиппов. Көрдөрөн (көрдөрбүтүнэн) туран — ким эмэ көрөн турдаҕына, ким эмэ баарыгар. ☉ На глазах у кого-л., в присутствии кого-л.
   Көрдөрөн туран ыстыыгынан кэйэн, саасканан быһыта кырбаан өлөртөөбүттэр. Эрилик Эристиин
   Көр эрэ, бу көрдөрбүтүнэн туран балыйан эрдэҕэ кыһыытын. Суорун Омоллоон. Көрдөрөн туран мэлдьэхтээх, туттаран туран балыырдаах — көстөн турарын үрдүнэн, балыһар, мэлдьэһэр; наһаа балыырдаах. ☉ Нахал, мошенник, отпирающийся от очевидного, будучи уличенным; врет в глаза
   Туттаран туран балыырдаах, Көрдөрөн туран мэлдьэхтээх Көстүбэт көлдьүнэ, Атаҕастаан баран, Уурдарбыт кини буолла... П. Ойуунускай
   Туттаран туран балыырдаах, Көрдөрөн туран мэлдьэхтээх Билбэт, Мэлдьэх Микиитэ — Биллэр, халлаан киһитэ. С. Данилов. Көрдөр хараҕын дьүккэтэ, көтүрдэр тииһин миилэтэ фольк. — саамай харыстыыр, таптыыр оҕото. ☉ Мое сокровище, мой ненаглядный (о детях)
   [Мэхээс оҕонньор:] Бу Баай Байбал баайыгар иирэммин, соҕотох оҕобуттан, көтүрдэр тииһим миилэтиттэн, көрдөр хараҕым дьүккэтиттэн мата сыстым дии. П. Ойуунускай
   Ол тахсан көөртөрө: Көрдөр харахтарын дьүккэтэ, Көтүрдэр тиистэрин миилэтэ, Көмүс чыычаахтара Илэ бэйэтинэн Бу кэлэн турар эбит. С. Васильев
   Күнү көрдөр көр күн. Ийээ, мин кырдьа бардарбын даҕаны, Син биир эйигин ахтабын, Күнү көрдөрбүт ийэм барахсаны Күнтэн күндүтүк саныыбын. Эллэй
   Өйдүүбүн, бааспын нуучча Эмээхсинэ эмтээн, Өлөртөн өрүһүйэн, Күммүн көрдөрбүтэ. Эллэй
   Кырдьаҕаспыт Өксөкүлээх кинигэтин убай омукпут тылыгар дьэ күнү көрдөрбүт. СДТА
   Кэннигин көрдөр — көхсүгүн көрдөр диэн курдук (көр көҕүс II). Ньиэмэстэр тулуйбатахтара, кэннилэрин көрдөрбүттэрэ, сорохторо билиэн бэриммиттэрэ. И. Сосин
   Сөбүн көрдөр көр көр I. [Байбал:] Бэйи, тыыннаах ыт, тыынан эр, сөпкүн көрдөрүөм. А. Софронов
   [Дмитриев:] Бу оҕонньору эмиэ кэлгийиҥ! Бассабыыгы кистээбит оҕонньору сөбүн көрдөрүөхпүт. С. Ефремов. Тииһин-тыҥыраҕын көрдөрдө — куһаҕан майгытын биллэрдэ. ☉ Проявлять свой дурной нрав, показывать свой возмутительный характер
   Кийиит хара маҥнайгы күнүттэн бадьатыгар тииһин-тыҥыраҕын көрдөрбүтүнэн барбатаҕа, уопсайынан ыллахха саҥас сирэйэ-хараҕа ыраас, тыла-өһө минньигэс этэ. Агидель к. Тиҥилэҕин көрдөрдө көр тиҥилэх
   Ньиэмэс сэриитэ, саллааттара Кыһыл Аармыйа кытаанах охсуутун тулуйбакка тиҥилэхтэрин көрдөрүөх-тэрэ. ИИФ УоУоО
   Тос мааһын (мааскатын) биэр (көрдөр) көр тос II. Аттаахтан кымньыытын ылаҥҥыт, Алыс байаҥҥыт, ахчаччы уойбуккутун, Сатыыттан тайаҕын ылаҥҥыт Сараччы үллүбүккүтүн, Тосту топпуккутун Тос мааскытын көрдөрөрүм буолуо. П. Ойуунускай
   Күүһүлээри гыммыты ньачаас тос мааскатын көрдөрүөх этилэр. П. Ойуунускай
   Уот диэки көрдөрдө көр уот. Бэрэбиэркэлиир дьыктааҥҥа Михаил Пантелеймонович чыпчырынан-чыпчырынан баран Сеняҕа ортону туруоран уот диэки көрдөрдө. Н. Босиков. Утары көрдөрбөт — аҥаардастыы күөнтүүр, кими даҕаны утарылаһыннарбат, мөккүһүннэрбэт. ☉ Любящий властвовать единолично, совершенно не терпящий чужого мнения
   Улуус кулубата икки кыһыл көмүс мэтээллээх, сааһыгар кими да утары көрдөрбөтөх, улуу тойон Протодьяконов …… Быакана диэн күөлү баҕадьылаан, сүүрбэ биэс хоппо балыгы таһаарбыт. Эрилик Эристиин. Үрүҥ хараҕын өрө көрдөрүмэ — 1) самнары баттаа, атаҕастаа. ☉ Подавлять, притеснять, безжалостно угнетать кого-л. «Байар имэҥэр кэрээн сүтэр
   Кыра дьону үрүҥ харахтарын өрө көрдөрбөттөр», — диэтэ Александр, Сөдүөччүйэ диэки супту көрөн олорон. М. Доҕордуурап
   Ол аата, мин кинини, үрүҥ хараҕын өрө көрдөрбөккө, наар саба баттыы сылдьыбыт курдукпар тахсабын дии эн быһаарыыгынан. П. Аввакумов; 2) адьас мөккүһүннэримэ, утарылаһыннарыма, саҥардыма. ☉ Не давать даже пикнуть, быть абсолютно нетерпимым, не допускать никаких возражений, пререканий
   Сааспар туруулаһан мөккүспүтү үрүҥ хараҕын өрө көрдөрбөтөх урааҥхайбын. Эрилик Эристиин
   Абааһы, айыы аатын билбэккит, үөрү-сүүрүгү сатаан үөппэккит, тойуккут-силиккит мөкү диэн, Чээбий үрүҥ харахтарын өрө көрдөрбөккө сирэн, сэмэлээн бүтэрбит дьоно ойууттар буолаллара. «ХС»
   ◊ Көрдөрөн аҕытаассыйа — араас ойуулар, табылыыссалар, былакааттар көмөлөрүнэн аҕытаассыйа. ☉ Наглядная агитация
   Физкультураны уонна успуорду киэҥник пропагандалыыр сыалтан, манна көрдөрөн аҕытаассыйа күүскэ тэрилиннэ. «Кыым». Көрдөрөн аҕытаассыйаны тэнитиигэ көмөлөр оҥоһуллубуттара. «Ленин с.»