солончак || солончаковый; тураҥ буор солончаковая почва.

туохт. Тураҥы салаа, тураҥы сиэ (сүөһүнү этэргэ). ☉ Лизать солончак (о скоте)
Дулҕаны сиэбит ынах тураннаабат үһү эбээт. «Кыым»

аат. Кус тахсан түүтүн куурдунар ууттан быган турар дулҕата, буора, маһа. ☉ Что-л., выступающее из воды (напр., кочка, бревно), куда забираются утки, чтобы обсушиться на солнце. Салгыга кустар олороллор
□ Кус тахсан салгылыыр маһа, ол аата салгы мас. «ХС»
ср. тюрк. йалҕу, йалҕин ‘солончак’

солёный; туустаах балык солёная рыба; тууһа суох ас пища без соли, несолёная пища; туустаах буордаах сир солончаки.

аат.
1. Тууһа элбээн, үүнээйи кыайан үүммэт буолбут буора. ☉ Засоленная почва, солончак
Ынахтар күөл тураҥын салыы хааллылар. Амма Аччыгыйа
Тиийбиппит — күөл омооно Тураҥынан көрө сытар. Н. Харлампьева
Сүрэхпэр кытта минньийэн киирдэ Сүмэлээх тураҥ сыта. А. Бродников
2. Мээккэ буор, быыл. ☉ Дорожная пыль
Уһун, киэҥ суол тураҥа Бүрүйүө халтаһабын. И. Гоголев
[Уот кураан туран] сир быһыта баран, туустаах тураҥ оргуйда. А. Фёдоров
Тураҥ көтөн кэннибэр Тунаарыйа хаалыаҕа. Эҕэрдэ СС
◊ Сүүмэх тураҥ фольк. — дэлэгэй үрүҥ ас, уйгу-быйаҥ. ☉ Изобилие, достаток, богатство
Сүүмэх тураҥ олохтоннун. ПЭК СЯЯ
Отут биэс биис ууһа Сүөгэй сүдүрүүнүгэр, Сүүмэх тураҥыгар Сүһүөҕүнэн тирэннэҕинэ …… Киһи буолуох этэ. П. Ойуунускай
Тураҥ ото — дьабара эрбэһинэ диэн курдук (көр дьабара). Хаар бастаан ууллуута сүөһү тураҥ отун таптаан сиир. С. Окоёмов
Үүт тураҥ көр үүт. Үүт тураҥ туундараны борук-сорук үллүйдэ. Н. Габышев

I
аат. Тураҥ буор, туустаах буор. ☉ Солончак, солонец
Сүөһүлэрбит алаас кудутун буланнар, арахпат буоллулар. — Таба даҕаны, атын да хамсыыр харамай барыта кудуну таптаан сиир, салыыр. Багдарыын Сүлбэ
[Буур тайах] хаа-дьаа тууска наадыйан кудуга киирэр. Н. Босиков
эвенк. куду
II
сыһ.
1. Туох эмэ (хол., хаар, буор) аннынан киһи билбэт курдук кистии-саба; дьөлө (хас). ☉ Тайком, незаметно, неприметно; очень осторожно (подкопать под снегом, под землей)
Саһыл үктэммит суолун ойоҕоһугар оҥхой хаһан баран суолун саамай аннын куду хаһыллар, ол кэнниттэн хапкааны иитэн ууруллар. ТСКБ
Суол анныгар баар хаар, бөрө суолга кыратык да үктэннэр эрэ дьөлө түһэн хапкаан тэриэлкэтигэр үктүүр гына оччо чарааһыгар диэри куду хаһыллар. КГП ББНь
2. Эрчимнээхтик, харса суох, супту; тохтоло суох. ☉ Стремительно, быстро; без промедления
Петровскай куду хааман киирэн тырыбыынаҕа тахсар. Н. Якутскай
Кини иирэлэрдээх хонуу устун, куду соҕус хааман истэ. А. Сыромятникова
Самасыбааллар кэллэхтэринэ, экскаватор чоҕу куду кутан иһэр. «ХС»
♦ Куду ас — 1) киһиэхэ тугу эмэ саҥата-иҥэтэ суох, кистии-саба биэр. ☉ Подсунуть кому-л. что-л. (быстрым движением) тайком, скрытно, незаметно
Оҕонньор киниэхэ кэһиилэнэн кэлбит улахан балыгын куду анньар. И. Данилов
Баҕар, луохтуур сөбүлэһиэ, оччоҕо тута куду анньан биэрэргэ харчы наада этэ. Д. Таас
Лаана ааһан иһэн аҕатын илиитигэр «Огонек» сурунаалы куду анньан баран, эмиэ көрүдүөргэ элэс гынан хаалбыта. В. Гаврильева; 2) түргэн хамсаныынан бэйэҕиттэн тэйитэ сыҕарыт. ☉ Сдвинуть, отодвинуть (быстрым движением)
[Сүөдэр] …… туос бытархайын уматан түрдэс гыннарда да, чохчотун аҥаар кытыытыгар куду анньан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Кыыс, миискэлээх чэйин тобоҕолоон, иннин диэки куду аспыта. П. Аввакумов
Ньургун …… тимир оһоҕор маһын тобоҕун хаалаан биэрээт, чаанньыгын үөс диэки куду аста. «ЭК». Куду харбаа — 1) тугу да ордорбокко, хаалларбакка ыл, былдьаан ыл. ☉ Забирать, отнимать, отбирать что-л. у кого-л. без остатка
Тугу оҥорбутун барытын хаһаайына куду харбыыр буолан, кулут таһаарыылаахтык үлэлииргэ интэриэһэ суоҕа. КФП БАаДИ
Баайдар элбэх сири куду харбыыллар, …… оттон дьадаҥылар үктэнэр да сирдэрэ суох. АЕВ ОҮИ
Пепеляев дьоно омукка күрүүллэригэр үгүс үбү-баайы куду харбыырга кыһаллыахтара. «ХС»; 2) тугу эмэ түргэн хамсаныынан, биллибэтинэн тутан ыл. ☉ Схватить, подхватить что-л. незаметно, быстрым движением
Хотой …… Куба кыылбар куугунаан түстэ, Кучугуруу-кучугуруу куду харбаата. Ньургун Боотур
Куораан далай ытыспынан Куду харбааммын Кууһуулаах иһэбин. П. Ойуунускай
[Кутуйах:] Куду харбыыр сахха Куоска куттуо суоҕа, Кутум куртахпар түһэрэ уурайдаҕа. В. Чиряев
ср. др.-тюрк. ходы ‘вниз, находящийся ниже’