ж. увертюра (1. хол. операҕа, балекка музыкальной киирии; 2. оркестрга анаан суруллар соната формалаах музыкальной айымньы).

туохт.
1. Саҥа таһааран ытаан-соҥоон, сулан. ☉ Сетовать, стенать, плакать жалобно, громко
Онно ытыы-соҥуу, иэйэ-куойа сырытта: «Иһиликпин-таһылыкпын, иэдээмминалдьархайбын, аарыкпын-айдааммын оҕолор!» Саха фольк. Уолчаан түүнү мэлдьи ыһыытыы-хаһыытыы, иэйэ-куойа олорбута. И. Федосеев. Биһиги быыкайкаан Венерабытын куоракка илдьэн, тугун-ханныгын ситэ билбэт тэрилтэбитигэр туттарарбытыгар, оҕобут сайыһан иэйэрин-куойарын истэ-истэ хайдах санааҕа ылларбыппытын, бука, оҕолоох эрэ киһи барыта өйдүөҕэ дии саныыбын. «Кыым»
2. Ис искиттэн өрүкүй, манньый, өрө көтөҕүлүн. ☉ Вдохновляться, воодушевляться, воспрянуть духом
Иэйэн-куойан, ирэн-хорон олороннор ис-быар санаалара хайдах сатанан тахсарынан ыллыыллар. Күндэ
Эмээхсин үөрбүт-көппүт, иэйбит-куойбут, өйдөөх-санаалаах сэбэрэтэ ордук тупсан үтүө майгыланан көстөр. И. Данилов
С. Прокофьев сэттис сонататын өссө ордук табыллан, иэйэн-куойан оонньоото. «ЭК»
Кини да киһи - итиннэ оҕо ытыы олордоҕуна, манна кэргэнэ талыгырыы сырыттаҕына, ама кинитин иһин, хайдах иэйэн-куойан үлэлии олоруон өйүм хоппот. «ХС»

I
туохт.
1. Ким эмэ бирикээһин, сорудаҕын мөккүөрэ суох толор; ким эмэ этиититтэн, тылыттан тахсыма, иннигин биэр, сөбүлэс. ☉ Повиниться; подчиняться, покоряться кому-л.
Онон, [Манчаарыны] туохха да бас бэриммэт, тугу да тулуппат, бары сокуону утарар дьиҥнээх ороспуойунан аахпыттар. МНН
Көлөөк, бэриммит дии диэмэҥ — Охпун ыһыкта иликпин. Кыыһаллар, уоста иликтэр Сааскы сарыаллар мин түөспэр. С. Данилов
Ийэ. Төрөппүт ийэ. Күн-күбэй ийэ. Ити тылы иэрийэиэрийэ Ытаан, бу сиргэ түспүппүт Ити тылга бэринэ, сүгүрүйэ, Ыллаан, күнү көрбүппүт. И. Федосеев
2. Бэйэни кыайтарбытынан ааҕан, утарылаһыыны тохтотон, өстөөх дьаһалыгар киир. ☉ Сдаться (в плен)
Фашист кыыл уорааннаах уораҕайа — Берлин куорат бэриннэ. Биһиги Кыһыл Аармыйабытыгар кини, сиргэ тиийэ сүгүрүйэн, сөһүргэстии түстэ. Амма Аччыгыйа
Онуоха Чүөчээски суос-соҕотохто тура эккирээбитэ: «Бэрин!» — диэбитинэн Түүлээх уллуҥаҕы кулгаах тааска пугааһынан ытан дөйүппүтэ. Суорун Омоллоон
«Бэринэбин, бэринэбин!» — диир саҥалар иһилиннилэр. С. Васильев
3. Туохха эмэ өйү-санааны, кыһамньыны, олоҕу анаа, уур. ☉ Предаваться (целиком отдаваться чему-л.)
Дьиҥнээхтик өйдүүн-санаалыын бэринэн туран наука интэриэһинэн олоруу, үлэ умсулҕаныгар ылларыы диэни киниттэн билбитэ. Н. Лугинов
Оо, Володя, Володюшка! Ким тэҥнээҕий киниэхэ? Мунчаарбат бэл хаайыыга! Кини курдук идиэйэҕэ, Сүҥкэн-сүдү сорукка Муҥура суох бэриниэххэ! П. Тобуруокап
Петр Гермогенович пианиноҕа олорон, куруутун буоларын курдук, «Ый сонататыттан» саҕалыыра. Кини улаханнык бэринэн туран оонньуура. Ю. Чернов (тылб.)
II
биэр диэнтэн бэй
туһ. [Уолаттар] хас биирдиилэрэ бэйэтигэр: «Оттон мин?», «Мин аналым туохханый?» — диэн баччааҥҥа диэри тоҕо эрэ тумнулла сылдьыбыт боппуруоһу бэриннэ. Н. Лугинов
Онно мин андаҕар бэриммитим Кырдьык кырыыһы ылыммакка, Эдэрим эрэлин сүтэрбиттик Эр санаалаахтык кырдьарга. С. Данилов
Көлөпүнэ мин буор буолан турбуппун көрөн иччилээх хатан үлүгэрдик күлэн алларастаата, өттүккэ бэриннэ, сис туттунна. Н. Заболоцкай