туохт. Биллэр-көстөр итэҕэстээх, сириллэр өрүттээх буол. ☉ Иметь крупный изъян, недостаток, порок
Олохпор арыт алҕаһааммын Омсолонор курус күммэр Таптыыр-ахтар ырыаларым Иэйэн-куойан кэлэллэр. Н. Дьяконов
Ардыгар, хомойуох иһин, бэрээдэк өттүнэн омсолоноллор. «Кыым»

харыстаа I диэнтэн холб. туһ. Бэйэ-бэйэлэрин харыстаһан, биир санаанан, биир дьулуурунан үлэлээбиттэрэ көстөр. СЛ-8
Дьон төрөөбүт тылларын баайын, уратытын, ырааһын, кэрэтин иэйэн-куойан туран харыстаһаллар. СТЫМ
Эһэлээх эбэҥ күннэтэ эйигин көмүскэһэр, харыстаһар буолаллара. Н. Тарабукин (тылб.)

туохт. Улаханнык санааҕын түһэр, санньый, кэрикуру буол. ☉ Сильно опечалиться, огорчиться, горевать
Бэҕэһээ оттон кэлэн бараммын, эн суоххун көрөн, дьэ бардаҕа диэммин, бэркэ да курутуйа-хомойо санаабытым. Күндэ
А.И. Софронов ол тэтэрээккэ …… күрүс-күрүс санаата түмүллэн кэллэҕинэ, иэйэн-куойан, курутуйан-хомойон суруйталыыр эбит ээ. Н. Заболоцкай

аат., үрд. Туох эм э ө ҥ өнү оҥорбуту сыаналаан, үөрэн махталы биллэрии; иэйии-куойуу. ☉ Благодарность; благоволение
Махтаат ырыа. ПЭК СЯЯ
Ааттал махтаат бэлиэтин, Ааккын ааттаан, Аал уокка Ас кутан Айах туттубут уру-уой!!! Өксөкүлээх Өлөксөй
[Бөтүрүөп:] Чэ , ү ч ү г э й , баһыыба, ити кэннэ биһиги оҥорор бириэмэбитигэр бэйэҥ кэлэн көмөлөстөргүн махтаат буолуо этэ. А. Софронов

туохт., кэпс. Эрэйгин-кыһалҕаҕын аһара айманан, иэйэн-куойан кэмсинэн кэпсээ. ☉ Сильно расстраиваться, плакаться, сетовать, жаловаться
«Томторук кумалаан уола Уйбаан Дууһа бэйэм аспар борбуйа соноон баран, түөспүн дьөлө анньан кэбистэ, бар дьон көрүҥ», — диэн түөһүн сыгынньахтанан көрдөрө-көрдөрө суланна-кэлэннэ. Эрилик Эристиин
«Эстибит-быстыбыт хара сордоох мин баарбын», — диэн сулана-кэлэнэ сылдьааччы. М. Доҕордуурап
[Дьоно] бары өлбүттэр. Гавриил суланна-кэлэннэ, Ытаата-соҥоото. А. Данилов

туон I диэнтэн хай
аата. Наарталар кыычыгыраатылар-хаачыгыраатылар, дьон саҥата-иҥэтэ айманна, муҥ-сор туонуу үксээтэ. МС Т
Бу иирээкилии иэйии-куойуу буолбатах өйө-санаата тосту уларыйбыт, сиппит дьахтар муҥун туонуута этэ. С. Курилов (тылб.)
♦ Кэп туонуу көр кэп II
Мин иннибэр алта уонча хоһоон сытар да — онно санаа түһүүлээх, …… үҥсэргээн кэп туонуулаах биир да хоһоон суох. С. Руфов

тэбээ диэнтэн хай
аата. [Мыычаар] оҕонньор өр кэмҥэ көймөстөн, ыанньыйан, ыарык-баттык буолбут санаатын сыыйа ыган, саассааһынан наҕыллык тоҕо тэбээһинэ хайдах эрэ ис иһиттэн иэйэн-куойан саҥа таһаарбакка, харах уутун тохпокко, онтон киһи дууһата ордук нүөлүтүүлээхтик ыалдьар гына ытыырга маарынныыр. ФЕВ УТУ

Ис-искиттэн туохтан эрэ аймаһый, уолуһуй. ☉ Сильно разволноваться, обеспокоиться, встревожиться
Эйиигиттэн арахсыам диэтэхпинэ, Ис-испиттэн эймэһийэн, Иэйэ-куойа ытыахпын баҕарабын. Күннүк Уурастыырап
Оҕонньор туохтан эрэ улаханнык эймэһийбитэ сирэйигэр-хараҕар биллэр. А. Фёдоров
Семён Данилов — саҥа үйэ, саҥа олох, саҥа саха ырыаһыта. Кини тугу барытын төрөөбүт норуотун хараҕынан көрөн, өйүнэн өйдөөн, ис сүрэҕиттэн эймэһийэн, долгуйан туран туойар-хоһуйар. «Кыым»

туохт. Атын майгылаах буол, уларый. ☉ Приобрести или проявить какие-л. иные черты или свойства характера
Бэл диэтэр, кини [саас] киҥниин-майгылыын киһиэхэ маарынныыр: сороҕор ип-итии, сып-сырдык, күлүмүрдэс көр-нар майгыланар, сороҕор дьиппиэрэн чиҥээн хаалар, ард ыг а р к ыыһыран, айманан ылар. Н. Заболоцкай
Он тон эбитэ дуу, э м э э х с и н ү ө р б ү т - к ө ппүт, иэйбит-куойбут, өйдөөх-санаалаах сэбэрэтэ ордук тупсан үтүө майгыланан көстөр. И. Данилов

аат. Туох эрэ сырдык, кэрэ долгуннура хамсаан сүүрүгүрүүтэ эбэтэр тарҕаныыта. ☉ Течение или поток чего-л. сверкающего, светлого
Эриэккэс Украина сирэ, …… Үрүҥ көмүс Үрүлгэнин курдук, Өрө күлүбүрүү күндээрэн, Өрөгөйдөөх кыайыы үүннэҕинэ, — Хаарыан бэйэҕин харысыһан, Хаанын тоҕон охтубут, Бу саха сэмэй аатын Ботугураан ахтан ааһаар. Күннүк Уурастыырап
Өлүөнэ Үрүҥ күн үрүлгэнинэн саптынан, Үчүгэйиэн, сүөргү — тиийбэт тыл кыаҕа. Баал Хабырыыс
Ити курдук иэйэ-куойа сыттаҕына, Үөһээ үрдүк дьүрүс халлаана Үрэл гына сырдыы түстэ, Дэйбиирдээх Үрүҥ күн Үрүлгэнэ, хара былыт быыстарыттан Үөгүлүү сатараата. М. Тимофеев