и. д. от дьорҕос = соперничество.

и. д. от былдьас = # бэрт былдьаһыы соперничество; күрэс былдьаһыы состязание; тыыны былдьаһыы а) бесчувственное состояние; б) агония.

1. көҕүтүс диэнтэн хай. аата. Онно …… үтүрүһүү, сүпсүөн, кыһытыһыы, көҕүтүһүү. Н. Габышев
   Киин кэмитиэт резолюцията араас литературнай сүүрээннэр истэригэр айар үлэнэн көҕүтүһүү көҥүл буолуохтааҕын ыйбыта. ССЛИО
2. Туохха эмэ куоталаһыы. ☉ Состязание, соперничество, соревнование в чем-л. [Уйбаан:] Биригээдэлэр көҕүтүһүүлэрин бэрэбиэркэлэтэн истиэнэҕэ саайан иһиҥ. Амма Аччыгыйа
   Ыһыахха кэлбит аһастаах дьоннор көҕүтүһүүлэрэ буолар эбит. АВФ ЫХТС

I 1, 1) перед, передняя сторона || передний; инним үчүгэйдик көстөр впереди мне всё хорошо видно (букв. моя передняя сторона хорошо видна); ат илин туйахтара передние копыта лошади; илин тиистэр передние зубы; илин атах суолун кэлин атах сиппэт посл. следы передних ног не догонят (следов) задних ног; 2) перен. будущее, будущность; иннин тымтыктанан көрбүт суох посл. (ещё) никто не прозревал своего будущего, осветив его лучиной; 2. в косвенных формах выступает в роли послелога (см. иннигэр , иннинэ , иннинэн, инниттэн ) # бэйэ иннэ бэйэҕэ каждый сам за себя; илин былдьаһыы соперничество; стремление опередить, превзойти (вызываемое завистью и др. эгоистическими мотивами); илин кэбиһэр уст. женское нагрудное украшение; иннигин (или иннибин, иннин ) көрүн = заботиться о себе; преследовать свой интересы; иннин хайынар предусмотрительный, дальновидный (о человеке).
II восток || восточный; бүгүн илинтэн тыаллаах сегодня ветер с востока; илинҥи дойдулар восточные страны; илин (диэки ) бар= идти на восток, двигаться к востоку, в восточном направлении.

былдьас диэнтэн хай
аата. Охсуһуу, былдьаһыы итинэн бүппэтэх — Хас хардыы иһигэр мэһэйи көрбүппүт. С. Васильев
Яков рабочай городокка тиийэн, дьэ били көрдөөһүнүн саҕалаата, эрэл уонна хомолто санаалар былдьаһыыларыгар аны киирдэ. Н. Заболоцкай
Иирсээн үксүн бултуур сири былдьаһыыттан тахсар. Далан
♦ Аат (бэрт) былдьаһыы — кими эмэ туохха эмэ кыайары, сабырыйары көрдөрө сатааһын, кимтэн эмэ үчүгэй, ордук аатыра сатааһын. ☉ Соперничество, борьба за первенство в чем-л. [Ааныка:] Биһиги оҕобут арыычча үчүгэй буолан бэйэлэрин тэҥнээхтэриттэн ордук чорбойоору гынна диэн сордоон эрдэхтэрэ
Барыта күнүү, бэрт былдьаһыы. С. Ефремов
Идиэйнэй охсуһуу бэрт сөптөөх, Бэрт былдьаһыы — мэһэй буолар. Дьуон Дьаҥылы
[Киис Бэргэн:] Оо, олус даҕаны миигин салгытта Аҕа уустаһыы, бэрт былдьаһыы. И. Гоголев. Күрэс былдьаһыы — күүһүнэн, быһыйынан о. д. а. күрэхтэһии, холоһуу, куоталаһыы. ☉ Состязание, соревнование в борьбе, в беге и т. п. Күөн түөстэн күөдүлгэхтэһии, Күрэс былдьаһыы, күлүмэх охсуһуу Иэмэх курдук эрийсии манна буолла. П. Ойуунускай
Ыһыахха олоҥхо уонна ырыатойук, үҥкүү-битии уонна күрэс былдьаһыы, күөн көрсүү буолара. Л. Попов
Айымньылаах үлэ диэн үксүгэр бэйэни, бэйэ мөлтөөһүннэрин кытары күрэс былдьаһыы. Н. Лугинов
Сырдыкхараҥа былдьаһыыта көр сырдык-хараҥа былдьаһыга. Сырдык-хараҥа былдьаһыыта, киэһэ. Н. Павлов
Дьуххатык айаннаан, үһүс күммүтүгэр, сырдык-хараҥа былдьаһыыта, мин билэр биэрэкпэр кэлбиппит. Н. Босиков. Тутуу былдьаһыы — тугу эмэ ким эмэ иннигэр урутаан оҥорорго дьулуһуу. ☉ Стремление сделать что-л. раньше кого-л.
Висла уҥуоргутааҕы биир кыргыһыыга биһиги буускаларбытын утары өстөөх таанкалара киирбиттэрэ. Хардарыта ытыалаһыы, тутуу былдьаһыыта буолбута. Н. Кондаков. Тыын былдьаһыыта — тыыннаах хаалар туһугар тугу, кими эмэ утары баар күүһүнэн охсуһуу. ☉ Борьба насмерть с кем-чем-л.
Бурхалей арыыга тохтоору гыммытын кини бэйэтэ, Турахин, ыгылытан киллэрбит абатыгар тугу эмэ этиэн баҕардар даҕаны, тыын былдьаһыытыгар эрдиитин кытта астаһарыттан бокуой буолан эппэт. Эрилик Эристиин