I. прич. от сочувствовать; 2. в знач. сущ. м. үтүөнү санааччы, сөбүлээч-чи.

1) очень сочувствовать, сострадать кому-л.; 2) распадаться, разоряться, приходить в расстройство (напр. о хозяйстве).

туохт.
1. Туох эмэ синньигэс соҕуһу аҥаар эбэтэр икки уһугуттан токурут, өҕүлүннэр. ☉ Гнуть, сгибать что-л. с одной или с обеих сторон
Сыарҕа сыҥааҕын иэх.  Чэпчэки, бэйэм иэхпит тууппунан мастар быыстарынан элэҥ-элэҥ тэбэн истим. Т. Сметанин
Бэйи, кутуйаҕы даҕаны сатаатаххына өлөрөҕүн. Талах быһыахха, иэҕэн чааркаан оҥостуохха, ону сатаан иитиэххэ наада. А. Данилов
Уолаттар киэһэ дьиэлэрин иһигэр мас хайыһар оҥостунан, иэҕэн тириппиттэрэ-хоруппуттара. «ХС»
2. көсп. Кэпсэтиигин, санааҕын атын өттүнэн туһаай, атыҥҥа салай, илт. ☉ Направлять разговор, мысли в другое русло
«Сайыммыт барахсан муҥутаан да турар», - Маарыйа кэпсэтиини атыҥҥа иэҕэргэ сананна. «ХС»
Аатырбыт ыанньыксыт үлэтин-хамнаһын научнай төрүккэ олоҕуран ыытарын урут да истэрим, онон кэпсэтиибин ол диэки иэҕэбин. «ЭК»
△ Ким эрэ диэки буол; сөбүлүү, тартара санаа. ☉ Быть расположенным к кому-л., сочувствовать, симпатизировать кому-л., склоняться на чью-л. сторону; отвлекаться
Мин диэки иэҕэ саныыгын дуо? ПЭК СЯЯ
Ааптар истэрэ-тастара биллибэт, иккиттэн биири эппэт иэрэҥнэргэ-саараҥнарга иэҕэр. «ХС»
3. көсп. Ырааҕынан эргийэн, таайтаран кэпсээ, саҥар. ☉ Говорить с помощью намеков, недомолвок, иносказаний, говорить обиняком (обиняками)
Өрүүскэ дьигис гына түстэ. Дьиибэ дьон. Кини көнөтүк кэпсэтээри гынар да, кинилэр [уолаттар] ханан эмэ иэҕэн, букатын санаабатаҕар тиэрдэн кэбиһэллэр. А. Сыромятникова
Майгы-сигили араас боппуруостарын кэпсээн, ононманан иэҕэн бараммын, тапталга кэллим. Истээччилэрим дьэ сэргэхсийдилэр. И. Федосеев
Убай оҕонньор, тугу эрэ этээри олус иэхтиҥ. Быһа этэ кэбис! А. Сыромятникова
4. көсп. Араастаан имит, эрий, мускуй (тыл туһунан). ☉ Пользоваться, манипулировать (словом) умело, мастерски
[Поэт] эҥин эгэлгэ санаа оонньуутун, сүрэх иэйиитин этитээри, дьүһүн-бодо, өҥ-тала көстүүтүн ойуулаары тылы имигэстик иэҕэрэ. М. Тимофеев
др.-тюрк. эг

1. нареч. вопр. хайдах; как ваше здоровье? эн доруобуйаҥ хайдаҕый?; 2. нареч. относ, хайдах, курдук; я не знаю, как это делается ити хайдах оҥоһулларын билбэппин; я поступил, как вы мне сказали мин эн эппитиҥ курдук гынным; 3. частица (для выражения какого-л. чувства) хайа, хайдах, хайдах курдук; как, ты опять здесь! хайа, эн эмиэ манна эбиккин дуу!; как! он уехал! хайдах! кини барбыт даа!; как я ему сочувствую! хайдах курдук мин кинини аһынабыный!; 4. частица разг. (при гл. сов. вида — для выражения внезапности) =а түс, =а биэр, =нан бар; она как закричит кини хаһыытыы түһэр; как польёт дождь самыыр курулаппытынан барар; 5. союз сравн. курдук; белый как снег хаар курдук маҥан; 6. союз присоед. (в со-чет. с приложением) быһыытынан; советую вам как друг эйиэхэ доҕор быһыытынан субэлии-бин; 7. союз (присоединяет вводные слова и предложения) курдук; как говорят этэллэрин курдук; 8. союз (для выражения временных отношений) эрэ, ыла; как вспомнишь, приятно становится санаатаргын эрэ чэпчии түһэҕин; прошёл год, как мы виделись биһиги көрсүбүп-пүтүттэн ыла сыл ааста; # как-никак төһөтүн да иһин; как будто курдук; как бы не так! разг. буолумуна!, хайыай!; как бы то ни было хайдах да буолтун иһин; как же так? хайдах оннугуй?; как можно больше хайа сатанарынан элбэхтик.