1) душный, спёртый; тумнастыгас салгын спёртый воздух; 2) перен. затхлый, душный; тумнастыгас атмосфера затхлая атмосфера; тумнастыгас сир захолустное место.

м. в разн. знач. салгын; спёртый воздух ыарахан салгын; сжатый воздух физ. ыгыллыбыт салгын; жидкий воздух физ. убатыллыбыт салгын; дышать воздухом салгынынан тыын; парить в воздухе салгыҥҥа тэлээр; питаться воздухом шутл. салгынынан аһаан сырыт; выйти на воздух салгыҥҥа таҕыс.

даҕ. Киһи тумнастыах курдук. ☉ Тяжёлый для дыхания, душный, спёртый, затхлый
[Ол сир салгына] олус буордаах, тумнастыгас буолбатах дуо? ЛТК
Тумнастыгас чуҥкук, өрүкүйэр буордаах Армавирга биһиги өр үлэлээбэтэхпит. СОТА
Кыракый хос бэйэтин икки олохтоохторугар тумнастыгас кыараҕас буолан барбыта. М. Горькай (тылб.)

даҕ. Тарҕаммакка хойдубут, көөнньүбүт (хол., сыт-сымар). ☉ Густой, тяжелый, насыщенный (запах), настоянный, душный, спертый (воздух)
От-мас көймөстүгэс сыта сүрэҕи-быары уулларар. Е. Неймохов
Хантан даҕаны салгын ибир гыммат, көймөстүгэс бүтэй итиигэ, харааннаабыт бырдах үөрэ дьоҥҥо, көлөҕө өһүөннээбиттии, быыс биэрбэккэ, сабыта түһэн уотунан аһыппахтаата. Тумарча

даҕ.
1. Тыынарга ыарахан, бүтэй, тумнастыгас, итии (хол., салгыны этэргэ). ☉ Затрудняющий дыхание, спёртый, душный (напр., о воздухе). Тууйуллаҕас салгын
□ [Очуос таастар оройдорунан хаамарыҥ] салгынныын тууйуллаҕас өҥүрүк куйааска хара былыт курдук халыҥ бырдахтаах бадарааннаах маардары кэһэ сылдьыахтааҕар ырааҕынан ордук. Тумарча
2. көсп. Олус тутахсыйбыт, кыараабыт. ☉ Находящийся в угнетённом состоянии, подавленный. Тууйуллаҕас ой-санаа. Тууйуллаҕас туруктаах киһи

1) см. ыар 1; 2) перен. тяжёлый, трудный; ыарахан задача трудная задача; ыарахан тыл трудный язык (для изучения); 3) перен. разг. беременная (о женщине)-; ыарахан артиллерия тяжёлая артиллерия; ыарахан атлетика тяжёлая атлетика; ыарахан атахтаах тяжёлый на подъём; ыарахан илиилээх а) тяжёлый на руку (напр. при распилке дров или оперировании больного); б) делающий что-л. за большие деньги; рвач; ыарахан промышленность тяжёлая промышленность; ыарахан салгын тяжёлый, спёртый воздух.

туохт.
1. Уһуннук бүтэй, сылаас сиргэ сытан, сытыйа бус; аһыйбыт сыты таһаар (хол., инчэҕэй, сииктээх от туһунан). ☉ Прокисать; преть
Охсуллан, кырбанан баран өр сыппыт күөх маасса күҥкүйэр, саамай наадалааҕа — каротина элбэхтик сүтэр. ЯАМ ҮүСС
Сииктээх сиэмэ күҥкүйэр, онон табаарынай хаачыстыбата тосту намтыыр. СОТ
Тоҥ сиилэһи, турунуопуһу хотон иһигэр туттахха, уокка ириэрдэххэ, түргэнник сылыйар уонна күҥкүйэр, оттон уһуннук туттахха — сытыйар. ҮүТФҮК
2. Куһаҕан сытынан аҥылый. ☉ Издавать, распространять зловонный, спертый запах, вонять
Ньирэйдэрин тириитин имитээри, Өлөөнө сааскы күстэх ойоҕоһун сыатын мунньан аҕыныахтаабыта аҕырбыт сытынан күҥкүйэр. Н. Якутскай
Кыараҕас балаҕан иһэ киһи тыына ыгыллар гына күҥкүйбүт. В. Короленко (тылб.)