аат. Сатыы айанныы, сири-дойдуну, дьону кэрийэ сылдьар киһи; бырадьаага. ☉ Странник; бродяга
Үлэни да, олорор сири да булбатах дьиэтэ суох кэриимньиттэр, умналыы-умналыы, Англия суолларынан мэнээктииллэрэ. АЕВ ОҮИ
Дьахтар кэриимньиттэргэ бэлэхтиир аатынан кини [княжна Марья] кэриимньит дьахтар таҥнар таҥаһын …… булунан кэбистэ. Л. Толстой (тылб.)

1. даҕ. Бэрт өрдөөҕүтэ, былыр ааспыт. ☉ Давно прошедший, давно минувший, древний
   Былыргы быралыйбыт дьылларга, Урукку уларыйбыт хонуктарга Кырыктаах омуктар Кыра ыалларын Кыама суох кырган кээстэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Алыс, наһаа эрэйдэнэн Аралдьыйа түһээри, Былытынан сабыллан Быралыйбыт былыргыны Саныы-өйдүү сатыыра. Күннүк Уурастыырап
   Оо, арай ол быралыйбыт былыргы кэмнэргэ юкагирдар дьолго талаһыы туһунан номох ис хоһоонун өйдөөбүттэрэ итиэннэ билиммиттэрэ эбитэ буоллун даа! С. Курилов (тылб.)
2. аат суолт. Дьонуттан, дойдутуттан тэйбит, ыраах сылдьар киһи; үөрүттэн быстыбыт кыыл-сүөл. ☉ Бродяга, странник, скиталец; одинокая птица или зверь. Элийбити элиэ сиир, быралыйбыты бырдах сиир (өс хоһ.)

1. аат. Дойдутуттан-сириттэн тэйэн, ыраах сылдьар, бырах барбыт киһи; соҕотоҕун сылдьар көтөр эбэтэр кыыл. ☉ Бродяга, странник, скиталец; одинокая птица или зверь
   Ийэ сирбиттэн тэлэһийэн Быралгы буолуом кэриэтин Мин тыынар тыыным быһыннын. И. Чаҕылҕан
   Дьэ эбээт, соҕотох быралгы Соттойоох хоруолун туһулуур, Хоруолга түстэҕэ ол анды, Мугураах доруоп саа орулуур. Эрилик Эристиин
   Кыһалҕата суох чыычаахтыы Үүрүллэн кэлбит быралгы, Эрэллээх уйаны билбэтэҕэ, Туохха да үөрэммэтэҕэ. А. Пушкин (тылб.)
2. даҕ. суолт. Биир сиргэ уһуннук тохтообот, куруук айанныы, кэрийэ сылдьар. ☉ Бродячий
   Устаап Сибиир норуоттарын олохтоох (оседлые), көһө сылдьар (кочевые), быралгы (бродячие) «инородецтар» диэн үс суол тус-туспа эрэсэрээккэ араарбыта. ФММ ДьКС
   Таайбыт киһи, оо, таайбыт киһи Чараҥнар кими суохтуулларын. Истибит киһи ньии, истибит киһи, Быралгы былыттар ыллыылларын. В. Дедюкин

1) сосед || соседский; чугас ыал близкий сосед; ыал ынаҕа соседская корова; ыал буол = быть соседом; 2) семья, дом; ыал аҕата отец семьи; ыал ийэтэ мать семейства; ыал мааны оҕото любимец семьи; ыал соҕотох оҕото единственный ребёнок в семье; ыал буол = обзавестись семьёй; жениться; ыал ааттаах буоллахпыт семья есть семья; ыал аатын ыл = создать свою семью (и отделиться); ыал аатыттан аһар = разрушать семью (чужую); ыал киллэрбэт, ыт үрбэт (буолбут ) посл. его и в дом не пускают, и собака на него не лает (об окончательно опустившемся человеке); 3) перен. житель; куорат ыала житель города, горожанин # орто ыал середняк; ыал аайы баар обычный, ничем не отличающийся (букв. встречающийся в каждом доме); ыал аанын саппат (буолбут ) любитель шататься по чужим домам (несмотря на то, что его не ждут); ыал баранан неужели негде? (напр. переночевать, попросить что-л. и т. п.); ыал устун бар уст. нищенствовать, ходить по миру; ыал устун ыыт = сделать нищим, обездолить; пустить по миру; ыалы кэрийээччи уст. бродяга, странник; ыалы тэпсимэ не надоедай людям (своими частыми посещениями).