Якутские буквы:

Якутский → Якутский

быралгы

  1. аат. Дойдутуттан-сириттэн тэйэн, ыраах сылдьар, бырах барбыт киһи; соҕотоҕун сылдьар көтөр эбэтэр кыыл. ☉ Бродяга, странник, скиталец; одинокая птица или зверь
    Ийэ сирбиттэн тэлэһийэн Быралгы буолуом кэриэтин Мин тыынар тыыным быһыннын. И. Чаҕылҕан
    Дьэ эбээт, соҕотох быралгы Соттойоох хоруолун туһулуур, Хоруолга түстэҕэ ол анды, Мугураах доруоп саа орулуур. Эрилик Эристиин
    Кыһалҕата суох чыычаахтыы Үүрүллэн кэлбит быралгы, Эрэллээх уйаны билбэтэҕэ, Туохха да үөрэммэтэҕэ. А. Пушкин (тылб.)
  2. даҕ. суолт. Биир сиргэ уһуннук тохтообот, куруук айанныы, кэрийэ сылдьар. ☉ Бродячий
    Устаап Сибиир норуоттарын олохтоох (оседлые), көһө сылдьар (кочевые), быралгы (бродячие) «инородецтар» диэн үс суол тус-туспа эрэсэрээккэ араарбыта. ФММ ДьКС
    Таайбыт киһи, оо, таайбыт киһи Чараҥнар кими суохтуулларын. Истибит киһи ньии, истибит киһи, Быралгы былыттар ыллыылларын. В. Дедюкин

Еще переводы:

бродяга

бродяга (Русский → Якутский)

м., ж. бырадьаага, быралгы.

кыскыйдаа

кыскыйдаа (Якутский → Якутский)

кыскый диэн курдук
Быралгы былыттары тыал кыйдыыр, Силлиэрэн-иһиирэн кыскыйдыыр. «ХС»

быралгылыы

быралгылыы (Якутский → Якутский)

сыһ. Быралгы курдук. ☉ Подобно бродяге, как бродяга
Былыт быстан, тарҕанан, Быралгылыы быданна, Дьирибиниир, дьайҕарар Саҕах унаар урсуна. Л. Попов

уччумар

уччумар (Якутский → Якутский)

  1. даҕ. Ускул-тэскил, быралгы (киһини этэргэ); кэлиилээх-барыылаах (хол., олох). ☉ Ведущий непоседливый образ жизни (о человеке); связанный с частыми переездами, бродячий, кочевой (напр., о жизни)
    Дьэ, ити курдук кини бэйэтин уччумар олоҕо саҕаламмыта. Эрилик Эристиин
    Быраата сириттэн-дойдутуттан тэлэһийэн, уччумар киһи буолан хаалыа диэн кини улаханнык дьаархана саныыра. В. Яковлев
    Кырдьан баран өйдөөтөххө, быралгы барбыт уччумар киһи, туох да кэриэстиирэ, ахта-саныы сатыыра суох буолар эбит. «Чолбон»
    △ Мэнээк сылдьар, мэнээктээбит (хол., ыт). ☉ Бродячий (напр., о собаке)
    Сүүнэ улахан бадыбаал баара, онно уччумар ыттар хорҕойоллоро. М. Горькай (тылб.)
  2. сыһ. суолт. Ускул-тэскил, быралгы (сырыт). ☉ Часто переезжая, ведя непоседливый образ жизни (жить)
    Ол дойдугун, дьоҥҥун быраҕан уччумар бараҕын дуо? Далан
    Оннук кэргэннээх кэриэтин уччумар сылдьыбыт ордук. В. Яковлев
    «Өлөксөй уол уччумар баран мэлийдэҕэ», — диэн ибир-сибир кэпсэтэллэрэ. «Чолбон»
баарыстаах

баарыстаах (Якутский → Якутский)

даҕ. Баарыс көмөтүнэн устар (хол., оҥочо). ☉ Парусный, имеющий парус
Баарыстаах оҥочо диэҕи оҥочо хаарга устубат, дьэ оччоҕо тугуй ити? Т. Сметанин
Былыттар – баарыстаах туос тыылар Быралгы соҕуруу усталлар. Күн уотун күлүмэр оонньууллар. А. Абаҕыыныскай
Күн ортоттон киэһээҥҥэ диэри кинилэр баарыстаах оҥочонон уста сырыттылар. Э. Войнич (тылб.)

кыйдаталаа

кыйдаталаа (Якутский → Якутский)

кыйдаа диэнтэн төхт
көрүҥ. Ол күтүр ордуутун чугаһыгар биһиги кэлэн олохсуйбуппутун абааһы көрөн, киэр кыйдаталаары эбэтэр үлүтэн өлөртөөрү тымныы чысхаан тыынын түһэрэр буоллаҕа. Н. Якутскай
Быралгы абатыттан кылана түһэн баран уһун сиэрдийэни ылан, сүөһүлэри кыйдаталаабытынан барбыта. Индия кэпс. Мэндуни табаларын үүрэн кыйдаталаата. П. Ламутскай (тылб.)

устугастаа

устугастаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Устугаста хомуй. ☉ Собирать выброшенные на берег деревья, сучья
Мин Прокопий Андросовтыын бу субуоталаах баскыһыанньаҕа устугастыы барыах буолан, сарсыардаттан ыла сүбэ-соргу ыраатан сылдьабыт. Р. Кулаковскай
Уол оҕо бэрдэ, эн, урут устугастаан бүттүҥ дуу? А. Неустроева
2. көсп., кэпс. Түптээн биир сиргэ олохсуйума, кэлэ-бара, быралгы сырыт. ☉ Скитаться, бродяжничать
Уһун кутуруктаах солкуобай Умсулҕаныгар уккуйтаран, Устугастаан кэлбит урдустартан Уон да харчылааҕы хороппото. Күннүк Уурастыырап
Ханна эрэ өр устугастыы сылдьан баран дойдутугар төннөн кэлбит хаамаайы киһи. «Чолбон»

быданнааҕы

быданнааҕы (Якутский → Якутский)

  1. даҕ. Уруккуттан баар, өрдөөҕү. ☉ Давний, давнишний
    Ол быданнааҕы кэмҥэ Мин Сиинэҕэ үөскээбитим. С. Данилов
    [Өлөксөй] Бытаан сыарҕа тыаһынан Быданнааҕы санааларын бигэттэ. С. Васильев
    Ол быданнааҕы кэмҥэ, холкуоһа суох, мээнэ быралгы сылдьан биирдиилээн булчут дэҥнэнэрэ, быстарара баар этэ. Ф. Софронов
  2. аат суолт. Өрдөөҕүтэ буолбут кэм. ☉ Давнишнее время
    Ийэм саҥата-иҥэтэ, күлүүтэ-салыыта элбээн, эмиэ былыргы эдэригэр түспүтэ быданнааҕыны, мин кыра оҕо эрдэҕинээҕи кэммин, санатар. Далан
    Сиэннээх эһэ, арахсыбыттара төһө да баара-суоҕа ый эрэ кэриҥэ буолтарын иһин, букатын быданнааҕыттан көрсүбэтэх дьон курдук кэпсэтэллэр. В. Яковлев
устугас

устугас (Якутский → Якутский)

  1. даҕ.
  2. Өрүһүнэн, үрэҕинэн устан ааһан иһэр. ☉ Плавающий в воде
    Оҕонньор барахсан үөрүмүнэ, чүөмпэҕэ тимирэн иһэн устугас маһы таба харбаан, үөһэ дагдас гыммыт кэриэтэ буоллаҕа дии. Софр. Данилов
    Охоноон сүгэһэрин түһэрэн, суол кытыытыгар сытар, үс сыллааҕы улахан ууга кэлэн хаалбыт устугас дүлүҥҥэ олордо. Н. Лугинов
    Үрүйэ ортотугар устугас мас харгылаан хаалбыт. Н. Абыйчанин
  3. Устан ааһан иһэр (хол., былыт); быстах биллэн ааһар (хол., тыал). ☉ Плывущий (напр., об облаках); переменчивый (напр., о ветре)
    Устугас былыттар аастылар Ырайга ыттар биллибэт Арай эн эрэ кэлэргин Ахта саныыбын, күүтэбин. В. Чиряев
    Уонна мин суолбар дьол аһыллыыта Устугас тыал буолан, туораан биэрбиккин. «Чолбон»
  4. кэпс. Олохтоох буолбатах, кэлии-барыы, быралгы. ☉ Не местный, приезжий, скитающийся
    Сибиир улахан куораттарыгар араас устугас, бырах дьоннор баһаамнаабыттар. И. Гоголев
    Устугас, тастан кэлбит харчылаах дьон сири атыылаһалларын бопсуохха наада. ВУА БС
    Биир эдэр дьахтар, олоҕун оҥостор баҕаттан, түптээн миэстэтин була илик устугас киһини дьиэтигэр киллэрбит. «Кыым»
  5. көсп. Кэннигэр хаалан иһэр, ааһымтыа (хол., олох). ☉ Непостоянный, переменчивый, проходящий (напр., о жизни)
    Көннөрү устугас олохтон көтөн, үөһэ тардыһан бараҕын. Н. Габышев
    Таптал, ырыа, биллэн турар, кэбирэх даҕаны, устугас даҕаны. В. Гаврильева
    «Биһиги устугас олохпутугар араас буолааччы», — диэтэ Топорков табах тардатарда. «ХС»
  6. аат суолт.
  7. Өрүһүнэн, үрэҕинэн устан иһэр туох эмэ (хол., мас). ☉ Что-л. плывущее по воде (напр., дерево)
    Мин төрүт Өлүөнэ өрүспүнэн Үгүс да устугас айанныыр. М. Тимофеев
    Халтаама отуу сыыһа тутунна, туох эмэ устугас эбэтэр борохуот ааһаарай диэн кэтэстэ. В. Чиряев
  8. көсп., кэпс. Түптээх үлэтэ, олорор сирэ суох, быралгы киһи. ☉ Человек без определённого места жительства, безработный, скиталец, бродяга
    Мин курдук дьэлликтэр, быралгылар, хаамаайылар, устугастар — нуучча да, саха да элбэх этибит. И. Никифоров
    Араас сүүлүктэр, кэлэр-барар устугастар арыгынан мончууктаан, булчуттар түүлээхтэрин хоро таһан эрэллэр дии. И. Семёнов
    Бэҕэһээ кэлбит, сарсын барар устугастар төрүт олохтоохтор дьылҕаларын, кэскиллэрин тоҕо быһаарыах тустаахтарый? «Кыым»
    Араас дьон, кэлэ-бара сылдьар устугастар үлэлээн күлүҥнээбитэ буолан иһэн, күрээн хаалаллара. КДМ ОККО
    ◊ Устугас сырыт — ханна да олохсуйан тохтоомо, кэриимнээ. ☉ Вести непоседливый образ жизни, скитаться, бродяжничать
    Алдьаммыт тыраахтары солбуйтара утаараҕыт, онтон төттөрү сиилэспэр аҕалаҕыт, туох үлүгэрэй, бу, устугас сырытыннарар диэн. Түксү! В. Яковлев
    Быралгы айаны тутуһан Бу маннык устугас сылдьаммын Ийэбин көрбөккө хаалыам диэн Эмиэ да дьиксинэр эбиппин. В. Дедюкин
хаамаайы

хаамаайы (Якутский → Якутский)

  1. аат. Түптээх үлэтэ-хамнаһа суох, ускул-тэскил сылдьар киһи. ☉ Человек, ведущий бродячий образ жизни, бродяга
    Бытырдаанап бэйэтин куомуннаахтарын: хаартыһыттары, хаамаайылары түмэн нэһилиэгэр «Кыһыл Сулус» диэн артыалы тэрийэр. Р. Баҕатаайыскай
    Күтүр өстөөх, оҕо баранан суол хаамаайытын оҕотун ылбыт буола-буола. Күннүк Уурастыырап
    Ол саҕана ити курдук быралгы кэриэтэ сылдьар араас хаамаайылар элбэх буолааччылар. Күрүлгэн
  2. даҕ. суолт. Түптээх үлэтэ-хамнаһа суох, ускул-тэскил сылдьар. ☉ Ведущий бродячий образ жизни, скитающийся
    Күлүк Сүөдэр — ыалтан ыалга күлүк курдук сылдьар, аҥаардам, хаамаайы киһи. Н. Неустроев
    Хаамаайы киһи оҕотугар соҕотох баар-суох кыыһын ыһыктыбатаҕа чахчы. А. Бродников
    Арҕаа Кыргыдайтан сылдьар хаамаайы муҥнаах эбит. С. Маисов