стёжка, место прошйва крупной стёжкой; сириэһин иһит сосуд, украшенный стёжками.

редковатый; ардьыгынас тигин шитьё редкими стежками.

II сов. что (сшить крупными стежками) көт, сирий; # сметать на живую нитку 1) (сшить наскоро) иҥиннэрэ эрэ тик, кет; 2) (сделать наспех) барыт, торут, бе-рее.

1. аат.
2. Таҥаска хос тутуллан тигиллэр таҥас, баата, о. д. а. ☉ Подложенная под основу и прошиваемая вместе с ней ткань, вата и т. д. Сонум баата сириэһиннээх. Түүлээххэ чараас таҥаһы сириэһин гыналлар
   □ Эһэтэ баата сириэһиннээх уһун халаатын эҥээрдэрин өрө тардан таһааран, куругар симэттээтэ. АХС
3. Сирийэн тигии сиигэ. ☉ Стёжка. Арыттаах сириэһин
   □ Тыллар, үүтүкчү сириэһин сабын курдук, уп-уһун кэккэ буола субуруһаллара. М. Горькай (тылб.)
4. даҕ. суолт. Сирийэн тигиллибит истээх. ☉ Стёганый
   Халҕан аһыллыбытыгар көрбүттэрэ …… тырыттыбыт сириэһин сонноох …… уол турар эбит. П. Филиппов
   [Уол] сириэһин баата сону таҥаһынан бобо курдаммыт, алдьаммыт бараан бэргэһэлээх. Д. Таас

I 1) летать; кус көттө утка улетела; көтөн таҕыс = вылети; көтөн хаалла = улетел; көҥдөй оҕото көтүө дуо ? погов. разве улетит дитя из родных мест?; 2) перепрыгивать, перескакивать, подпрыгивать; быаны көт = прыгать через верёвку; өрүтэ көт = подпрыгнуть; сылгы күрүөнү көтөн ааста лошадь перескочила через изгородь; 3) перен. испаряться; дьуот көтөн хаалбыт йод испарился; 4) с деепр. на =а основного гл. выступает в роли вспомогательного гл. и означает а) удаление от говорящего или действующего лица: туора көт = отскочить в сторону; тула көт = а) бегать вокруг кого-чего-л.; б) перен. прислуживать; б) внезапность или завершённость действия: аһары көт = проскочить; түөрэ көт = опрокинуть, свалить # өрө-сала көт = стараться быть услужливым, вежливым; сүүр-көт = а) носиться, резвиться; б) хлопотать, беспокоиться, добиваясь чего-л.; үөр-көт = радоваться.
II метать, шить крупными стежками.

туохт., кэпс.
1. Кими, тугу эмэ төттөрү-таары, уҥа-хаҥас, үөһэ-аллара хамсат, биэтэҥнэт (хол., оҕо биһигин, оҕону). ☉ Приводить что-л. в колебательное движение из стороны в сторону или сверху вниз, качать, укачивать кого-л. (напр., о люльке с ребёнком)
Смирнов эдэр уолу үөс батааска биэрбэккэ кыайарга сорунан харса суох хачайдаан, сүһүөҕүн булларбакка умсарыта тыытан, уҥа, хаҥас атаҕынан тэбиэлээн барда. Е. Неймохов
Оҕотун …… хачайдаан көрдө да, оҕото ону истиминэ буола-хаала ытаан марылыы истэ. МС Т
Ыалдьыбыт сылгы сотору-сотору атахтарын уларытан үктэнэр, төбөтүн үөһэ-аллара хачайдыы турааччы. СИиТ
Муора кыра долгуннаах этэ, тыыны хачайдыыра. ССС
2. Кими эмэ эҕэрдэлээн, чиэстээн өрүтэ быраҕаттаа. ☉ Подбрасывать кого-л. на руках вверх, выражая восторг, восхищение, качать
«Хачайдыаҕыҥ!» — Хачайдаары сарбаҥнаһан баран, Мотяттан экчи аккааһы ылан эрэ тохтоотулар. Далан
Үөрүү-көтүү, бырааһынньык бэйэтинэн тиийэн кэллэ буолбаат! Колябытын хачайдыыбыт, өрүтэ тамныыбыт. ВВ ТТ
Аармыйаттан кэлбит саллааттары салгыҥҥа хачайдыыллар, саба түһэн уурууллар. КНЗ ТС
3. Айанныыр кэмҥэ олорон иһэр киһини хамсат, сахсый (тиэхиньикэни этэргэ). ☉ Трясти, укачивать, потряхивать кого-л. в дороге (о каком-л. транспортном средстве)
Степан, оптуобус хачайдыыра бэрдин иһин, гааһын кыратык аччатан биэрбитигэр, намыраабыкка дылы буолла. Хоро Бүөтүр
Сөмөлүөт аллара түспүтэ, хачайдыыра арыый мөлтүү быһыытыйбыта. «ХС»
4. Туох эмэ убаҕаһы носуоһунан хантан эмэ оборторон ыл. ☉ Извлекать откуда-л. и подавать куда-л. что-л. жидкое с помощью насоса, качать, откачивать
Кумахтаах куулунан Дьөлөҕөһү бүөлүү кыстыыллар, Ууну хачайдаан, төттөрү таһан, Балыктарын быыһыыллар. С. Данилов
Түүннэри-күннэри тохтоло суох тимир, сахалыы эттэххэ, «таҥыылар» ньиэби сир түгэҕиттэн хачайдыы тураллар. КНЗ ОО
Эвкалиптар сиргэ дириҥник киирэр силистэрэ улахан кыамталаах носуос курдук сииги «хачайдаан» ылаллар. КВА МГ
5. Тугу эмэ тугунан эмэ (хол., салгынынан, гааһынан) носуоһунан үрдэрэн толор. ☉ Наполнять что-л. воздухом или газом с помощью насоса, качать, накачивать
Лөгөнтөй, киһи ууммут носуоһун ылан, «Жигули» көлөһөтүн салгынын хачайдаабытынан барда. В. Титов
Улахан аквариум уутугар салгыны анал приборунан хачайдаан киллэрэллэр. СМН АҮө
◊ Хачайдыы сиик (анньыы) — сиик арда суох буоларын курдук иннэни төттөрү-таары анньан тигии. ☉ Разновидность стежка: ручной петлеобразный (шов «назад иголку»)
Хачайдыы анньыы — чабычах ойоҕоһун сиигэ. НБФМУу СОБ. Хачайдыы сиигинэн кыл ситиинэн тиктэххэ, ордук бөҕө уонна көстөрө да үчүгэй буолар. ГПП ТО