аат., эргэр., кэпс. Өрөбөлүүссүйэ иннинэ: политическай сыылынай. ☉ Политический ссыльный (в дореволюционное время)
«Бостуой, уолуҥ үөрэнэ баран, Чаппа уолун курдук, бэлиитиктэ-ри батыһан барыа», — диэтэ. Суорун Омоллоон
«Сүөдэр, эйигин аны ити бэлиитиктэр дьыалаларыгар кыбытаайаллар, сэрэн эрэ», — диир Маайа. Н. Якутскай
Таатта үрэҕин сүнньүнэн — Чурапчыга, Дьохсоҕотторго, Байаҕантайга — бэрт үгүс эҥин бэйэлээх судаарыскайдар, ыраахтааҕы көскө ыыппыт биллиилээх бэлиитиктэрэ, уутуйан олоорторо. Н. Габышев. Тэҥн. судаарыскай

кэнэйдээ диэнтэн бэй., атын
туһ. Судаарыскайдардыын кэлбит эбит Ыстыыгынан кэнэйдэнэн, Кырыарбыт, дьэбиннирбит Хандалынан кэлгиллэн. И. Гоголев
Туой бэйэтин эрэ кэнэйдэнэрдии, устунан синигэр да түһүөхтүү тыллаһар. У. Нуолур
Суобаспар сөһүргэстээн Кэлэйэ кэнэйдэнним, ол да гыннар бүгүн эмиэ Сурук кыайан суруйбатым. Умсуура

дьэбириэй диэн курдук
Сүгүннэрэн кэллэҕин сыл иккиэн куоракка судаарыскай ыһыыкка хаартыскаҕа түспүттэрэ. И. Гоголев
Көрөҕүн дуо, ыһыыт, күүппүтүҥ дьэ кэллэ дии. ФЮ ӨИЭТ
Оттон ыһыыт буоллаҕына төбөтүн унньуччу туттан, буочукаттан уоттаах утаҕы сүүрдэ турара. Н. Гоголь (тылб.)
русск. жид

аат., эргэр. Аттаммыт, оҕолонор кыаҕа суох буолбут киһи (18-с үйэ 70-с сылларыгар православнай таҥара дьиэтин итэҕэйээччилэр истэригэр үөскээбит бөлөх. Сокуон аттааһыны боборо, аттакылары Саха сиригэр сыылкаҕа ыытара.). ☉ Скопец
Бурдук тардар дьиҥнээх таас суорунаны Чолбон Ньукулай Марха аттакыларыгар көрөн тахсан, Соҕуолаах ууска оҥорторбута. Күннүк Уурастыырап
Липа, аттакылар тустарынан киһи дьиктиргиэҕин бэрт элбэҕи истибит буолан, күлбүтэ. П. Филиппов
◊ Аттакы дэриэбинэтэ эргэр. — аттакы дьон олорор дэриэбинэлэрэ. ☉ Скопческая деревня (куда высылались члены изуверской скопческой секты).— Оччоҕо Балысылаап диэн судаарыскай табаарыстаахпын, онно үөрэттэриэххэ сөп Ньургуну
— Аттакылар дэриэбинэлэригэр олорор судаарыскайы этэҕин дуо? Болот Боотур
Мантан алтасэттэ биэрэстэ кэриҥэ сири барбытыҥ кэннэ Марха диэн аттакылар олорор дэриэбинэлэрэ кэлиэҕэ. Н. Якутскай

туохт. Табаары тутааччынан, атыылааччынан, ааҕынынан үлэлээ. ☉ Работать продавцом и хранителем товара, быть агентом
Дыыдаас атыыһыкка ааҕынныырыттан аккаастанан эмиэ судаарыскайдарга үлэһит буола сылдьыбыт. Болот Боотур
Куоратынан, үрэх баһынан Үгүстүк тиэстэр, айанныыр, Үөрэхтээх ама ааттанан «Салҕабылга» ааҕынныыр. Баал Хабырыыс
Аччыгый уолум Райсоюзка ааҕыннаан ахсаан аахса тахсыбыта. С. Васильев

сыһыан холб. Саҥарааччы көрүүтүгэр этэр санаа соһуччу курдук кэпсэнэрин көрдөрөр. ☉ Выражает неожиданный характер высказываемой мысли с точки зрения говорящего (и вдруг)
Арай туран, Арҕаа Хаҥалас Кулубатыттан Арамаан оҕонньорго илдьит кэлэр. Күннүк Уурастыырап
Арай туран, Чурапчыттан үс судаарыскай күрээн хаалар. Суорун Омоллоон
Арай туран, уһуктан кэлбитим, доҕоор, маҕаһыын киирэр аанын кирилиэһигэр таралыйа сытар эбиппин. В. Ойуурускай

аат. Туһата суох турукка тиэрдии, алдьатыы. ☉ Порча, ущерб, вред
[Дьаакып кинээс:] Буортуну оҥоро сылдьар куһаҕан санаалаахтары [судаарыскайдары] үрдүк суут даҕаны бу биһиэхэ, былыргылыы олорооччуларга, алҕас да ыыталыыр ээ. А. Софронов
Табаҕы тардыы, ол буортутун туһунан нэһилиэнньэ ортотугар өйдөтүү үлэни киэҥник ыытар наадалааҕа көстөр. ЩМФ КБ

аат. Киһини туохха эмэ уорбалаан, буруйдаан, кини туһунан ханнык эмэ хараардар сибидиэнньэни былаас үлэһиттэригэр тылынан эбэтэр суругунан кистээн тириэрдии. ☉ Донос
Чоочо Баһылай донуостарын кырдьыгынан аахпыттар. МНН
[Иванов судаарыскайдарга] наар куһаҕаны эрэ оҥоро, ол-бу донуоһу суруйа сатыы сылдьар киһи этэ. «ХС»
Полиция олохтоох былаастарга донуос түһэрэр. «ХС»

сыһ. Туохха да саараабакка, аралдьыйбакка, түргэнник (бар). ☉ Без задержки, не отвлекаясь, решительно и быстро (идти, ехать)
Тумара Киргиэлэй икки судаарыскайы тиэйэн, көлөнү харыстаабакка дьулуччу айаннаан, куораты булла. Болот Боотур
Кыһыллаай Таня быыкаа итии ытыһын ыга туппахтаата уонна Олесь Дудардаах диэки дьулуччу хаама турбута. Л. Попов

даҕ. Олус кэтирээн, ньалбайан көстөр; хаптаччы баттаммыт курдук. ☉ Выделяющийся своим широким и плоским видом; сплющенный (напр., о шапке)
Судаарыскайдар буолуохтарыгар сөп — кинилэр итинник ньалбаҕар бараан бэргэһэлээх буолаллар. Болот Боотур
Эбээн оҕотун кэтит ньалбаҕар туут хайыһарын саҕа суол мин суолбар киирэн баран, төттөрү ойбут. Н. Абыйчанин