уполномоченный орган

правовое государство

частно-публичное партнерство

орган по управлению муниципальным имуществом

административный центр муниципального образования

главный распорядитель средств местного бюджета

государственный надзор за органами местного самоуправления

государство || государственный; Сэбиэскэй судаарыстыба Советское государство; судаарыстыба кыраныыссата граница государства, государственная граница.

государство

государственный орган по управлению государственным имуществом

государственная собственность

орган государственной власти

государствен н ые должностные лица

минимальный государственный социальный стандарт

делегированные государственные полномочия

механизм государства

федеральная государственная собственность

государственный или муниципальный долг

унитарное государство

государственная регистрация объекта недвижимости

государственная регистрация прав на недвижимость

органы публичной власти

имущество

имущественный бюджеп

1) приводить в порядок; убирать; дьиэҕин-уоккун дьаһай = привести в порядок квартиру; 2) распоряжаться; управлять, руководить; заведывать; дьыаланы дьаһай = управлять делами; колхоһу дьаһай= руководить колхозом.

аат. Бырабыыталыстыба уонна кини уорганнара баһылыктаах дойдуну салайар, экэниэмикэтин, социальнай структуратын харыстыыр политическай тэриллии уонна оннук политическай тэриллиилээх дойду. ☉ Государство
Көмүс үлэһиттэрин аһынан, таҥаһынан судаарыстыба хааччыйыахтааҕа кыаллыбакка, дьон-сэргэ хоргуйар уһукка тиийбит үһү. И. Никифоров
[Тима:] Дьоҥҥо, судаарыстыбаҕа туох да туһаны оҥорбокко сылдьаммын, бэлэми кэрбээччи, паразит буолуом кэриэтэ өлбүтүм ордук. Л. Габышев

I
аат. Тыынар-тыыннаах, үүнээйи организмын туохха эмэ аналлаах чааһа, сорҕото. ☉ Часть организма, имеющая определённое назначение, орган
Мэйии — киһи өйүн-санаатын үөскэтэр уорган. ППА БЭХКК
Тыынар уорганнарынан мурун, бэлэс, хабарҕа, тыҥа буолаллар. Ыанньыксыт с. Сылгы бигиир уоргана киһи сөҕүөн курдук үчүгэй сайдыылаах. Кини этинэн-сиининэн бүтүннүүтүнэн, бэл, туйаҕынан кытта бигээн билэр. «Кыым»
Силис, умнас, сэбирдэхтэр, сибэккилэр уонна астар үүнээйи уорганнара диэн ааттаналлар. КВА Б
◊ Билэр уорган анат. — киһи тас эйгэни билэригэр көмөлөһөр организмын чааһа, сорҕото. ☉ Орган чувств
Киһиэхэ биэс суол билэр уорганнар бааллар. Олор тула туох баарын киһиэхэ биллэрэллэр, куттал туһунан сэрэтэллэр. Ол — харах, кулгаах, мурун, тыл, тирии. КЗА АҮө
II
аат. Судаарыстыба эбэтэр уопсастыба ханнык эмэ (үксүгэр салайар, хонтуруоллуур) тиһигин туох эмэ анал сыаллаах-соруктаах тэрилтэтэ. ☉ Государственное или общественное учреждение, входящее в состав определённой системы управления и обладающее соответствующими функциями, орган
«Хотугу сулус» сурунаал литературнай кириитикэни көҕүлүүр, тэрийэр, сүрүннүүр уорган буолуохтаах. Софр. Данилов
[Назар:] Уорган үлэһитэ чиэһинэй буолуохтаах. Р. Баҕатаайыскай
Дириэктэр олохтоох салайар уорганнары кытта сөптөөх сыһыаны олохтоон …… тэрээһин үлэни күүскэ ыыппыта. «ХС»
◊ Бэчээт уоргана көр бэчээт. Таайым ити сылларга улуус бэчээтин уорганыгар эппиэттээх үлэҕэ үлэлээбитэ

аат. Үгүс үп-ас, малсал. ☉ Большое имущество
Ити ампаардарга кыра дьон хара көлөһүннэрэ, харахтарын уута баай-мал буолан, хааллан турдаҕа. М. Доҕордуурап
Түүн утуйбакка, күнүс олорбокко муспут баайбын-малбын барытын ылаллар. Н. Якутскай
Мааҕын манна киирэн баран, тахсымаары гынар. Баайа-мала элбэҕин сөҕөр. Болот Боотур

туохт.
1. Туох эмэ үлэни тэрий, салай, толортор, сорудахта биэр. ☉ Организовывать кого-что-л., руководить какой-л. работой, чьей-л. деятельностью; давать распоряжение
Кутургуйа таптаабыт сиригэр тахсар, тойон талбытынан дьаһайар (өс хоһ.). Эйигин кытта биэлсэр кыыс барсар. Бэрэссэдээтэл инньэ диэн дьаһайда. Софр. Данилов
Гимназияны дьаһайар хотун уҥуоҕунан кыра гынан баран, сүр эрчимнээхтик туттубут, сытыы дьахтар. В. Протодьяконов
«Чэйиҥ, күн ыраатта, төннүөҕүҥ», - учууталлара дьаһайда. Н. Габышев
2. Тугу эмэ бэрийэн, хомуйан оннун буллар, уур-тут. ☉ Убираться, приводить в порядок, располагать что-л. по порядку
Оттон эһиги балыктаргытын, үтэһэлээх эттэргитин дьаһайыҥ. Суорун Омоллоон
Сэмэнньэй чаанньыгы, чааскылары, хоччорхой аһы-үөлү дьаһайан маадьахалдьыйда. П. Аввакумов
Тиихээн оҕонньор оҕолор барыны барытын дьып-дьап курдук дьаһайбыттарын көрөн: «Көр эрэ, бу маладьыастар!» - диэн, сирэйэ-хараҕа бэркэ сылаанньыйан ботугураабыта. «ХС»
△ Туох эмэ үлэни толор. ☉ Выполнять какую-л. работу, обязанность
Хобороос оттуур да, бурдук даҕаны бысыһар, барытын дьаһайар, биирдэ эмэ иллэҥ сылдьыбыта суох. А. Софронов
Кыргыттарга сампааныскай, уоллаттарга ханньаах кутулунна, ити аһы Ньургун дьаһайар. Л. Попов
Мин дьиэбинуоппун, маспын-уубун дьаһайа бардым. Софр. Данилов
Мантан антах эһиги бэйэҕитин бэйэҕит бас билинэҕит, оборудованиелары бэйэҕит ылан, бэйэҕит дьаһайаҕыт. В. Яковлев
3. көсп., кэпс. Өлөр. ☉ Убить кого-л. [Бандьыыт тыллара:] Бу улуус хомуньуустарын, милииссийэлэрин боруоста бастарын үнтү баалкылаан дьаһайан баран, урукку бэйэ былааһын эргитиэхтээхпит. Л. Габышев
[Хабырынар Хабырыыс:] Сэпсэкини мин дьаһайыам. Күндэ
[Сүөдэр] эргиллэ түспүтэ - бааһырбыт фашист, аптамаатын ыһыктан баран, кынчаалын ыла сатыы турар эбит. Ону дьаһайа охсоот, эмиэ тула көрдө. «Кыым»
◊ Дьаһайар туһаайыы тыл үөр. - хайааччы сирэй бэйэтинэн оҥорбот, атын киһинэн (предметинэн) оҥорторор хайааһынын көрдөрөр. ☉ Побудительный залог. Арыт дьаһайар туһаайыы икки-үс хос сыһыарыылаах буолар
др.-тюрк. йаса