сов. 1. сыгынньахтан, хастан; 2. (лишиться листвы) суйдан, харалаа; 3. (напр. о фронте) суйдан, аһаҕас хаал, аһаҕастан.

сов. 1. арылын, аһылын; нерв обнажился нервэтэ арыллыбыт; 2. (лишиться листвы) хастан, суйдан; 3. перен. (обнаружиться) арылын, көһүн.

аат., үрд. Ыраах, ыарахан, сындалҕаннаах айан (айаны улуутутан ааттааһын). ☉ Дальняя, многотрудная путь-дорога (почтительное название трудной дороги)
Айанхаан аартыгын арыйан аастыбыт. Былыппыт суйдаммыт, тыалбыт нуурайбыт. М. Джалиль (тылб.)

тулумайдаа диэнтэн атын
туһ. Соҕотох бэс тулумайданна, — Сутукалыын суйданна. Р. Баҕатаайыскай
Отчуттар …… остуолларыгар сытар, иннэ-кэннэ тулумайдаммыт сурунаалларын ылан, тыалы кытта тэҥҥэ бэрийдилэр. ПИС СТС

көр атыгыраа
Киһитэ сүр эйэҕэстик мичээрдээн, ыраас тииһэ ытыгыраан, киэҥ хараҕа эрилийэн олорор эбит. Амма Аччыгыйа
Оҕолор атахтарын тарбахтара бытыгыраабытынан, систэрэ дэдэйбитинэн, ойоҕосторо ытыгыраабытынан, тимир оһох тула түмсэллэрэ. С. Тумат
Тиит силистэрэ тобулуттан тахсан, кырыһа суйдаммыт буор үрдүгэр ытыгыраабыттар. «Чолбон»

прил. сыгынньах кэриэтэ; суйдаммыт кэриэтэ, харалаан бүппүт кэриэтэ.

таарбай диэнтэн атын
туһ. Кыһыл тараах кырааскалаах, туора-маары тимиринэн таарбайыллыбыт улахан дьааһыктар көмүһү, түүлээҕи, харчыны ыйыстан тураллар. Амма Аччыгыйа
Мэйии аска мэлдьи наадыйар — киниэхэ атын уорганнарга холоотоххо, уон төгүл элбэх ас наада. Ол иһин мэйии тымырынан хойуутук таарбайыллыбыт. КЗА АҮө
[Сэбирдэхтэрэ] суйдаммыт кырдьаҕас липа мастар күлүктэрэ хаарга, ыллык суолга түһэн, таарбайыллан сыталлар. Л. Толстой (тылб.)

аат. Үрэх кытыытын таптаан үүнэр көҥдөй үөстээх ньолбоҕор сэбирдэхтээх талахтыҥы үүнээйи. ☉ Таволга
Суйдаммыт тамылҕаннар быыстарыгар кыһыҥҥы курупааскылар таарбайа хаампыттара. Амма Аччыгыйа
Сииктээх салгын бүрүйбүт дулҕалаах, тамылҕаннаах үрэх толоонун үрдүнэн түптэм буруота унаарыйа устубута. Н. Якутскай
Аатырбыт аҥаат-муҥаат алаастарым, Тамылҕаннаах Таатта үрэҕим. И. Эртюков
др.-тюрк. табылху, уйг. тевилҕа, хак., кирг. табылҕы

даҕ.
1. Атыттардааҕар итэҕэс тутуллар, атаҕастабылга сылдьар; абааһы көрүллэр (ким эмэ). ☉ Нелюбимый, отверженный, изгой в собственной семье, находящийся в опале (о ком-л.)
Сэмэн көйгө уола ньаллырҕай саҥалаах. Амма Аччыгыйа
Ыал көйгө кыыһа. М. Тимофеев
2. Аанньа ахтыллыбат, күндүтэ суох (туох эмэ). ☉ Не пользующийся уважением, незначительный, несущественный, недорогой (о чем-л.)
[Музейга] Көрбүт үгүс Көйгө, күндү малларбыттан Манна, Тааһа-оҕуруота суйдаммыт Мас матааччах баар. К. Туйаарыскай
Көкө-буурай аймаҕым Көйгө аатын киэргэтэр Күөмэйдэниэх этилэр! И. Чаҕылҕан

даҕ.
1. Булкааһа суох биир күрүс чаҕылхай (дьүһүн туһунан). ☉ Очень яркий, насыщенный (о цвете)
Таалай талба хонуулардаах Мэндээркэй хайатыгар Бэрдьигэс маһыгар Бэдэр кыыла Бэйбэйэ сиэлбит эбит. Нор. ырыаһ. [Абааһы уолун] Күөх таалай тыла Күлүпүс гына түстэ, [сыыҥын] Сапсырыйан баран Салбанан кэбистэ. П. Ойуунускай
2. Ириэнэх, ууллаҕас (хаар, сир туһунан). ☉ Талый, оттаявший (обычно о земле, снеге)
Хаара суйдаммыт таалай толооннорго ынах, сылгы сүөһүлэр үөрүнэн көҥүл бардылар. Бэс Дьарааһын
Талба, талыы булдунан Таалай сааһы көрсүөҕүҥ, Күннүү үрдүк кыайыынан Күндү сааһы көрсүөҕүҥ. Т. Сметанин