I
аат. Дьахтар оҕолонор ыарыыта (дьахтар төрүүрүгэр оҕо киэлитэ (маатката) күүскэ кумуйара, үтэйэрэ). ☉ Родовые схватки, потуги при родах, приступ потужных болей у рожениц
Ити икки ардыгар кэргэним талыыта өссө күүһүрэн истэ. Биир кэм уһуутуу-уһуутуу энэлийэн киирэн барда. С. Никифоров
Сэмэннээххэ баран иһэн дьиэбэр таарыйдым. Дьахтарым талыыта өссө күүһүрбүт. В. Ойуурускай. Арыпыана талыытын кыатанан сымыһаҕын быһа ытырар. Түһүлгэҕэ т. Талыыта киирэн эрэрин таайан, куттанан, иһин имэринэ-имэринэ …… ботугураан көрдө да, хантан ааһыаҕай. Хата, аны иһин түгэҕинэн ыарыыта саҕаланна. НТП ТББ
◊ Айан талыы — дьахтар оҕолоноругар бастакы улахан талыыта. ☉ Первые родовые схватки, первоначальные потуги женщины перед родами
Ийэм эрэйдээххэ Айан талыыны Арҕаһынан киллэрэн, Абытайдатан барбыттааҕым. Өксөкүлээх Өлөксөй
Айан талыыта киирэн Дьалыһыйбахтаан ылла. П. Ядрихинскай. Сиэлэр талыы — хороҥ (хоро) талыы диэн курдук. Хороҥ (хоро) талыы — дьахтар оҕолоноругар бүтэһик улахан талыыта. ☉ Последние схватки, потуги (непосредственно перед изгнанием плода из чрева)
Хороҥ талыыта Ходьоҥнотон барда. П. Ойуунускай
Дьахтар курдук хоро талыыҥ киирдэ дуо? И. Гоголев
Дьахтар этэ тардан барда, Онтон хороҥ талыы киирэн барда. А-ИМН ОЫЭБЫ
Маарыйа бастакы оҕотун төрөөрү хороҥ талыыта киирэ сыттаҕына, ийэтэ дьэп-дьэҥкир тааһы аҕалан ытыһыгар туттарбыт. «Чолбон»
ср. др.-тюрк. талаҕу ‘резкие боли в животе’
II
тал диэнтэн хай
аата. Өскүүрсүйэ маршруттарын талыы, похуокка бэлэмнэнии, үөрүү-көтүү, өрө көтөҕүллүү. Далан
Тыйаатыр репертуарын талыы ыарахаттардаах буолбута. АҮ
Учаастагы сөптөөхтүк талыы улахан суолталаах. ХКА
Кыаххын, дьоҕургун толору арыйар, олоҕуҥ аргыһа оҥостор таптыыр соҕотох идэҕин …… таба талыы киһи инники кэскилин түстүүр. НЕ ТАО
III
даҕ. Атыттартан ордук үчүгэй, бастыҥ, чулуу; талан ылыллыбыт. ☉ Лучший; отборный
Лиҥкинэспит тиит мастаах, лагларыспыт талыы хатыҥнаах таптыыр, ахтар мин дойдум. Далан
Аҕата эмиэ талыы соболору ылҕаан ылан: «Балары таһааран уурталаан кэбис», — диэбитэ. Н. Якутскай
Сербтэр өстөөҕү ыган барбыттара. Онуоха султаан уола саҥа талыы сэриилэри кыргыһыыга киллэрбитэ. АЕВ ОҮИ
ср. др.-тюрк. талу ‘отборный; избранный, особенный’, тув. тала ‘лучший’