туохт. «Иэхэй-чуохай» дии-диигин үөрүүгүн-көтүүгүн, сөҕүүгүн-махтайыыгын биллэр. ☉ Выражать восторг, бурную радость, восхищение возгласом «иэхэй-чуохай»
Илин-арҕаа халлаан Икки ардынан иэхэйдээн-чуохайдаан, Иирэн-битийэн, этэ дьиэһийэн Эрэр ахан эбит. Өксөкүлээх Өлөксөй
Хайҕахтаах хара быарын, үллэр бүөрүн, сиһин үөһүн …… логлу харбаан ылан иэхэйдээн-чуохайдаан, иирэ дьиэһийэн, этэн-тыынан, тус хоту халлаан чупчурҕаннаах бэлэһин диэки …… супту көтөн суубурҕата турбута үһү. Күннүк Уурастыырап

тыаһы үт. туохт. Тугу эмэ оргууй аалар курдук тыаһы таһаар. ☉ Производить звук лёгкого трения, шуршать, скрипеть
Хаары кэһэн көрдө: урукку суубургуура мэлийбит, мэтиргэс буолан эрэр, сотору уутуйуоҕа. В. Яковлев
Арай үөһэнэн суор кынатын тыаһа суубурҕаан ааста. И. Семёнов
Ат …… дириҥ кумахха атахтарынан ыардык тирэнэн суубурҕатара. М. Горькай (тылб.)

1. аат. Уҥуох баһын ис өттө, иһинээҕи кэбирэҕэ (ону үлтү ыстаан силиитин обороллор). ☉ Рыхлая, ноздреватая часть кости (пропитанная костным мозгом)
   Харалаампый көмүрүөнү оборон суубурҕатта. Софр. Данилов
   Улахан баҕайы быһаҕынан мүһэ көмүрүөтүн курдурҕаччы хаһан, оборооборо кэпсиирэ. Л. Габышев
   Остуолга …… тайах хары саҕа силиитэ мас кытыйаларга өрөһөлөммүтэ, хааннаах көмүрүө көйүллүбүтэ. Д. Апросимов
2. даҕ. суолт. Оҕуруо курдуктартан турар, көбдөркөй, үлтүркэй. ☉ Рыхлый, крупнозернистый
   Көмүрүө саахарынан саахардаан аһатыҥ. Саха фольк. Таба муоҕа эмиэ көмүрүө лабыкталарга киирсэр. КВА Б
   ♦ Көмүрүө курдук этэн кэбис кэпс. — кими эмэ кыайа-хото саҥар, кими эмэ утарылаһыннарар кыах биэрбэккэ хот-сэмэлээ. ☉ Говорить наступательно, агрессивно, не давая противнику даже чихнуть, говорить безапелляционно
   Кими баҕарар көмүрүө курдук этитэлээн кэбиһээччи. Г. Нынныров. Көмүрүө мэйии — аҥала киһи, ситэтэ суох өйдөөх киһи; бытааннык өйдүүр киһи. ☉ Плохо, медленно соображающий человек, тупица, тугодум.
   ◊ Көмүрүө куоластаах (күөмэйдээх) — истэргэ кэрэ, сымнаҕас, баритон икки, бас икки ардынан куоластаах. ☉ Обладающий мягким приятным баритональным басом
   Маасаа, тукаам! — көмүрүө куоластаах киһи саҥата нөҥүө хостон иһилиннэ. М. Доҕордуурап
   Хаҥас өттүгэр көмүрүө куоластаах хуор дьонноро таҥара күлүгүн көтөҕөн тураллар. П. Филиппов. Көмүрүө хаар — тоҥуу хаар алын өттүгэр сытан бөдөҥөөбүт кыырпахтардаах куккурас хаар; сааскы ириэрии саҕана бөдөҥөөбүт кыырпахтардаах хаар. ☉ Крупнозернистый пласт в нетронутом глубоком снеге; нижний рыхлый, крупнозернистый весенний снег (во время таяния)
   Сыарҕалар сыҥаахтара эмиэ көмүрүө хаары сынан истилэр. И. Никифоров. Биир киэһэ харалдьык тахсан, көмүрүө хаар көҥү-хаҥы түһэн ууллан эрдэҕинэ, Хабырылла Сүөдэр кэнниттэн аргыый чөмөрдөтөлөөн киирдэ. А. Федоров

туохт.
1. Айаххар уган баран, уоскунан эпсэри ылан күүскэ соппой. ☉ Всасывать, втягивать губами что-л. в рот, сосать что-л. (напр., трубку)
Уол туох да саҥата суох мутук хамсатын ылан оборбута буола-буола, уот диэки көрөн олордо. А. Софронов
Харалаампый көмүрүөнү оборон суубурҕатта. Софр. Данилов
Эн балык уҥуоҕун илдьи ыстаан симэһинин эмэр үгэстэн, эттэн уҥуоҕун силиитин оборон ылар буол. Р. Баҕатаайыскай
2. Салгын күүһүнэн бэйэҕэр эҕирийэн ыл (хол., туох эмэ хайаҕаһынан, көҥдөй тугунан эмэ). ☉ Вобрать что-л. в себя втягивающим движением (напр., через шланг или трубочку)
Массыына буочукалаах ууну дьөлө оборон ылар. Эрилик Эристиин
[Эмчит] үс күн эмтээн, уҥуоҕунан оборон (сүллэрдээн) ыарыыны тоҕо тардан ылар. ПНИ АДХ
Сорох усулуобуйаҕа аллара түһэр сүүрээн олус түргэн буолар, онон акыйаан үрдүгэр сүүнэ улахан оборон ылар хайаҕас үөскээччи. ДьДьДь
3. Батары киирэр гына бэйэҕэр тардан ыл (хол., кута, оборчо туһунан). ☉ Засасывать, затягивать, вбирая в себя (напр., о трясине, топи). Кута тугу барытын оборон ылар
△ Инчэйиэр диэри бэйэҕэр иҥэрин (хол., туох эмэ убаҕаһы). ☉ Всасывать, впитывать что-л. жидкое (напр., воду)
Таҥаһым ууну оборон ыараан хаалла. М. Доҕордуурап
[Оҕо] саппыкыта ууну баһан, соно, таҥаһа ууну обороннор, дьаакыр буолан таҥнары тардыбыттар. И. Федосеев
Ити элэмиэннэри үүнээйи почва суурадаһыннарыттан ууну кытта силиһинэн обороро. ФНС ОС
△ Атын туохтан эмэ бэйэҕэр сыһыаран ыл (хол., сыстаҥнаһы, инчэҕэйи). ☉ Впитывать что-л. вязкое (напр., жир)
Оборторор кумааҕы сыа бээтинэтин бүтүннүүтүн оборон ылыар диэри хас да төгүл өтүүктэнэр. ДьХ
Бу таас тугу барытын оборор, бэйэтигэр тардар аналлаах. ПАЕ ЭАБ
4. көсп. Быһа эм (хол., киһи этинхаанын, дууһатын); ким эмэ чэгиэн туругун айгырат. ☉ Высасывать все соки, силы из кого-л.; сосать (о тупой длительной боли)
«Ити киһини кытта уһун уоту оттон олоруоҥ суоҕа, симэһиҥҥин оборон сиэн баран сирэн быраҕан кэбиһиэ», — диэбитэ. В. Титов
«Хаарыан ынахтан, үрүҥ көмүс манньыаттан матарым кэллэҕэ» диир санаата кини сүрэҕин быһа оборор. М. Доҕордуурап
Уола улуус сүмэтин оборон чупчуруйбута. С. Васильев
♦ Супту обор — 1) кэпс. кими эмэ көлөһүннээн, барытын бэйэҕэр иҥэрин, апчарый (хол., үбүн-аһын). ☉ Эксплуатировать кого-л., выжимать пот из кого-л., сосать, пить кровь из кого-л.
Саха киһитэ ыраахтааҕы былааһа дьадаҥыны-мөлтөҕү умса баттаан хара көлөһүнүн супту оборорун билбитэ. П. Ойуунускай
[Манчаары:] Чоочо улууһун иһинээҕи тулаайах үбүн-аһын барытын былдьаан-талаан ылар, тиийиммэт-түгэммэт хааннаах хара көлөһүнүн супту оборор. В. Протодьяконов; 2) ким эмэ өйүн-санаатын, сүрэҕин сүүй. ☉ Свести с ума, пленить, соблазнить кого-л.
Мила Уйбааны супту оборон ылбыта, Марыыҥка умнуллубута. П. Чуукаар
◊ Оборор ньуолахтар биол. — үүнээйи силиһигэр баар, ууну оборорго аналлаах ньуолахтар. ☉ Всасывающие волоски, которые находятся на корнях растений
Силиһигэр баар оборор ньуолахтар үүнээйи улаатарыгар улаханнык туһалыыллар. КВА Б
др.-тюрк. өпүр