сыһ.
1. Тугу эмэ тула, иилии, эргийэ. ☉ Вокруг чего-л., кругом
Эргиччи боотулу бүтэй, биир эмэ сиринэн бүтэй алдьанна да, тута абырахтыыллар. С. Маисов
Төгүрүк кэбиһиилээх от кээмэйин билэргэ, кинини маҥнай сиринэн эргиччи мээрэйдэнэр. КПЫ
Уоҕурдууну үүнэйи умнаһын эргиччи табыгынатаҕыт. ЕАМ ББКП
2. Тула өттүгүн кэриччи (көр). ☉ Вокруг, кругом, во все стороны (озираться)
Кинээс дьиэ иһин эргиччи, кими эрэ көрдүүрдүү, көрүтэлиир. Н. Якутскай
Геннадий иилээн турар күөх тыаны эргиччи көрдө. А. Фёдоров
Бары барыта баар кэҥэс хоһун эргиччи көрүтэлээтэ. Г. Колесов
3. Өрүү, наар, тохтоло суох. ☉ Постоянно, всегда, безостановочно (напр., работать)
[Тыраахтар] Эргиччи түүннэри ньирилиир, Илин, арҕаа ньирилиир. С. Васильев
Эргиччи мииниллэр ат наһаа сылаамсах буолар. ААИ ОБСЫҮ
Тырынкиннар уоллара суукканы эргиччи үлэлиир дьыссааттаах. И. Никифоров
4. Бары өттүнэн, ситэри, дэгиттэр. ☉ Всесторонне (напр., образованный), со всех сторон (напр., иметь выгоду)
«Куһаҕан» оҕолору иитэр кинилэргэ эргиччи барыстаах. Амма Аччыгыйа
Эргиччи билиилээх, сайдыылаах эрэ киһи историяҕа саҥа цивилизацияны үөскэтиигэ көхтөөхтүк кыттар. Тумарча
Мин көрдөхпүнэ, кини курдук эргиччи кэрэ уол суоҕа. Р. Кулаковскай
◊ Эргиччи күн түөлбэ. — полярнай күн диэн курдук (көр күн). Хоту дойдуга эргиччи күннэр үүннүлэр

1. даҕ.
2. Хайа эмэ өттүнэн ситэтэ, толорута суох, итэҕэс. ☉ Недостаточный, неполноценный в каком-л. отношении. Тутууларын матырыйаала тутах
   □ [Варя:] Олорор эрдэххэ бары барыта тутах курдук этэ, көһөөрү хомуннахха элбэҕэ сүрдээх. С. Ефремов
   Сэһэҥҥэ ойууламмыт айылҕа аҥардас Тогойкиҥҥа эрэ сыһыаннаһарын курдук быһаарыы тутах буолуо этэ. ФЕВ УТУ
   Чепалов оннооҕор түптэлэс тымныыга, кыһыҥҥы тутах, кылгас күҥҥэ баһаамы оҥорор. А. Пахомов. Дьэгдьийэ түһүөхпүн, сатаннаҕына тутах билиилэрбин саҥарда түһүөхпүн баҕарабын. «ХС»
   △ Атыттарга кыайан тиийбэт, баһыйтарар, арыый анныкы. ☉ Уступающий кому-чему-л. в чём-л., неполный
   Тылга уһулуччу да уопуттаах киһи билиитэ бүттүүн норуот тылыгар тэҥнээтэххэ, биллэн турар, тутах. АПС СЛ
3. Тиийиммэт-түгэммэт, туохха эмэ кыһалҕалаах. ☉ Испытывающий недостаток, нужду в чём-л.
   Айан киһитэ аас, суол киһитэ тутах, сырыы киһитэ сылаамсах (тыл ном.). Бэйэтэ да аһыыр аһынан кэмчи, таҥнар таҥаһынан тутах кырдьаҕас оҕонньорго Сүөдэрдээх хайдах найыланан олоруохтарай, бириискэлэри кэрийэн үлэ көрдөһө бараллар. Н. Якутскай
4. көсп. Муҥутах, кыараҕас (хол., өйсанаа туһунан). ☉ Недостаточно глубокий, ограниченный (напр., об уме, сознании)
   Кини [Хабырылла] Кууһуматааҕар өссө ордук хоһуун киһи эрээри тутах, ыгым санаалаах. Эрчимэн
   Кэрэни-киэргэли, сэнэҕи-сиэдэрэйи сөбүлээбэт, өссө ону туох эрэ атыҥҥа холуур тутах санаалаах дьон баар буолааччылар. Г. Нынныров
   Үчүгэйдик толкуйдаан көрбүтүм буоллар ньии, оо, тутах да өйдөөх муҥнаахпын ээ! С. Курилов (тылб.)
5. сыһ. суолт. Хайа эмэ өттүнэн ситэтэ суохтук, итэҕэстик-быһаҕастык. ☉ Недостаточно, не в полной мере
   Айылҕа кими да ордук, тутах туппакка биир тэҥник биэбэйдиир, быйаҥын үллэрэр. В. Титов
   Оҕону иитии оскуола эрэ дьыалатын курдук тутах саныыллар. АИИ НУо
6. аат суолт. Тугунан эмэ тутаабыт, тиийиммэт киһи. ☉ Человек, испытывающий недостаток, нужду в чём-л.
   Таҥара баара буоллар тулаайаҕы-кылгаһы, тутаҕы аһыныа этэ. Н. Түгүнүүрэп
   ♦ Илии тутах көр илии. Саламалара илии тутах кылгас буолан биэрдэ. Тутах тутун — тугу эмэ санааҥ ситэ туоларын курдук оҥорума, дубук тутун. ☉ Не довести дело до конца, смалодушничать, оробеть
   Ол эрээри Тимир Саппыкы тутах туттан, халты дайбаан кэбиспитэ. Д. Таас
   Торҕон бөрөттөн [өстөөхтөн] Толлон турдахпытына, Тутах туттан Чугус гыннахпытына, Үүнэр ыччаттарбыт Үөҕүү гынныннар. С. Васильев
   ср. алт. тутак ‘недостаток’, бур. дутагдал ‘нехватка’