Даҕааһын күүһүрдэр эбиискэтэ, сы- диэн саҕаланар олохторго сыстар: сыры-сынтаҕар, сыры-сымнаҕас. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательного, присоединяемая к основам, начинающимся на сы-: сыры-сынтаҕар ‘курносенький, очень курносый’, сыры-сымнаҕас ‘очень мягкий’
Асчыттара, сыры-сынтаҕар муруннаах хатыҥыр кыыс бүгүн сугун үргээн муорус оргуппут. П. Аввакумов
[Маайыс] биэ сыры-сымнаҕас уһун эмиийдэрин тарбахтарынан бобо тутан, утуу-субуу тардыалаан барда. В. Протодьяконов

сыр харчы түөлбэ. — көмүс уонна алтан бытархай харчы. ☉ Мелочь, звонкая монета
Биһиги, кыралар, тымтык тутуһан, «остуолбутун торуойдаан», сыр харчыга тииһинэн, уос-тиис буолсан хаалабыт. М. Тимофеев-Терёшкин
Сыр харчынан да буоллар — көмөлөһөллөр. Багдарыын Сүлбэ
ср. казах. сир ‘денежная единица’

биирдэм тыас туохт. Түргэн хамсаныынан салгыны хайа сотон «сыр» диэн эрэр курдук кылгас тыаста таһаар (хол., түргэн массыына элэс гынар тыаһа). ☉ Издавать негромкий короткий звук (напр., о быстро промчавшейся машине, чиркнувшей спичке)
Испиискэ хаатыттан биир атаҕы сыыйа тардан ылбыта уонна бэркэ сэрэнэн испиискэ ойоҕоһунааҕы сиэрэҕэ даҕайа тардан сыр гыннарбыта. С. Тумат
Барҕа манньаны аҕаллым, Сыр гынар сыалаах, Хор гынар хааннаах буолуо. ТТИГ КХКК
Массыынабытыгар олордубут даҕаны дьиэбит диэки сыр гыннаран хааллыбыт. «Чолбон»
ср. казах. сыр ‘подражание хрипу, хрипоте’, ДТС сыр ‘подражание стрёкоту сверчка, скрипу камышового пера’

1. даҕ. Симик, уота-күөһэ суох. ☉ Тихий, спокойный, лишенный страсти
   Бурҕаллай …… сыр-мыр ырыалаах …… баран испит. П. Тобуруокап
   Сыр-мыр кэпсэтии буола турдаҕына, …… дьарамай киһи …… киирэн кэлбитэ. ЯАМ ҮүСС
2. сыһ. суолт. Симиктик, уота-күөһэ суохтук, кыралаан. ☉ Потихоньку, медленно, понемногу
   Тимир оһохторугар укпут мастара сыр-мыр умайа таһыгырыыр. Н. Якутскай
   Сымыйаны итэҕэйээччилэр да сыр-мыр көстөн истилэр. У. Нуолур

сыры сыллата — сылынан быысаһан төрөөбүт (хол., бииргэ төрөөбүттэр). ☉ Родившиеся годом позже или годом раньше других, погодки (напр., о родных братьях или сёстрах)
[Мишка уол] сыры сыллата оҕолоро бары киирэ-тахса бытарыҥнаһа сырыттылар. Р. Кулаковскай

сущ
(мн. ч. нет)
сыыр

м. сыр (үүттэн оҥоһуллар ас); # как сыр в масле кататься сыалаах арыыга төкүнүй (олус дэлэйдик олор).

I подр. однократному лёгкому треску, шороху, шуршанию, напр. при воспламенении сала, волос и т. п., при быстром движении; аттыбынан массыына сыр гынан ааста мимо меня с лёгким шумом пронеслась машина.
II сыр || сырный; сыр сыта сырный запах.