несов. что вальцовкалаа, сыыйтар.

сов. 1. что (разгладить) катоктаа, хатайдаа; прокатать бельё таҥаһы хатайдаа; 2. что, тех. прокаткалаа, сыыйтар; 3. кого хатааһылат, күүлэйдэт.

ж. вальцовка, вальцовкалааһын, сыыйтарыы (тимири валларга кыбытан сыыйтарыы).

ж. тех. прокатка, сыыйтарыы (мегпалы эргийэр валлар ыккардыларынан).

туохт. Тохтоло суох улахан бүтэҥи тыаһы таһаар (хол., улахан көтөр кынатын тыаһа). ☉ Издавать непрерывный, монотонный сильный глухой шум (напр., о крупной птице в полете)
Күүгүнэтэ-күүгүнэтэ Көтүтэн күпсүлүттэҕим, Сыыгыната-сыыгыната Сыыйтаран истэҕим, Ыйылата-ыйылата Ыраата турдаҕым. П. Тобуруокап
[Тойон көтөр] Багдалыттан сарын да сарын, Дабдалыттан көрүҥ да көрүҥ, Эрилитэн көрүү да көрүү, Күпсүлүтэн көтүү да көтүү! С. Васильев

I
унаарыҥнаа диэнтэн холб. туһ. [Кыргыттар] Масууркалаан маҥхараҥнастылар, Уруускайдаан унаарыҥнастылар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Түүнү быһа кинигэ ааҕан, утуйбакка гына-гыналар күнүһүн нэһиилэ унаарыҥнаһаллар. Далан
Пааралар үҥкүүлээн унаарыҥнаһа сылдьаллар. Д. Таас
II
даҕ. Бытаан, сыылба. ☉ Медлительный, неторопливый, неспешный
Бу куорат унаарыҥнас хотуттара үксүлэрэ «Москвич», «Жигули» массыынанан олус да холкутук сыыйтаран сылдьаллар. Н. Габышев

несов. 1. что (приближать к себе с силой) тарт; тянуть рукоять на себя тутааҕын бэйэҥ диэки тарт; 2. кого-что (волочить, тащить) тарт, сое; рыбаки тянули сети балыксыттар илим тардаллара; пароход тянет бар- жу борокуот баржаны соһор; 3. что (натягивать) тарт, чиркэччи тарт; 4. что, тех. (изготовлять волочением) сыый, сыыйтар; тянуть проволоку боробулуохата сыыйтар; 5. что (прокладывать) тарт; тянуть трубопровод трубопроводта тарт; 6. что (протягивать, вытягивать) уун; тянуть руки к кому-л. кимиэхэ эмэ илиилэргин уун; тянуть кожу тириини ууннары тарт; 7. кого, разг. (звать с собой) сое, кучуй; 8. кого-что (манить) тарт, баҕарт; его тянет природа кинини айылҕа тардар, кини айылҕаҕа тартарар; 9. (обладать тягой) тарт; печка хорошо тянет оһох үчүгэйдик тардар; 10. (медлить) тарт, хойутат; он тянет с ответом кини эппиэтин тардар; 11. безл. чем (о струе воздуха, о запахе) кэл; от окна тянет холодом түннүктэн тымныы кэлэр; 12. что (растягивать слова и т. п.) тарт, эҥээрит; тянуть песню ырыаны эҥээрит; 13. разг. (весить) тарт; арбуз тянет 8 килограммов арбуз 8 килограмы тарта; # тянуть за душу кого-л. дууһатын моруулаа, сордоо.

аат.
1. тех. Араас тиэхиникэ чааһын быһыытынан туттуллар төгүрүк, хаптаҕай тимир. ☉ Диск (деталь, имеющая вид плоского круга)
[Роман Данилов] ЧТЗ тыраахтар диискэнэн уонна тараах холбонон икки суолунан буорун илдьириттэ. М. Доҕордуурап
Сиэйэлкэ диискэтигэр ньаҕай курдук буор сыстан, үксүгэр сиэмэтэ көмүллүбүт эбит. П. Егоров
Ити массыына кэлэр информациялары электромаҕыньыытынай диискэҕэ суруйар оҥоһуктаах. «Кыым»
2. спорт. Хаптаҕай гынан баран икки өттүнэн бөлтөйөн тахсыбыт ойоҕостордоох, кырыыта тимир курдааһыннаах, ырааҕы быраҕарга аналлаах мастан оҥоһуллар төгүрүк успуорт снаряда. ☉ Диск (гимнастический снаряд для метания)
Бу биһиги биллиилээх ыанньыксыппыт. Хаҥыл аттары кини айааһыыр, диискэни быраҕыыга бастыыр. И. Гоголев
Диискэни быраҕыыга мөлтөҕүм курдук мөлтөхпүн. П. Аввакумов
3. байыан. Уотунан эстэр сэрии сэбигэр ботуруоннары угарга аналлаах оҥоһук; маҕаһыын. ☉ Диск (магазин ручного пулемета, автомата, в котором находятся патроны)
[Гаврил] аптамаатынан сыыйтарбыта. Диискэ бүппүтүгэр биирдэ өйдөммүтэ. А. Данилов
«Табаарыстар, аптамаат диискэтин эбии ылыҥ! Уонна, бу гранаталар бааллар»,- дии-дии Петренко мас дьааһыгын талыгыратар. «ХС»
Эдэр саллаат, түөһүгэр иилиммит аптамаат диискэтигэр хаҥас илиитин ууран бэрт холкутук табахтыы турар. К. Турсункулов (тылб.)

1. Өрүтэ ыстаҥалаа, онно-манна ойуолаа. ☉ Подпрыгивать, подскакивать (напр., на неровностях дороги)
   Массыына кэлин көлөһөлөрө суол быллараатыгар өрүтэ көтүөккэлээннэр, кэнники олорооччулар бэргэһэлэрэ уһуллуор диэри сахсылыннылар. П. Аввакумов
   [Василий] сиирэ-халты ыттарбытынан, туора-маары көтүөккэлии сылдьан, өстөөхтөрү ытыалаан сыыйтарбытынан барбыта. ССС
   Нина ата, туохтан эрэ сиргэнэн, …… айаҕын биэрбэккэ, бадарааҥҥа өрүтэ көтүөккэлээн, суолтан туора ойон тахсыбыта. «ХС»
2. көсп. Бииртэн биир сиргэ, атынтан атын үлэҕэ сотору-сотору көһөн ис. ☉ Часто менять работу, место жительства, прыгать с места на место
   Үлэлээбит сиргэр үлэлээ, көтүөккэлии сылдьыаҥ, арааппар биэрэ оонньуоҥ — кэһэтиэм. К. Симонов (тылб.)
3. көсп. Кэпсэтии тиэмэтин аралдьытан бииртэн бииргэ уларытан ситимэ суох кэпсээ. ☉ Перескакивать с одного на другое (напр., в разговоре)
   [Николай] тыла булдьуйан барда, биир суолтан атыҥҥа көтүөккэлээн истэ. Л. Толстой (тылб.)
4. көсп. Дьоһуна, дуоспуруна суох чэпчэкитик быһыылан, сотору-сотору былааҥҥын, быһаарыныыгын уларыт. ☉ Вести себя легкомысленно, несерьезно, часто менять свои цели, намерения
   Наука, көтүөккэлээбэккэ эрэ, биир тиэмэни кичэйэн үөрэтииттэн тахсар. Г. Угаров
   Туохха барытыгар …… долгуйбакка, солуута суох көтүөккэлээн сүүрбэккэ-көппөккө сымнаһыардык, сытыарытык …… туттар-хаптар киһи дьоҥҥо үчүгэй сыһыаны ситиһэр. ПБН КСКТ
   Москваны хаалларар уонна уматар сүдү, мүччүрүйбэт дьыалаҕа кини [Растопчин] кыра уол курдук көтүөккэлээбитэ. Л. Толстой (тылб.)