сыҕарыҥнаа диэнтэн дьаһ
туһ. [Быраастар] арыт тугу эрэ тардар быһыылаахтар, остуолтан соһон түһэриэх курдук, кирдиэхтэтэллэр, сыҕарыҥнаталлар. Н. Якутскай
Арай ким эмэ көхсүн этитэр, атаҕын сыҕарыҥнатар, сыҥсыйбахтаан ылар. Амма Аччыгыйа
Мавра олох маһын сыҕарыҥнатан, остуолга чугаһатар. М. Доҕордуурап

быһ. суох солб. аат. Ханнык баҕарар киһи, ким баҕарар, ханнык эрэ киһи (түмэр суолт.). ☉ Любой, кто-нибудь, кто-то (собир.)
Ким эмэ кэлбэт эбээт. П. Ойуунускай
Арай ким эмэ көхсүн этитэр, атаҕын сыҕарыҥнатар, сыҥсыйбахтаан ылар. Амма Аччыгыйа
[Үчүгээйэп:] Кэм кимиэхэ эмэ албыннаппытыҥ буолуо. С. Ефремов

аат. Киһи буутун илин өттө; сүөһү илин атахтарын тобугуттан үөһээ өттө. ☉ Передняя часть бедра (у человека); верхняя часть передней конечности (у животных)
Иҥиир синньигэс икки утаҕын ылан сыгынньах ньилбэккэ имэрийэн хатыллара. Далан
Сэмэн оҕонньор, саҥардаҕын аайы икки өттүгэр иэҕэҥнээн кэбиһэ-кэбиһэ, илиитин ньилбэктэригэр кириэстии уурунан, сыҥсыйбахтаан ылаттаата. Р. Кулаковскай
Быраас эрэһиинэ иэдэстээх өтүйэтинэн тобук аннынааҕы иҥииргэ оҕустаҕына, …… киһи буутун илин быччыҥа [ньилбэгин этэ] тардан, сотото өрө хончос гынан ылар. ППА СЭЫа
ср. коми нибля ‘бедренная кость’

1. аат.
2. Туох эмэ атыттартан араарыллыан сөптөөх уратыта, оннук ураты буолар көстүү, предмет. ☉ Знак, метка, отметина
   Ханна да киһи хараҕын хатыах, болҕомтотун ууруох бэлиэ баара көстүбэт. Н. Заболоцкай
   Иистэнэр массыыналарга анаан оҥорор үс фазалаах двигателлэрэ хаачыстыба Судаарыстыбаннай знагынан бэлиэтэннилэр, бу предприятие бородууксуйатын бочуоттаах биэс муннук бэлиэтин ылбыт отутус көрүҥэ. «Кыым»
3. Туох эмэ баарын эбэтэр суоҕун, көстөн кэлиитин чинчитэ, сибикитэ. ☉ Примета, признак, проявление чего-л.
   Коля өрүтэ сыҥсыйбахтаата. Ити кини кыыһырбытын бэлиэтэ. Софр. Данилов
   Бу, кини санаата уларыйыытын бастакы бэлиэтэ этэ. И. Никифоров
4. Туох эмэ буолан ааспытын сүтэ илик суола-ииһэ, өйдөбүлэ. ☉ Еще заметные, уловимые следы, отпечатки чего-л. [Мэхээс] сүүһүн, иэдэһин мырчыстаҕастара тайҕаҕа олорбут, бултаабыт кэмнэрин бэлиэтэ буолан дириҥник дьурааламмыттар. Н. Заболоцкай
   Түбэҕэ тайах сылдьыбыт бэлиэтэ элбэх. Т. Сметанин
   Чаҕыл Тордоохоп кини [Сардаана] сүрэҕэр-быарыгар, өйүгэр-санаатыгар умнуллубат бэлиэни хаалларбыта. С. Никифоров
5. даҕ. суолт. Харахха быраҕыллар, биллимтиэ, көстүмтүө. ☉ Заметный, приметный, бросающийся в глаза. Бэлиэ дьүһүн. Бэлиэ ойуу
   □ Уһун синньигэс кубаҕай дьахтар туох да өйгө хатанан хаалар бэлиэ тылы саҥарбат, бэрт үксү саҥарар, күлэр-салар да, утары умнуллан иһэр. Амма Аччыгыйа
   Алдан баай көмүһүн аан бастаан булбут М. Тарабукиҥҥа тоҕо ханна эмэ бэлиэ пааматынньык суоҕуй? Суорун Омоллоон
   Ыас хара баттахтаах, ыыс араҕас хааннаах, сып-сытыы харахтаах бэлиэ киһи дьыбааҥҥа тиэрэ түһэн олорор. И. Гоголев
   ср. тюрк. белге, белги ‘знак’
   ◊ Бэлиэ биэр — илиини, атаҕы хамсатан, хараҕынан имнэнэн кимиэхэ эмэ тугу эмэ биллэр. ☉ Подавать кому-л. какие-л. знаки
   Бары сиэптэрбин дьэҥдьийдилэр уонна землянкаҕа киир диэн илиилэринэн бэлиэ биэрдилэр. Т. Сметанин
   Балашов этэн бүтүүтүгэр, Наполеон эмиэ холтуунун ылан сыҥсырыйда уонна бэлиэ биэрэн, атаҕынан икки төгүл муостаны тиҥилэхтээтэ. Л. Толстой (тылб.)