рейсмус (соҕотуопкаҕа кээмэйи масш-табтаах элиниэйкэттэн көһөрөн аҕалан төрүт сурааһыны (базовая линия) кытта сэргэстэһиннэри сурааһын тардарга аналлаах инструмент. Р. сурааһыны тардар тумса кытаанах матырыйаалтан оҥоһуллар.)

сыһ. Сэргэстэһиннэри, кэккэлэһэ буолар курдук. ☉ Рядышком, бок о бок
Сэлэбит быатын Сэргэттэн сэргэтигэр эрийэн, Сиэллээн ситэрэн Сиэр кулуну Сиэттиһиннэри иилэммит Ситэрэн ииппиппит. Саха нар. ыр. II
Ол уһаайахха Симэхтээх сири иһиттэри Сиэллээх ситии быанан Сиэттиһиннэри, ситимнии ыйаатылар. Өксөкүлээх Өлөксөй

бадьаарый диэнтэн дьаһ
туһ. Холкуостар бэрэссэдээтэллэрэ үксүгэр кыра үөрэхтээх, сорохторо арыычча үс буукубаны бадьаарытан илии баттыыр дьоннор буолаллара. Эрчимэн
Үөрэппит алта киһибиттэн биэһэ ханныктык эмэтик холбоон ааҕар, илиилэрин баттаан бадьаарытар буолбуттара. И. Сысолятин
Семен Титович тылбааһын анныгар «Ураа!?» диэн суруйан бадьаарыппыта уонна ити тылы кытта сэргэстэһиннэри икки бэлиэни – ыйытыы уонна күүһүрдүү бэлиэтин туруортаабыта. «ХС»

I
аат. Алтантан эбэтэр үрүҥ көмүстэн оҥоһуллар илбиргэс киэргэл. ☉ Украшение в виде медных или серебряных подвесок
Көмүстээх көҥкөлөйдөөх, Хайырҕастаах хамсатардаах, Симэхтээх симиири Сэргэстэһиннэри кэккэлэттилэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
Оҕонньор эһэ бастаах, көмүс иилэҕэстээх, алтан хайырҕастаах тайаҕынан сири анньа-анньа кимтэн да толлубакка ыҕарыйа олордо. Бэс Дьарааһын
Кучайа арыалдьыт кыргыттарыныын хайырҕастаах хаппахчытыгар киирдэ. ИН ХБ
II
хайырҕас таас — хайырҕа II: хайырҕа таас диэн курдук
Суоллара наһаа ыарахан. Хардыы аайы хайырҕас таастар, киһи эрэйинэн туоруур сэппэрээк ойуурдара. И. Данилов
Ааныска бэрт эрэйинэн хайырҕас таастан халтарыйа-халтарыйа эмпэрэни дабайда. Күрүлгэн
III
сүрэх хайырҕаһа көр сүрэх I
Сүрэҕим хааннаах хайырҕаһа хамнаата. П. Ойуунускай
Хааннаах сүрэх Хайырҕаһын хамсатар Хатан санааны санньытар. Күннүк Уурастыырап

аат., эргэр.
1. Хас да сиринэн моонньоон, кэрэниистээн, дьэрэкээннээн баран сиргэ туруоруллубут үс саһаан холобурдаах баҕана (араас дуомнары толорорго аналлаах). ☉ Подрубленный кругом в нескольких местах столб трехметровой высоты, украшенный узорчатыми карнизами (предназначенный для проведения церемоний, различных обрядов)
Ол үрүт өттүгэр Айгыр баҕах баҕанатын Орто киспэ тардарынан Атыыр баһа ойуулаах Бухатыыр мастары Араҥастыы анньан кэбиспиттэр. С. Зверев
Суор тумсун курдук тумустаах Сүдү баҕах сэргэ аспыттар. Күннүк Уурастыырап
2. Былыргы ыһыахтарга түһүлгэ ортотугар сэргэстэһиннэри туруоруллар киэргэл ойуулаах, биттэхтээх сэргэ. ☉ Ансамбль столбов-коновязей с украшениями и поперечными брусками наверху, сооружаемых на центральной арене места проведения кумысного праздника – Ысыаха. Дьиэлэрин уҥа диэки өттүгэр тоҕус баҕаҕы аспыттар, тоҕус маҥан атыыры баайбыттар, тоҕус айыы ойууну сатыылаппыттар – ыһыах ыспыттар. Саха фольк.
◊ Аар баҕах поэт. – ытык баҕана. ☉ Священный столб (сэргэ-коновязь)
Кинилэргэ [ыһыахтарга] анаан чэчир анньар, аар баҕах аарыгырдар, алтан сэргэ туруорар, арыы түһүлгэ төрүттүүр эбиттэр. Күннүк Уурастыырап
Иннигэр туман быыһыттан күөрэйбиккэ дылы эргэ курусаала аар баҕах баҕаналарын быһаҕастарыгар диэри сиргэ батары тайанан багдаллан турар эбит ээ! Н. Лугинов
Түһүлгэ түһүө диэн Орулуостаах алаас Уҥа муннугар Аар баҕах астарбыт. С. Зверев
Төрүт өбүгэ сахалар Туймаада томтойор саалыгар Туос ураһа оҥостон Маҥнайгы аар баҕахтарын Манна түстээбиттэрэ. К. Туйаарыскай