Якутские буквы:

Якутский → Русский

баҕах

уст. 1) мачта (на парусных судах); 2) столб; аар баҕаҕы ас = поставить священный столб.

Якутский → Якутский

баҕах

аат., эргэр.
1. Хас да сиринэн моонньоон, кэрэниистээн, дьэрэкээннээн баран сиргэ туруоруллубут үс саһаан холобурдаах баҕана (араас дуомнары толорорго аналлаах). Подрубленный кругом в нескольких местах столб трехметровой высоты, украшенный узорчатыми карнизами (предназначенный для проведения церемоний, различных обрядов)
Ол үрүт өттүгэр Айгыр баҕах баҕанатын Орто киспэ тардарынан Атыыр баһа ойуулаах Бухатыыр мастары Араҥастыы анньан кэбиспиттэр. С. Зверев
Суор тумсун курдук тумустаах Сүдү баҕах сэргэ аспыттар. Күннүк Уурастыырап
2. Былыргы ыһыахтарга түһүлгэ ортотугар сэргэстэһиннэри туруоруллар киэргэл ойуулаах, биттэхтээх сэргэ. Ансамбль столбов-коновязей с украшениями и поперечными брусками наверху, сооружаемых на центральной арене места проведения кумысного праздника – Ысыаха. Дьиэлэрин уҥа диэки өттүгэр тоҕус баҕаҕы аспыттар, тоҕус маҥан атыыры баайбыттар, тоҕус айыы ойууну сатыылаппыттар – ыһыах ыспыттар. Саха фольк.
Аар баҕах поэт. – ытык баҕана. Священный столб (сэргэ-коновязь)
Кинилэргэ [ыһыахтарга] анаан чэчир анньар, аар баҕах аарыгырдар, алтан сэргэ туруорар, арыы түһүлгэ төрүттүүр эбиттэр. Күннүк Уурастыырап
Иннигэр туман быыһыттан күөрэйбиккэ дылы эргэ курусаала аар баҕах баҕаналарын быһаҕастарыгар диэри сиргэ батары тайанан багдаллан турар эбит ээ! Н. Лугинов
Түһүлгэ түһүө диэн Орулуостаах алаас Уҥа муннугар Аар баҕах астарбыт. С. Зверев
Төрүт өбүгэ сахалар Туймаада томтойор саалыгар Туос ураһа оҥостон Маҥнайгы аар баҕахтарын Манна түстээбиттэрэ. К. Туйаарыскай


Еще переводы:

барҕардаахтаа

барҕардаахтаа (Якутский → Якутский)

барҕарт диэнтэн атаах. Бардам баайы кыайан, Бастыҥ-мааны майгыны Барҕардаахтыыр баҕаҕа Барыы-кэлии буолла. Саха нар. ыр. III

саайтар

саайтар (Якутский → Якутский)

саай диэнтэн дьаһ
туһ. Үрүт өттө чүөмчүлээх Аар баҕах саайтарда. С. Зверев
Сорох үспүйүөннэр саппыкыларын иннинэн хобулугун саайтараллар. Оччоҕо, …… барбыт суола кэлбит курдук көстөр. Н. Якутскай

анньылын

анньылын (Якутский → Якутский)

ас диэнтэн атын
туһ. Икки улахан бэс икки ардыгар тоҕо эрэ кыракый тыҥкырай бэстэр сэлэлии анньыллыбыттар. М. Доҕордуурап
Ааттаах алаас ньууругар, Арыы талаҕын анныгар, Арҕаа таала түбэтигэр Аар баҕах анньыллан, Силик баҕах сиэттиһэн, Уйгу силик тоҕооспут эбит. С. Зверев. Арҕаа диэки алтан батыйа анньыллан турар үһү (тааб.: кустук)

бахчай

бахчай (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Атахтаргын киэҥник ахчаччы тэбэн баран, тобуктаргын токуччу тутун. Широко расставлять, раздвигать слегка согнутые ноги
Баҕаҕа дылы бахчайбыт буутугар бэйбириэт ыстааннаах буолбут буола-буола. Эрилик Эристиин
Бу баҕа, бахчайа уойбутун! Ф. Софронов

дохсурҕаа

дохсурҕаа (Якутский → Якутский)

туохт. Кими-тугу билиммэт буол, кими эмэни кытта хабырдык, бардамнык сыһыаннас. Вести себя с кем-л. резко, грубо
Баҕаҕа туолан бардамнаабыт, Чохуга туолан дохсурҕаабыт. С. Васильев
Токко төрөөҥҥүн Дохсурҕаан сылдьаҕын. Д. Говоров
Тирэхтээх буолан тиргиитиибин, Дьонноох буолан дохсурҕуубун. «ХС»

айгы

айгы (Якутский → Якутский)

I
аат. Баҕах таһыгар анньыллар чөмчөгөр төбөлөөх, сиэллээх баҕана. Столб с конской гривой, устанавливаемый возле жертвенного столба (баҕах), имеющий округлый верх
Аҕыс аһаҕас уостаах аҕыс атыыр сэргэни Алаарыччы анньан кэбиспиттэр; Икки сиэллээх айгыны Тэҥнии сириэдитэн кэбиспиттэр. С. Зверев
II
даҕ. Барарга кэлэргэ бытаан, көһүүн; көнтөрүк. Медлительный, немобильный
Найманнар элбэхтэрин иһин, алыс үгүс киһилээх сэрии айгы, бытаан буолуо. Н. Лугинов
Тойонноро …… дөйөн хаалбыкка дылы бытаана, айгыта бөҕө, үтүө кэмҥэ киһи соччо дурда-хахха туттуо суох эрэйдээҕэ курдук. Н. Лугинов

state

state (Английский → Якутский)

турук, ил, судаарыстыба; олохтоо, туругурт, бигэргэт, баҕаҕын биллэр

аар

аар (Якутский → Русский)

фольк. священный, божественный; высокочтимый; үрүҥ аар тойон пресветлый господин (всевышнее божество, творец и верховный властитель всей жизни на земле); аар баҕах священный жертвенный столб (где приносился в жертву духам скот необычной масти); аар маҥан холумтан священный домашний очаг (букв. огромный белый камин); аар тойон аҕа высокочтимый господин отец (почтительно-церемонное обращение к отцу); аар тайҕа седая священная тайга.

айгыраттар

айгыраттар (Якутский → Якутский)

I
айгырат диэнтэн дьаһ
туһ. Аал уоппун умуруортарар, Алаһа дьиэбин саахынаттарар, Анньыылаах сэргэбин сууллартарар, Аар баҕахпын айгыраттарар, Арыы түһүлгэбин түҥнэртэрэр буолаайаҕын. Күннүк Уурастыырап
Өрөбөлүүссүйэ күүстэрин оппортунистарга айгыраттарыа суохтаахпыт, ол биһиги эбээһинэспит. М. Прилежаева (тылб.)
II
айгырат диэнтэн дьаһ
туһ. Абааһы аймаҕар буоллаҕына Арбах баттахтаах Аан дьааһын ойууннарынан Аар саламаны Айгыраттараллар эбит. Өксөкүлээх Өлөксөй

атаахтаа

атаахтаа (Якутский → Якутский)

туохт. Кыҥкыйдаан, хаппырыыстаан, баҕаҕын тута толорторорго дьулус. Избаловаться, капризничать
Эн букатын оҕо эрдэҕинээҕиҥ курдуккун ээ. Кыратык таптыы түс да, атаахтаан бараҕын. С. Ефремов
Кини уруккутун курдук дьонугар наһаа атаахтыыра уурайбыта, үөрэҕэр тартаран, урут арахпат туруорбах балаҕаныттан тэйэн хаалбыта. Н. Якутскай
Катя Никитатыгар була сатыысатыы атаахтыыра. Н. Лугинов