аат. Үүнээйи сүмэтиттэн ыгыллан ылыллар иһэр утах. ☉ Сок
Хаппыыста, моркуоп уонна дьаабылыка суоктарын бэйэ-бэйэлэрин эбэтэр атыттары кытта булкуйуллуо суохтаах. ХМВ ОБДА
Оҕоҕо үс ыйыттан ыла кыралаан отон, буруукта, оҕуруот аһын суогун иһэрдэргэ сүбэлэнэр. Дьиэ к. Хас да хааппыла лүмүөн суогун моркуоп сүмэһинигэр таммалатыллар уонна утары туттуллар. ПАЕ МСТ

аат. Атахха кэтэр чараас эбэтэр халыҥ саптан өрүллэн оҥоһуллубут таҥас (наскытааҕар уһун буолар, атах быһыытынан буукка диэри тардыллар). ☉ Предмет женской одежды, плотно облегающий ногу, чулок, чулки
«Кыратык-кыратык уоспун, хааспын оҥостуом уонна хоппуруон чулку кэтиэм», — диэн быһаарынна Нина. Н. Габышев
Туочунай хардыынан үктэнэр Чочуонай үчүгэй чулкулар Аллея кырыһын үрдүнэн Харахпар элэҥнии турдулар. И. Арбита
Саҥа хоппуруон чулкуну, кэтиэх иннинэ сылаас ууга илитэн баран, салгыҥҥа куурдарга сүбэлэнэр: оччоҕо чулку сымныыр уонна бөҕөргүүр. Дьиэ к.

туохт.
1. Туох эмэ (хол., сон, былаачыйа) улахан, киэҥ буолбутун быһан эбэтэр кырыйан ылан кыччат. ☉ Ушивать, отрезая лишнее (напр., у платья)
Мин буоллаҕына танаан, быһан кэбиһиэхтэрэ диэн санааргыы сылдьыбытым. Н. Заболоцкай
Түүлээх үгүс көрүҥүн тириитин …… танаан ыларга сүбэлэммэт. Ити курдук танаммыт тирии өҥө кэбирэх буолар. Булчуттарга к.
2. т.-х. Олордуу үүнээйи (хол., помидор) хос, хоннох салааларын үргээн ылан быраҕаттаан кэбис. ☉ Пасынковать
[Помидорга] хоннох салаалар үүнэн таҕыстахтарын ахсын, маҥнайгы сибэккилээх салаа анныгар үүнэр хоннох салааттан уратыларын, сонно тута танаан ылыллар. САССР КОА
Сүөһүгэ күөх эбии аһылыкка ананан ыһыллыбыт кукурузаны танаабаттар. СОТ
ср. монг. танах ‘укорачивать’, бур. танаха ‘убавить, уменьшить’

хон диэнтэн дьаһ
туһ. Кыыһын бу түүн атын хоско олорор ыалларга хонноро ыытарга сүбэлэнэр. Амма Аччыгыйа
Кулут бииһигэр куһаҕаны оҥорбут аньыым суоҕа, кумалаан аймаҕы холдьохпут, хоннорботох буруйум суоҕа. П. Ойуунускай
Сылайан кэлбити Сылаас ороҥҥо хоннорор Сырдык айыы санаалаах буолуҥ! И. Гоголев
♦ Хоҥуруутугар хоннорбот (холообот) көр хоҥуруу
[Антон эмээхсинигэр:] Үлэҕэ үөрэммэтэх оҕо атаах, кими да аанньа ахтыбат, тугу да хоҥуруутугар хоннорбот буола улаатар. М. Доҕордуурап
Омуннаах Уйбаан дьалбаа киһи. Кинини арыгы, хаарты үөскэппит киһитэ. Онтон атын кыһалҕаны кини билбэт. Тугу да хоҥуруутугар хоннорбот. Н. Заболоцкай

туохт.
1. Туох эмэ сымнаҕаһы, хаптаҕайы бэйэтин бэйэтигэр эрийэн төкүнүччү суулаа. ☉ Скручивать, скатывать, свёртывать что-л. в рулон, в трубочку (напр., бумагу)
Максим саҥата суох умса көрөн олорбохтоон баран, туран оргууй чөртүөһүн түүрдэ. Н. Лугинов
Көбүөрү харайарга түүрэн баран кураанах сиргэ уурарга сүбэлэнэр. Дьиэ к. Таҥаспытын эр-биир түүрэн, баайан, таһааран сыарҕабытыгар уурдубут. «ХС»
△ Тугу эмэ хомуйа сөрөөн биир сиргэ мус, холбоо (хол., оту). ☉ Собирать в охапку, валковать (напр., сено)
[Тойонуом!] Тоҕус салаалаах локуора күөх отто Түүрэн киллэрэҥҥин, Дьиэни отто хотоҕоһунан Тэлгээн күөгэтэн кэбис. Саха нар. ыр. II
Оту дьааҥылардыы икки хотуур суолун (барыы уонна кэлии) кэккэлэһэ түһэрин курдук охсор буоллахха, түүрэргэ ордук. «Кыым»
2. көсп. Кимтэн эмэ тугу эмэ модьуйан ыххай, ык. ☉ Принуждать, заставлять кого-л. сделать, совершить что-л. [Чунуобунньук] тоҕо таһыырга кыттыбаккын аны биирдэ эт диэн түүрдэ. С. Сарыг-оол (тылб.)
ср. др.-тюрк., кирг., тув., казах. түр ‘сворачивать, заворачивать, свёртывать’

I
туохт., эргэр. Суох буол, бар. ☉ Убираться, удаляться
Күр муус эппэйэр. ПЭК СЯЯ
Эргэ дьыл эппэйбит, Саҥа дьыл салаллыбыт. Саха нар. ыр. I
ср. др.-тюрк. ев ‘спешить, торопиться’, уйг. ап ‘спешить’
II
туохт.
1. Туохтан эмэ (хол., аһара үөрэн, долгуйан) түргэнтүргэнник тыын, аҕылаа. ☉ Дышать часто, запыхаться, задыхаться (напр., от радости, волнения)
Сааһы сэргээн, санаа сырдыыр, Саастан үөрэн, сүрэх ыллыыр, Күүрэ, чэпчии эппэйэҕин, Күндү дьолу билэҕин. Күннүк Уурастыырап
Дьоллоох куорат Дьокуускайтан Эйигин [Өлүөнэ] өрө өксөйдүм, Эппэйэ үөрэн, сабыстан Эн киэлигин мин көрдүм. Дьуон Дьаҥылы
Толбонноох, көһүтэр күннэргин түөһэммин Эҕэрдэ этэммин эрдэттэн эппэйдим. «ХС»
2. көсп. Өрө түллэр, үллэр курдук буол (хол., уу долгунун этэргэ). ☉ Сильно вздыматься, колыхаться (напр., о волнах)
Эрдиммит тимир аал борокуот Долгуну хайытан дэгдэйдэ, Хамсаабыт, күүгэннээх уу үрдэ Эҥсиллэр баалынан эппэйдэ. С. Васильев
Күөллэрбит үөрүүлэриттэн уулара таһымныар диэри эппэйэллэр. «ХС»
♦ Сүрэҕэ эппэйэр — сүрэҕэ күүскэ тэбэр (хол., үөрэн, долгуйан, куттанан). ☉ Испытывать сильное волнение, тревогу (букв. сердце его задыхается)
Сүнньүм доргуйдаҕын, Сүрэҕим эппэйдэҕин. П. Ойуунускай
Сүр-сүр үөрүнньэҥ Сүрэҕим эппэйэр. В. Миронов
Дьулаан түүлү көрөн куйахата бүрүтэ тардара, сүрэҕэ эппэйбитэ ааһа илигэ. Тумарча
III
аат.
1. Бурдугу бастакы көтүтэн ыраастааһын кэнниттэн хаалар тобоҕо, ордуга. ☉ Отходы, остатки от первичной очистки зерна веянием, охвостье
Туораахтары бөҕүттэн эбэтэр эппэйиттэн арааран, ыраас буоларын ситиһэллэр. ЕВФ УуДК
Астаммыт бурдугу соломотуттан, бурдук атаҕыттан эбэтэр эппэйиттэн араарага сахалар Сэбиэскэй былаас бастакы сылларыгар тиийэ атыкайы туһаналлара. ЕВФ УуДК
Бурдук эппэйэ элбэх оройуоннарыгар кууруссаны, индейканы уонна цесарканы иитэргэ сүбэлэнэр. ЛЕВ ССКИиС
2. Астаах (туораахтаах) өттө ылыллан баран, оттоох өттө сынньылла илик баайыылаах бурдук түүтэҕэ. ☉ Наскоро обмолоченный, остарнованный сноп
[Былаас:] Хата, бокуой булар буоллар, били аҕыйах түүтэх эппэйи сынньыллыа этэ. А. Софронов
ср. тюрк. эп ‘хлеб’