Якутские буквы:

Якутский → Русский

сүбэлэһии

и. д. от сүбэлээ = совещание.

сүбэлэс=

совм.-взаимн. от сүбэлээ = советоваться друг с другом; совещаться с кем-л.

сүбэлээ=

советовать, давать советы кому-л.; наставлять кого-л.; маны хайдах оҥорорбун сүбэлээ посоветуй мне, как это сделать; суүс киһи сүбэтин сүбэлээ погов. дай мудрый совет (букв. дай совет ста человек).

Якутский → Якутский

сүбэлэһии

сүбэлэс диэнтэн хай
аата. Сорохтор кими ыытар туһунан сүбэлэһиигэ кинини [Микиитэни] олус хайҕаабыттарын хомойо саныыллар. Амма Аччыгыйа
Сүбэлэһии быһыытынан Эрбантей саатын сомуогун туруоран, арҕах айаҕын кыҥаабытынан, Бурхалейы кытта кэккэлэһэн баран иһэр. Эрилик Эристиин
Сүбэлэһии түмүгэр быйыл кыстык устатыгар бөдөҥ сылгыны биири да энчирэппэккэ кыстатарга …… эбэһээтэлистибэ ылынарга быһаарыннылар. В. Протодьяконов
Быстах боппуруоһу дьүүллүүр кылгас кэпсэтиһии. Совещание
Мунньах буолбатах, сүбэлэһии диэбиппит дии. Онон, Мэндэ Сэмиэнэбис, турбакка эрэ, олорон эрэн да саҥар ээ. Софр. Данилов
Дьэ итинник кэпсэтиигэ тиийэн хаалабыт. Ол кэнниттэн оҕолорбут инникилэрин түстүүр туох сүбэлэһии тахсыай. Далан
Кэпсээн өссө кэҥиэн-уһуон, ыанньыксыттары кытары кылгас сүбэлэһии буолуохтааҕа мэһэйдээтэ. С. Никифоров

сүбэлэс

туохт. Тугу хайдах оҥорор туһунан кими эмэ кытта кэпсэтэн быһаарыс, тугу эмэ дьүүллэс. Советоваться, совещаться с кем-л. о чём-л. [Ат] Тойон иччитин кытта Кичимэҕэй күннэргэ Киһилии кэпсэтэн, Сүүһүттэн өйөһөн, Сүбэлэһэр буолара үһү. П. Ойуунускай
Отчуттар «Дулҕалаах» хабыллар хаба ортотугар хойуу хомуһунан үллэ олорор улахан күөлү эргийэ көтөн ыларга сүбэлэстилэр. Амма Аччыгыйа
Эт кэнсиэрбэтин сии олорон, билигин ким тугу оҥоруохтааҕын өссө биирдэ сүбэлэстибит. Т. Сметанин
Тугу эмэ оҥорор туһунан болдьос; кигис. Договариваться о чём-л.; сговариваться с кем-л.
Сүбэлэһэн баран дьаабыланаллар эбээт! Барыта күөх албыннара. Үтүөнэн биэрэн ыыппаккытын билэр буоллахтара дии. Амма Аччыгыйа
Дьэ, хайдах сүбэлэһэбит? Киниттэн хара үөспүтүн дьөлө хаспытын ситиһэбит дуу? Эбэтэр умса түһэн биэрэн, үөн курдук өлөбүт дуу? М. Доҕордуурап
Маачыана ийэлээх аҕата кинини түөрт уонча саастаах Ымыыһыыр диэн …… киһиэхэ, баайыгар ымсыыран, кэргэн биэрэргэ сүбэлэспит этилэр. КДМ ОККО

сүбэлээ

туохт. Кимиэхэ эмэ сүбэтэ, ыйыыта-кэрдиитэ биэр. Давать совет, наставлять, подсказывать
«Биэр, тукаам», — Даарыйа сүбэлээн унаарыйда. Амма Аччыгыйа
Уолаттаар, дьэ туох диэн быыһанабын? Сүбэтэ сүбэлээҥ, абырааҥ. Н. Лугинов
«Булка үлүһүйэн кый бырах ыраатар кутталлаах», — оҕонньор аргыый аҕай сүбэлии олордо. А. Кондратьев


Еще переводы:

совет

совет (Русский → Якутский)

м. 1. (наставление) сүбэ; дать совет сүбэтэ биэр; 2. (совещание) сүбэ, сүбэлэһии; семейный совет кэргэн сүбэлэһиитэ; 3. (учреждение, орган государственной власти) совет (ханнык эмэ тэрилтэ дьаһайар эбэтэр субэ органа); учёный совет института институт учёнай совета; 4. Совет Совет (государственной былаас органа); Верховный Совет СССР ССРС Верховнай Совета; # совет да любовь дьоллоохтук, эйэлээхтик олоруҥ (саҥа хол-боһооччуларга этиллэр тыл).

консилиум

консилиум (Русский → Якутский)

м. консилиум (ыарахан ыарыыны быпаарарга уонна эмтииргэ врачтар сүбэлэһиилэрэ).

сэрэбиэйдээ

сэрэбиэйдээ (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Хаартынан таһааран таайан көр, сылыктаан быһаар. Гадать, ворожить (на картах)
Маарыйа, элбэх тыллаах дьахтар, хаартынан сэрэбиэйдиир. Пьесалар-1956. Таро хаартыта олох атын истииллээх хаарты, таронан хаһан да сэрэбиэйдээбэппин. ТТ
— Хаартынан сэрэбиэйдиириҥ таһынан өссө тугунан дьарыктанаргын ордороҕун? «ХС»
2. Билгэлээ, таайан көр (хол., уруккуну-хойуккуну, инникини, сүнньүнэн, туох эрэ биллибэти, хол., таҥха кэмигэр). Гадать, предсказывать с помощью разных приёмов будущее, открывать прошлое
Ороһуоспа түүн хайдах сэрэбиэйдиир, таҥхалыыр туһунан сүбэлэһии, сипсиһии бөҕө буоллулар. И. Гоголев
Сүөкүлэ иккистээн сэрэбиэйдээри эмиэ иҥиир утахтары хатаары оҥостор. Н. Якутскай
Сэрэбиэйдиир киһи, бу дьыала мээнэ оонньуу буолбатаҕын умнуо суохтаах, сиэритуому тутуһуохтаах. «Кыым»

таҥхалаа

таҥхалаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Таҥха кэмигэр сэрэбиэйдэн. Гадать на святках
Ороһуоспа түүн хайдах сэрэбиэйдиир, таҥхалыыр туһунан сүбэлэһии-сипсиһии бөҕө буоллулар. И. Гоголев
Былыр дьон таҥхалыыбыт диэн сүллүүкүн иһиллии ойбоҥҥо, иччитэх дьиэлэргэ баар буолаллара. В. Кондаков
2. кэпс. Туох эмэ буолуохтааҕы бүтэйдии таайан эт, билгэлээ. Предсказывать, предвещать что-л. «Быйыл ардахтаах дьыл буолара буолуо, кус түөһүн уҥуоҕа хааннаах», — кус атыылааччы саха таах туруохтааҕар күнү-дьылы таҥхалыыр. И. Гоголев
«Сарсын куобаҕы арай “пөс” гына тэптэххэ эрэ турара буолуо, барбах, хараҕын быһыта симмэхтии-симмэхтии сытар күнэ иһэр», — диэн таҥхалааммыт, …… сарсыарда эрдэттэн куобахтыы барарга болдьостубут. Р. Кулаковскай

энчирэппэккэ

энчирэппэккэ (Якутский → Якутский)

сыһ.
1. Баары көҕүрэппэккэ, итэппэккэ, ороскуоттаабакка. Не теряя, не тратя, не расходуя
Сиксирики оҕонньор сүрдээх көнө сүрэхтээх киһи эбит. Биир да манньыаты энчирэппэккэ эрэ огдообо эмээхсиҥҥэ биэрдэ эбээт. И. Никифоров
Сүбэлэһии түмүгэр биригээдэҕэ быйыл кыстык устатыгар бөдөҥ сылгыны биири да энчирэппэккэ кыстатарга …… эбэһээтэлистибэ ылынарга быһаарыннылар. В. Протодьяконов
Ыанньыксыт Айыыда Далбаайаба киниэхэ сыһыарыллыбыт уон биэс ынахтан уон биэс ньирэйи ылан, көрөн-харайан, барыларын энчирэппэккэ …… холкуоһугар туттарда. «ХС»
2. Тугу да көтүппэккэ, барытын хайдах, төһө баарынан. Не упуская, не пропуская
Кини хас биирдии тылын энчирэппэккэ истэллэрин астына санаата. Н. Лугинов
Рафаэль Баҕатаайыскай «Дьыбар тахсыыта» бэйиэмэни (хоһоону буолбатах!) бүтүннүүтүн, ханан да энчирэппэккэ омонимнарынан суруйбут. Н. Габышев
[Куоска] чыскынан саахар кыралыырбын, килиэппин хайдах быһарбын — барытын энчирэппэккэ кэтиир. «ХС»

совещаться

совещаться (Русский → Якутский)

несов. сүбэлэс.

консультация

консультация (Русский → Якутский)

ж. консультация (1. специалиста^ туох эмэ туһунан сүбэлэһиилэрэ; 2. идэлээх, билиилээх киһи сүбэтэ, быһаарыыта; 3. сүбэ, быһаарыы биэрэр тэрилтэ).

консултаассыйа

консултаассыйа (Якутский → Якутский)

аат.
1. Идэлээх дьон туох эмэ туһунан мунньахтаан сүбэлэһиилэрэ. Совещание специалистов по какому-л. делу, вопросу
— Миигин кыһанан-мүһэнэн эмтээбиттэрэ, хантан эрэ консултаассыйаҕа биллиилээх профессоры кытта ыҥыра сылдьыбыттара. Г. Угаров
2. Идэлээх, билиилээх киһи сүбэтэ, быһаарыыта. Консультация специалиста. Быраас консултаассыйата. Юрист консултаассыйата. / / Учуутал үөрэнээччилэргэ предмети өйдүүрүгэр, ылынарыгар анаан ыытар эбии көмө дьарыга. Дополнительная помощь преподавателя учащимся в усвоении предмета
Эксээмэн иннинээҕи консултаассыйа. Биирдиилээн консултаассыйа. — Кэбиниэккэ оҕолору кытта консултаассыйалар ыытыллаллар. ННН СТМО
[Үөрэнээччилэр] консултаассыйаларга мэлдьитин сылдьаллара ирдэнэр. АНВ СТУ
3. Сүбэ, быһаарыы биэрэр тэрилтэ. Учреждение, оказывающее помощь посредством советов специалистов
Юридическай консултаассыйа. — Сылтан-сыл ахсын …… дьахталлар уонна оҕолор консултаассыйалара элбээтилэр. А. Данилов
Дьахтар, оҕо консултаассыйата, үүт куукуналара, …… тэрилиннилэр. ПАК

советует

советует (Русский → Якутский)

гл
сүбэлиир

гл.
сүбэлиир (сүбэлээ)

сүбэ

сүбэ (Якутский → Якутский)

аат.
1. Тугу эмэ хайдах быһыылаахтык оҥорорго ыйыы-кэрдии, үөрэтии-такайыы. Совет, назидание
«Кэлин сиэпкин көрүн эрэ», — аттыбар олорор муус маҥан бытыктаах, баттахтаах оҕонньор сүбэ биэрдэ. Амма Аччыгыйа
«Кырдьаҕас киһи сүбэтин иһит: атыҥ ырыыһы, сынньатан баран бар», — диир Сэмэн Уйбаанабыс. Н. Якутскай. Кинээс киириитигэр, Огдооччуйа сүбэтинэн, Болот утуйбута буолан хаалла. Н. Заболоцкай
2. Тугу эмэ хайдах оҥорор туһунан санаа, быһаарыныы. Замысел, план осуществления чего-л.
Үгүс киһи сүбэтин түмнэҕинэ, сүүрбэ сылынан Сүрүн көнөрө дуу... Өксөкүлээх Өлөксөй
Иккиэн биир сүбэнэн, бииргэ күнүстэритүүннэри дьулуруйан үлэлээн-хамнаан истилэр. А. Софронов
Манна баар дьон, эһиги, Олоххутун бэйэҕит, Уопсай сүбэ быһыытынан Оҥостунар бырааптааххыт. Күннүк Уурастыырап
3. Бииргэ мустан туох эмэ туһунан кэпсэтии, сүбэлэһии; мунньах. Совещание, обсуждение какого-л. вопроса; собрание
Бу улуу сүбэҕэ ким даҕаны сыыһа тылы этэн сүүс сыл усталаах туоратыгар хара мэҥнэниэҕин, сууйуллубат-сотуллубат хара кирдэниэҕин баҕарбат эбит. П. Ойуунускай
Куорат биир уһугар, Кунаахап Дьөгүөр хоһугар Хас да киһи ыҥырыллан, Ханнык эрэ сүбэ буолбут. С. Васильев
Кылгас сүбэ кэнниттэн, манна хаалларар сатаммат, туоратан көрүөххэ диэн буолла. Н. Заболоцкай
4. көсп. Тугу эмэ оҥорор ньыма, сылтах. Способ, повод делать что-л., поступать каким-л. образом
Үрүҥ Уолан …… Өлөн тиллибит курдук сананна, Өлбөт сүбэтин булунна. П. Ойуунускай
[Бэһиэлэйэп] айах тутаары, арыгы иһэрдээри ыҥырбатаҕа буолуо. Оттон сайылыгар көһүөн иннинэ, иэһинэн эрийэн эн хара көлөһүҥҥүн иҥэринэр сүбэтин булла ини. Амма Аччыгыйа
Саарбалаахап, оҕонньор эмиэ булгутунар сүбэтин булунна диэн, кыйаханна. Софр. Данилов
Сүбэ куоластаах (сүбэ куолас бырааптаах) — ханнык эмэ боппуруоһу быһаарар мунньахха куоластыыр бырааба суох, дьүүллэһэр, сүбэлэһэр эрэ кыахтаах кыттар быраап. Совещательный голос
Сийиэскэ барыта сэттэ сүүс тыһыынча хомсомуол чилиэниттэн тоҕус сүүс тоҕус уон алта быһаарар уонна сүбэ куоластаах дэлэгээттэр дойду араас муннуктарыттан кэлбиттэр. А. Сыромятникова. П. Ойуунускай РКП(б) онус сийиэһигэр дэлэгээтинэн сүбэ куоластаах сылдьыбыта. «ХС». Хомсомуол Киин Кэмитиэтин чилиэнигэр кандидаттар ЫБСЛКС КК пленумун мунньахтарыгар сүбэ куолас бырааптаах сылдьаллар. ЫБСЛКС У. Сүбэ мунньах — тэрилтэҕэ хайа эмэ боппуруоһу сүбэлэһэн дьүүллүүр, быһаарар мунньах. Совещание, заседание для обмена мнениями
Дьокуускай, Өлүөхүмэ, Бүлүү уокуруктарын үлэһиттэрин ыҥыран ылан, тиэтэллээх сүбэ мунньах оҥорбуппут. П. Ойуунускай
Доҕотторуҥ сүбэ мунньахтара эйигин үөрэттэрэргэ уураах таһаарда. Амма Аччыгыйа
Никифоров атыыһыт бу сүбэ мунньахха эмиэ ыҥырыллан кэлэн олорор. Н. Якутскай
ср. бур. зүбшэл ‘совет (указание)’, алт. сүме ‘изобретение, выдумка; мудрый совет; уговор’, хак., тув. сүмэ ‘хитрость, лукавство; смекалка’