I
туохт.
1. Иинэн-сүтэн бар, урукку көрүҥҥүн сүтэр, мөлтөө (хол., туох эмэ кыһалҕаттан, ыарыыттан). ☉ Становиться слабым, терять прежний вид, тощать, сохнуть (напр., от нужды, болезни — о ком-л.)
Күүтэллэрин күүһүттэн Сүүтүк буолан сүүдүйбүттэр, Кэтэһэн-кэтэһэннэр Кэлтэгэй буола сыспыттар. П. Ядрихинскай
Туох аньыым-буруйум иннигэр Бу маннык сүүдүйэн, Соҕотох туран хааламмын, Сүрэҕим чуҥкура ытаата! Суорун Омоллоон
2. поэт. Күүстээх иэйииттэн, санааттан долгуй (киһи сүрэҕин, дууһатын этэргэ). ☉ Приходить в сильное душевное волнение, тревожиться, беспокоиться о чём-л.
Мэйиим-санаам эргийдэҕиэн, Өйүм-санаам түмүлүннэҕиэн, Сүрүмкутум сүүдүйдэҕиэн! Өксөкүлээх Өлөксөй
Күн сиригэр Көҥүл ситэтэ суоҕуттан Сүр кутум сүллүһүннэ, Сүрэҕим сүүдүйдэ. С. Зверев
Ахтылҕан төлөннөөх суоһуттан Сүүдүйэн манньыйа ууллуоҕум, Итиэннэ бу күрбэ таастартан Мин сыккыс буоламмын устуоҕум. М. Ефимов
3. фольк. Туохха эмэ киирэн умнуллубат гына иҥ, иҥэн хаал (хол., өйгөр-санааҕар, сүрэххэр). ☉ Оседать в памяти, в сердце, сохраняться
Төлөрүйбэт төлкө буолан Сүргэр-куккар сүүдүйдүн диэн, Сүрэххэр-быаргар иҥнин диэн Үҥэн-сүктэн сүгүрүйэн эрэбин. С. Зверев
ср. орд. сүүди ‘прихрамывать на одну ногу’
II
туохт. Туохха эмэ күүскэ умсугуй, баҕар; тугу эмэ күүскэ ахтан, онно тартар. ☉ Чувствовать сильное влечение к кому-чему-л.; чувствовать сильную тоску по кому-чему-л. [Кыыс:] Талы баайгар таласпаппын, Таптыа диэн тахсабын, Сүүһүнэн сүөһүгэр сүүдүйбэппин, Сүрэҕэ сөбүлүө диэн сүктэбин, Ону оройдоо. А. Софронов
Ольга Сократовна айылҕаны истиҥник таптыыра, төрөөбүт Волгатын диэки мэлдьи сүрэҕэ сүүдүйэрэ. «ХС»