сов., утруждать несов. кого түбүккэ түһэр, эрэйдээ, сүпсүгүрт.

гл.
аймыыр (аймаа), мэһэйдиир (мэһэйдээ), эрэйдиир (эрэйдээ), сүпсүгүрдэр

туохт.
1. Кими эмэ уйгуурт, аймаа, сүпсүгүрт. ☉ Нарушать чей-л. покой, тревожить, беспокоить кого-л.
Дороппуун оҕонньордоох дьиэлэрин аана сабыллыбат, сылабаардара сойбот. Аны түүннэри сылдьар, сүксүйэр буоллулар. Н. Якутскай
Балбаара утуйаары олорор ыалы тиийэн сүксүйэр сатаммат дии санаан, луохтуурга барбата. Болот Боотур
ГПУ-ттан дьоннор тахсаннар Дордуок Ньукулайдааҕы сүксүйбүттэрэ. И. Федосеев
2
көр күпсүй I. Уорааннаах муус муора үрдүгэр Уһууттар буурҕатын иһигэр Көтөр аал күрбүйэр …… Көтөн дьэ сүксүйэр. Айхаллааҥ!!! Айхаллааҥ!!! П. Ойуунускай
ср. кирг. сүксөй ‘ершиться’

туохт.
1. эргэр. Киһи хараҕар илэ көстө сырыт (былыргы итэҕэлгэ: абааһы туһунан). ☉ Появляться, ходить наяву, открыто являться взору (о злых духах, привидениях).
2. Биир сиргэ түптээн тохтообокко, олорбокко, бара-кэлэ сырыт, бэйдиэ сырыт. ☉ Ходить, гулять, бродить везде, повсюду, не задерживаясь на одном месте
Бэл, куобах, тугу да аахсыбакка, Дьүөгэ көрдөөн илэчийэр. С. Данилов
Адьырҕа кыыл ас көрдөөн илэчийэр. П. Филиппов
Бандеровецтар оччолорго мээлэ илэчийэллэр эбит этэ. ПДА СС
3. көсп., сөбүлээб. Түүннэри утуйбакка сырыт, күүлэйдээ (дьон утуйар кэмигэр утуйбакка, дьону аймаан, сүпсүгүрдэн). ☉ Ходить, гулять, шляться, шататься ночами, беспокоить людей по ночам
Икки түүннээх күнү быһа, илэчийэн дьиэтигэр хоммотоҕо. Я. Козак (тылб.)

туохт.
1. Уһун кэмҥэ биир тэҥник тугу эмэ аал, илбий (уу дол гунун, тыал туһунан этэргэ). ☉ Ока тывать, обдавать что-л. (о волне), долго обдувать что-л. (напр., о ветре)
Өлүөнэ эбэм күүгэннээх көлөһүн алла-алла күүстээхтик күллүгүрүү-халлыгырыы, кур таас хайатыгар тахсан, түөһүнэн миккийэр. Суорун Омоллоон
Уордаах муора миккийэр Ардах, силлиэ сиригэр Куба курдук балааккалар Туртаҥнаһа тураллар. С. Данилов
Хаһыытыы сатыыбын …… [сирэйбин] Сирилэс силлиэ тыал миккийэр. «Кыым»
2. Тохтобула суох уһуннук сылаалаах үлэнэн, туох эмэ кыһалҕанан сылат-элэт, сүпсүгүрт. ☉ Утомлять, изнурять, изматывать кого-л. (о тяжёлой работе, жизни)
Булт, сүөһү иитиитэ миккийбит дьон уолун, Дьокуускай, э н и и т э н , к ы н атын үүннэртиҥ. Эллэй
Тас дьүһүнүттэн сылыктаатахха, олох обургу улаханнык миккийбит киһитэ. Со фр. Д анилов. Күүстээх үлэ миккийэн, төһө даҕаны сылайдарбыт, сырдыгы туһанан, тыабытыгар эмиэ таҕыстыбыт. «ХС»

туохт.
1. Сүпсүгүрт, сүгүннээмэ; киһи нус-хас буоларын, сынньанарын мэһэйдээ. ☉ Волновать, тревожить, беспокоить, томить (ожиданием)
Эгэлгэтэ-бэтиэхэтэ эмискэ эргийтэлээн, элбэхтик эрэйдиир. Өксөкүлээх Өлөксөй
Барар буоллубут да, аргыс көһүннэ, кыратык эрэйдии түһэн баран, массыына да баар буолла. Амма Аччыгыйа
Көрүнньүк үөмтэрэн эрэйдээн, Күүппэккэ ыраахтан көтөөччү, Көтөртөн күндүтүк көстөөччү Күөх баттах көҕөнү көрүстүөҥ? Күннүк Уурастыырап
Аттыбар манна оҕом Алгыс, ол хоско оҕом ийэтэ баара буоллар... Баҕар мэһэйдээтин, баҕар эрэйдээтин, аттыбар сырыттын эрэ! Н. Лугинов
2. Муҥнаа, сордоо, муҥу көрдөр. ☉ Причинять страдание, мучение, терзать (о физической боли, болезни)
Миигин эрэйдээмэ, киирэн салҕаа (өлөр). Эрилик Эристиин
Оо, олох киһи муҥнааҕы эҥинэ эгэлгэлээн, эрэйдээн, эрийэн-мускуйан, уустук да буоллаҕыҥ. С. Маисов
Ийэм эмиэ ыалдьара бэргээн, бэйэм эмиэ сиһим ыарыыта бэргээн эрэйдээбитэ. АЕД КЧ
△ көсп. Уһуннук санаа эргимтэтэ буол (хол., санаарҕабылтан, табыллыбатах тапталтан). ☉ Мучить, причинять страдания (о душевной боли)
Сүрдээх өр эрэйдээбит Сүрэҕим бааһа оспута, Арылхай дьүһүҥҥүн ааһар кэммит Аһыммакка соппута. С. Тимофеев

1. туохт.
2. Кими, тугу эмэ таарый, даҕай, тут, таарыйан, даҕайан тутан көр. ☉ Трогать кого-что-л., касаться кого-чего-л.
   Мантан бэттэх Маайыс билбэтин мээнэ тыыппат буолбут. Суорун Омоллоон
   Этэллэрэ: «Тыытымаҥ букатын Көтөр кынаттаах уйатын». Баал Хабырыыс
   Чаччыгыныардар ол эмэгэттэртэн куттанан, аны отону тыыппат буолбуттара. И. Федосеев
3. көсп. Кими, тугу эмэ аймаа, сүпсүгүрт. ☉ Беспокоить, тревожить кого-л. [Кымырдаҕастарга:] Чэ, үлэһиттэр, кытаатыҥ, эйэлээх куораккытын тутунуҥ, аны мин эһигини тыытыам суоҕа. Суорун Омоллоон
   Өлбүттэри тыытымаҥ, түөһүмэҥ, Сүгүн сытыарыҥ, кэбиһиҥ! Баал Хабырыыс
   «Олорорум иһин төлөбүрү ылаҕыт, атыныгар миигин мэһэйдээмэҥ, букатын тыытымаҥ», — диэбиттии тимир-тамыр туттара. «Чолбон»
4. көсп. Долгут, аймаа, күүрт. ☉ Задевать, трогать, волновать кого-что-л.
   Михаил Сергеевич кэпсээнэ Айта санаатын тыыттаҕа. Далан
   Кэрэ муусука киһи сүрэҕин тыытар, уйадытар, ардыгар көтөҕөр, өрүкүтэр даҕаны! Н. Габышев
   Сурук миигин сүрдээҕин тыыппыта. П. Аввакумов
5. кэпс. Кими эмэ күүс өттүгүнэн күөмчүлээ (буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Применять грубую силу в отношении кого-л. «Бэрин, тыытыахпыт суоҕа!» — дии-дии Полянскай чугаһаан тиийбитигэр, бандьыыт уонча хаамыыттан охторбута. Амма Аччыгыйа
   Бу күһүн эн сынньымаҥ диэн бирикээстээбитиҥ иһин, төрүт тыыппакка аҕаллыбыт. Эрилик Эристиин
   Сир үрдүгэр өрүү суобаһын үрдүктүк тутар күүстээх харамайга барытыгар сокуон биир: сытан биэрбити тыыппаттар. В. Титов
6. көмө туохт. суолт. Сорох сыһыаттары кытта ситимнэһэн хайааһын тэтимнээхтик, күүскэ буоларын көрдөрөр. ☉ В сочетании с некоторыми наречиями обозначает интенсивность действия
   [Маайыс:] Тыый, тыаҕа соҕотоҕун барыма, онно эһэ баар буолуоҕа, тырыта тыытан сиэн кэбиһиэҕэ. П. Ойуунускай
   [Чүөчээски] икки атаҕа адьас улук буоллулар, сырата-сылбата быһынна, иһэ баранна, таҥаһыттан таҥас орпото, от-мас хайыта тыытан бараата. Суорун Омоллоон
   Үлүһүйбүт бөрөлөр убаһалар тараһаларын хайыта тыыта, такымнарын иҥиирин сыыйталыы сырыттылар. Р. Кулаковскай
   ♦ Быаргын тарбаа (тыыт) көр быар
   Оҕонньор өр соҕус күлэн быарын тыыттан баран тохтуур. Н. Якутскай
   Саабынаан тэҥнэстэхпинэ эмдэй-сэмдэйбит. Аҕам ону көрө-көрө күлэн быарын тыытар буолара. Н. Лугинов
   Улахан (абааһы, үөдэн) тыыттын — сах сиэтин (салаатын) диэн курдук (көр сах II). Доҕоор, Клим, булду улахан тыыттын, буут биэрэ охсуохха. Суорун Омоллоон
   Чулуу тааһым буолабуола, Чобоорхойо сатаама, Тохтоон эрдин, Үөдэн тыыттын, Сойуолаһа барыма! Эллэй. Доҕор Миша, эр киһилии, Кытаанахтык саҥартыыр: «Арахсыбыт да — сырыттын, Ааттаама, абааһы тыыттын!» Р. Баҕатаайыскай
   ср. др.-тюрк. тит ‘разрывать, раздирать’, хак. тыт ‘теребить шерсть’, кирг. тыт ‘трепать, растрепать; теребить’