сыһ. Быһыттаҕас күллүргэс тыаһы таһааран. ☉ Гулко плеща, поплескивая, хлюпая
Лена эбэм …… күүгэн, көлөһүн алла, күүстээхтик күллүргүү-халлыргыы, кур таас хайатыгар тахсан түөһүнэн миккийэр. Суорун Омоллоон

миккий диэнтэн холб. туһ. Ол түллэр долгуҥҥа түһэммин, Тимириэм, күөрэйиэм иккиһин
Олоҕум долгуна уонна эн, Орулуу-оргуйа миккиһэн. С. Тимофеев
Уол син биир, уруккутун курдук, өһөстүк, дохсуннук, тутулуга суохтук туттара, кинини кытта миккиһэн бары наһаа сылайбыттара. А. Фадеев (тылб.)

миккий диэнтэн атын
туһ. Күүстээх тыалга миккиллэн Күүгэн алла билгиһийэр, Уста көһөр куталаах, Улахан күөл эйгэтэ. Күннүк Уурастыырап
Сааһын тухары бэрт элбэх аһыыга-абаҕа миккиллибит Баанньа оҕонньор саҥа алдьархайыгар дөйөн хаалан баран, тугу эрэ өйдүү сатыыр курдук, …… саҥата суох олоҥноон сылдьаахтыыр. Амма Аччыгыйа. «Оо, ийэм кэллэ», — Ира ийэтигэр сапта түһэр, хотон киригэр миккиллибит сонун эҥээригэр иэдэһинэн сыстар. П. А ввакумов

аат.
1. Муҥура биллибэт киэҥ дириҥ уу куйаара, байҕал. ☉ Необъятное, широкое и глубокое водное пространство, океан, море
Ньютон бэйэтин чинчийиилэрин түмүгүн муҥура биллибэт акыйаан түгэҕиттэн оҕо ороон таһаарбыт чөмөҕөр холуура. ДИМ
2. Сири сабардыыр, материктары араартыыр түөрт улуу байҕал уопсай аата. ☉ Общее название четырех океанов, занимающих бо ´льшую часть суши и разделяющих материки; мировой океан
Иһиллэр ол ырыа ыраахха, Илгэ-дьол эргийбит сиригэр, Күөрэйэр адаар таас хайаҕа, Акыйаан дириҥэр да тиийэр. С. Тимофеев
Быйыл саха биллиилээх поэта Семен Руфов Азияны миккийэр үс акыйааны үһүөннэрин көрдө: муус устарга — Хотугу муустааҕы, атырдьах ыйыгар — Чуумпуну, алтынньыга — Индийскэйи. «ХС»
Акыйаан ууларын айматар Сата тыал сабардаан таҕыста. Күннүк Уурастыырап

1. кубарый диэнтэн дьаһ. туһ. Ытыыр этим сөтөл буолбут ийэм кэбин туоннаҕына. Ытыыр этим кыһалҕа, сут Оҕом имин кубарыттаҕына. И. Гоголев
   Күн уота сиэн кубарыппыт хаки гимнастеркалаах, …… аптамаат сүкпүт саллааттар Кыһыл болуоссат устун эрчимнээхтик ырыа ыллыы-ыллыы ааһаллара. Н. Кондаков
   Кинилэри [хатыҥчааннары] күн кубарыппатах, тымныы тыал миккийбэтэх. Далан
2. кэпс. Кэрээнэ суох, харса суох тугу эрэ гын (хол., саҥар-иҥэр, мэлдьэс, үөҕүс). ☉ Делать что-л. нагло, беспардонно (напр., ругаться, лгать)
   Киһи өйдөөбөт тылынан үөхсэн кубарыталлара. П. Аввакумов
   «Ээ, бу ыалдьа олоробун, өрүскэ балыктыы сыл-дьан тымныйдым», — диэн Мүлүк сымыйалаан кубарытта. Р. Баҕатаайыскай
   [Доропуун] кыыһын сөбүлээбэт киһитин кытта бэргэһэлэтэн кэбиспитин барытын мэлдьэһэн кубарыппыта. А. Бэрияк

туохт.
1. Биири тохтоло суох хатылаан, лэбэйдээн, биһэн таҕыс. ☉ Надоедать, утомлять, повторяя без кон ца одно и то же
Дьоммут биһигини оттоон сүөһүгүтүн иитиҥ диэн мискийэр инилэр. Далан
Алҕаһы күүркэтэр туохха нааданый? Дьиҥинэн, барыта сүүс төгүл судургу, ону бэйэбит наһаа элбэхтик мискийэн, кыраны да улаатын нарабыт. Н. Лугинов
Татыйаас гим назияҕа бардаҕына, үөрэнэр үөрэҕэ олус салгымтыалааҕа, туох даҕаны сонуну, саҥаны би эрбэт, мэлдьи үөрэх кинигэтигэр суруллубуту эрэ мискийэн тахсаллар. В. Протодьяконов
2. Тохтообокко эрий-мускуй, тугунан эмэ салгыт, сылат (кыра оҕо туһунан этэргэ). ☉ Надоедать расспросами, приставанием (о ребёнке)
Кыра оҕо ийэтин күнү быһа мискийэр. «ХС»
3. көсп. Арахпакка эрэйдээ, ыар батт ы к б у о л ( санаа туһунан этэргэ). ☉ Мучить, терзать душу (о тяжёлых думах, печальных мыслях)
Ити кэмҥэ Сергейи араас санаа киирэн мискийбитэ. В. Яковлев
Кинини мэлдьи биир санаа мискийэр. Л. Толстой (тылб.)
4. көр миккий
1.
Тиһэҕэр Пётрдаах Маншиков муораҕа тиийэллэр, долгун кытылы кырбыыр, чай тааһын мискийэр. АС НИСК. Күн тахсар байҕалын биэрэгин мискийэ оонньообут күөх бааллар сэнииллэр дуу кыра бэйэбин, мин диэки Харбаһар курдуктар. Ч. А й т м а т о в (тылб.)
5. көр миккий
2
Соччо улахан кырдьаҕаһа суох эрээри, ыар олох мискийэн этирик түөстээбит, иҥиир иэннээбит буолан, эрдэ кырдьыбыт көрүҥнээх этэ. КА СДьДь
Василий Яковлевиһы сэрии ыардара мискийэннэр, билигин кыырыктыйан эрэр астаах. ССС
6. Туохха эмэ такайан үөрэт, уһуй. ☉ Обучать кого-л. чему-л., натаскивать в чём-л.
Үөрэхтээх ыччаты эрдэттэн мискийэн, кырдьаҕас, уопуттаах дьоҥҥо куурустары аһыталаан, аналлаах оскуола тэрийэн, орто звено каадырдарын дьиҥнээхтик бэлэмнииргэ уолдьаста. П. Егоров

аат. Күөллэргэ үөскүүр, кытаанах хара көхсүлээх кыра хомурдуос. ☉ Жук, обитающий в озёрах, с крепкими чёрными надкрыльями, жук-плавунец, водолюб
Күөл түгэҕиттэн чоху Күөрэйэн тахсыбытыгар …… Хонуу хомурдуоһа, Хараҕа сырдаан, Хамнаан кэллэ. Р. Баҕатаайыскай
Били чүөмпэ балыктара, чохулара, баҕалара ураҕас тыаһыттан куттанан, онтон куотан, туу диэки элэгэлдьистилэр, чыраахтастылар. Күндэ
Баһылай тымтайга сүгэн таһаарбыт мундутун мин, эбэбэр көмөлөһөн, чохутун, баҕатын, уутун кыыһын ыраастаһабын. С. Маисов
◊ Чоху көхсүн курдук — олус халтараан (хол., килэгир мууһу этэргэ). ☉ Очень гладкий и скользкий (напр., о поверхности льда)
Кини сүүрүк миккийбит чоху көхсүн курдук халтархай муустартан мүччү-халты тэбинэн муустаах ууга чомполонон ылара. Далан
Чоху көхсүн курдук килэркэй мууска хайдах көлө таба тирэниэй, боротуоканы эт илиигинэн эргитэн бэчимэни тардаргар тиийэҕин. «Кыым». Чоху хаата көр хаа. Уу кытыытыгар чоху хаалара элбэхтэр
ср. монг. цох ‘жук’, кирг. чоху ‘теменная кость; макушка; вершина’