аат.
1. Араас бытархай харамай барыта (үксүгэр буортуну оҥорор, буортулааччы диэн сөбүлээбэт суолт. тут-лар). ☉ Мелкие твари (обычно употр. в значении ‘приносящий вред, вредитель’). Үөн-күрдьэҕэ үллүктэнэн Ардаҕыра сытыйан Аламай күнтэн арахсарым Аҕыйах хонук хаалбыта Абаккабын даа, оҕолоор… Саха нар. ыр. II
[Дьөгүөссэ:] Бу сахсырҕа да, арааһынай үөн-күрдьэҕэ да төрүүрэууһуура дьикти эбээт. Күндэ
Сахаар кыылын этин тиэйэ барбыта, үөнкүрдьэҕэ тыыппатах эбит. Д. Таас
2. көсп., сөбүлээб. Киһини кыыһырдар, хаарыйар курдук соруйан тугу эмэ оҥоруу, оннук санаалаах быһыыланыы. ☉ Всякая каверза, злая проделка с намерением навредить кому-л.
Ол сүптүр үөнэ-күрдьэҕэтэ суох сылдьыа дуо. Аны оннук кулгуйан эрдэҕэ. Болот Боотур
Ол иһин, кини обургу үөнэ-күрдьэҕэтэ баппакка, ити былыр үйэҕэ ааһан хаалбыты түбэһиэх ахтар бэйэлээх буолуо дуо? Н. Лугинов
«Аны мин кулгаахпын быһыма, түксү! Эн курдук үөнү-күрдьэҕэни сатаабаппын!» — дии-дии Махсыын этиһэн барбыта. Д. Таас

сыһыан т.
1. Саҥарааччы сөҕөрмахтайар, хайгыыр-сирэр, саллар-бэркиһиир эмоциональнай сыһыанын күүһүрдэр. ☉ Выражает усиление восхищения и других положительных или отрицательных видов эмоционально-экспрессивного отношения говорящего
Эчи күтүр улаханын, доҕор! Суорун Омоллоон
[Саҥа үүнэн кылыбыраһан эрэр хатыҥчааннар] эчи көнөлөрүн, чэгиэннэрин! Далан. Киил оҕонньор күтүөтүн батыһа көрөн хаалла: «Эчи чэпчэкитин, кыанарын оҕоккотун!» Н. Лугинов
2. Этиллэр санааны күүһүрдэн, бэлиэтээн биэриини көрдөрөр. ☉ Выражает усиление, выделение говорящим выразительности высказываемой мысли
Эчи, күнү быһа тэлбиҥниирбиттэн уҥуоҕасүһүөҕэ да суох буолан хааллым. Суорун Омоллоон
Эчи киһитин муннун тыаһа улаханын — икки сүллэр этиҥ этэн эрэрин курдук. Болот Боотур
[Варвара:] Били Мэхээлэ Уйбаанабыс бүгүн тоҕо хойутаатаҕай? Эчи сырыылара, үлэлэрэ да элбэҕэ бэрт быһыылаах. С. Ефремов
3. Саҥарааччы сөбүлээбэт сыһыанын сэмэлээн, хаарыйан этиини көрдөрөр. ☉ Выражает неодобрительное отношение говорящего к предмету речи с оттенком укора, замечания
Эчи, эдэр киһи эрээри, утуйдаҕыҥ баҕас тугун кытаанаҕай! Амма Аччыгыйа
Эчии! Сүптүр оҕолор, ити оҕонньор да сириксэннээх буолтуҥ баар ээ. Эрилик Эристиин
[Хобороос:] Бу уол оҕо буолан баран, тыллаах дьахтар курдук, эчи саҥардаҕа элбэҕин. С. Ефремов
△ Сөбүлээбэт сыһыаны хомноон, түгэх түһэн биллэриини көрдөрөр. ☉ Выражает неодобрительное отношение говорящего к содержанию высказывания с оттенком обиды, недовольства
Эчи, киниэхэ эрэ бары сүрэх тэбиитэ. П. Ойуунускай
Эчи, кыһыыта да бэрт. Билиҥҥиттэн, сиртэн көстө илигиттэн. Эгэ итинтикэҥ улааттын, уҥуоҕа кытааттын. Суорун Омоллоон
Эчи, ол үөрэхтээх дьахтар биһигинньик үөрэҕэ суох холкуостаахтары киһи диэ дуо? С. Ефремов
△ Сөбүлээбэт сыһыаны сиилээн, үгэргээн, күлэн биэриини көрдөрөр. ☉ Выражает неодобрительное отношение говорящего к содержанию высказывания с оттенком осуждения, иронии
Баай Хара Хаан уолун, кийииттэрин оронун анныгар саһыаран сытар дьону, эчи, кэпсэтиэхтэрэ да дии санаабатаҕым. Саха фольк. «Эчи, киһи аны сиргэ үктэнэрин да куттанар», — диэн эмээхсин эҕэ-дьэҕэ буолла. П. Ойуунускай
Эчи суох, аны кэлэн хамначчыттаныам дуо? Н. Якутскай
4. Этиллэр санаа баар быһыыга-майгыга сөбүлэммэт, куһаҕан эбиилик буолбутун курдук сыаналааһыны көрдөрөр (эбиитигэр, кыһалҕатыгар диэҥҥэ чугас). ☉ Выражает то, что высказываемая мысль оценивается говорящим как нежелательная (а к тому же)
Аны аһаппаттар диэн тыл-өс барыаҕа, эчи, күнтүүн ахсын дьон-сэргэ сүрдэнэн иһэллэр. П. Ойуунускай
Эчи, кини ол курдук быһыыланар буоллаҕына, биһигинньиктэр сатаан да ыал буолуохпут суох. Н. Неустроев
Эчи, сэгэриэм, аны ойууннаата диэн туох алдьархайыгар тиксэрэллэр, кэбис-кэбис. Күндэ
ср. эвенк. эчин, эсин, ачин ‘нет’