мест
сүүрбэһис

числ. сүүрбэһис, сүүрбэ; двадцатый номер сүүрбэһис нуөмэр.

уруйдаа-айхаллаа диэнтэн хай
аата. Абаҕыыныскай сүүрбэһис сыллардааҕы айымньыларын сүрүн ис хоһоонунан төрөөбүт норуотун саҥа саргылаах олоҕун, кэрэ кэскилин уруйдааһын-айхаллааһын буолбута. Софр. Данилов

баарка (өрүһүнэн таһаҕаһы таһарга биир эрэ сайын туһанарга анаан танастамматах мастан тоһо-Волорунан туттаран, боростуой уонна чэпчэки гына оноһуллубут, хамсатааччыта суох, урукку кэмнээҕи а ал. Сүүрбэһис үйэ ортотугар диэри туһаныллыбыта.)

даҕ. Суруллубут, сурукка киирбит. ☉ Письменный
[Олоҥхо] биһиги сүүрбэһис үйэбит саҥатыгар, суругунан литература тарҕаныаҕыттан ыла салгыы сайдыытын тохтоппута. Эрчимэн
Сахалар суругунан култууралара ХIХ үйэ бастакы аҥаарыттан ыла тарҕанан барбыт. «ХС»
Саха суругунан поэзиятын уобарастааһына икки көрүҥүнэн сайдар. «ХС»

аат., истор. Марксистскай түөрүйэҕэ олоҕуран сүүрбэһис үйэ саҕаланыытыгар Россияҕа төрүттэммит большевистскай баартыйа чилиэнэ. ☉ Большевик, член большевистской партии России
Бассабыык күүһүн дьэ мин бэркиһээтим. Били үүтүкчү ырыаҕа ылланарын курдук. Дьэ, хайаан да хотуулаах, хоннохтоох дьон эбит. Суорун Омоллоон
Байҕал уута барылыы баалланар. Бассабыыктар эмиэ оннук бараммат күүстээхтэр. Күннүк Уурастыырап
[Дмитриев – Дьаамнаах эмээхсинигэр:] Ыл, эмээхсин, этэ тарт. Оҕонньоруҥ бассабыыгы ханна саһыарда? С. Ефремов

1. Саха алпаабытын сүүрбэһис буукубата. ☉ Двадцатая буква якутского алфавита
   [Сайыына:] Буукубалары син билэбин, уһаат иитин курдук буукуба «о» дэнэр. Г. Угаров
2. тыл үөр. Тыл кэннинээҕи уос аһаҕас дорҕооно. ☉ Гласный звук заднего ряда среднего подъёма, губной. Тылга «о» дорҕоон «у» дорҕоону кытта дьүөрэлэһэр
   □ Аһаҕас дорҕооннору маннык наардыыбыт: уос аһаҕас дорҕоонноро — о, у, ө, ү. ПНЕ СТ

сыһ. Күүскэ, дохсуннук, күүрээннээхтик. ☉ Сильно, бурно, мощно, чрезвычайно
Ол тиийэммин, кыргыһыыга киирэммин, Кырыктаах охсуунан өстөөҕү эсиһиэҕим! Иккистээн төрөөбүттүү үлүскэнник үөрэммин, Иэримэ дьиэбэр, эһиэхэ, эргиллэн кэлиэм! Эллэй
Сүүрбэһис үйэҕэ киһи аймах өйө-санаата үлүскэнник үрдээтэ, ону тэҥэ бэйэтин имири эһэр илбистээх албастары булла. И. Аргунов
Биһиги дойдубутугар химия үлүскэнник сайынна. «Кыым»

предл
I (в. п.)
төһөҕө буолбуту көрдөрөр предлог (в 10 часов - 10 чааска, во время урока - уруок кэмигэр, во время ледохода - муус барыыта; во время работы - улэ саҕана, үлэ кэмигэр; в течение 3-х дней - 3 күн устатыгар; в октябре - алтынньыга; в двадцатом веке - сүүрбэһис үйэҕэ)
туох эрэ иһигэр киирбити көрдөрөргө туттуллар (в лесу - тыаҕа, в чашку - чааскыга)
II (пр. п.)
иһигэр (в сумке - суумка иһигэр, суумкаҕа)

поедем в Табагу - Табаҕаҕа барыах;
поступил в школу - оскуоаҕа киирдэ;
он приедет в октябре - кини алтынньыга киэлиэҕэ;
в мешке - куул иһигэр

аат., эргэр. Уон сэттис үйэҕэ нуучча хаһаактарын суруктарыгар уонна сүүрбэһис үйэ саҕаланыытыгар Саха сиригэр бөдөҥ административнай үллэһик аата (сүнньүнэн улууска сөп түбэһэрэ). ☉ Волость (административнотерриториальная единица Якутии в ХVII — начале ХХ в.)
Мөрөһүөй Сиэнньэтэ буоласка Өрөпкүөм чилиэнэ буолбута. Эрилик Эристиин
Бастаан дьаһаах төлөөбүт кинигэлэрэ бу маннык этиллибит сүрүн аҕа уустара эрэ Нам, Хаҥалас, Бороҕон, Мэҥэ, Байаҕантай уонна Боотурускай диэн алта буоласка араарыллан суруллубуттар. Багдарыын Сүлбэ. Петр Бекетов Эҥсиэлини уонна киниэхэ сыһыаннаах алаас сирдэри түөрт буоласка арааран суруйбут.БИГ ӨҮөС
◊ Буолар-буолбат — ол-бу араас (сороҕо соччо туһата суох) холбоһуга, чөмөҕө. ☉ Всякая всячина. Буолары-буолбаты таһарга үлэлэттилэр. Буоларыбуолбаты кэпсэттилэр