даҕ. Киһини мөлтөтөр, доруобуйаны буортулуур дьайыылаах, дьааттаах. ☉ Отравляющий организм
Кырдьыга, киһи эрдэ кырдьыыта оһоҕоһу сүһүрдэр дьааттартан эрэ тутулуктаах буолбатах. ЩМФ ККЭБС
Кислоталар сүһүрдэр бэссэстибэлэрэ суох ыраас буолуохтаахтар. КИиКСА
Сүбүөкүлэ уонна кини ото нитрит, азот окиһа, щавелевай кислота курдук сүһүрдэр бэссэстибэлэрдээх. ДьСИи
◊ Сүһүрдэр сэптэр — тыынар тыыннааҕы сүһүрдэн суох оҥорорго аналлаах химическэй эбэтэр бактериологическай сэрии сэптэрэ. ☉ Химическое или бактериологическое оружие для уничтожения всего живого, отравляющие вещества
Американскай империалистар Вьетнамҥа аан дойду үрдүнэн бобуллубут сүһүрдэр сэптэри туттарга тиийэ фашистыы хараҥа буруйу оҥордулар. МАЕ КТТС

туохт.
1. Туохтан эмэ (хол., дьааттан, араас ыарыыттан, эчэйииттэн) кытаран, иһэн таҕыс (киһи, сүөһү этин, тириитин, хайа эмэ уорганын туһунан). ☉ Покраснеть, опухнуть (напр., от яда, разных болезней, ушибов — о коже человека, животного, внутренних органах)
1938 сыллаахха, гражданскай сэрии саҕана [Эрилик Эристиин] хараҕын дэҥнэппитэ сүһүрэн, икки хараҕынан көрбөт буолбута. Н. Тобуруокап
Аҕата кыайыы кэнниттэн биэс эрэ сыл уһаабыта, баастара сүһүрэн өлбүтэ. СЮ ЫБ
Кыыл оҕолорун эмнэрэр кэмигэр аһылыгар туус наһаа элбэх буоллаҕына, организма сүһүрэр. КИиКСА
Рожа — тирии сүһүрэр, иһэр ыарыыта. Бу ыарыыны микроб тарҕатар, сыстыганнаах ыарыы. ДьСИи
2. Туох эмэ дьааттааҕы, доруобуйаҕа буортулааҕы сиэн мөлтөө, ыарый, өл. ☉ Съев что-л. ядовитое, опасное для здоровья, заболеть или умереть, отравиться
Сиэммэт, дьааттаах тэллэйдэр эмиэ баар буолаллар. Кинилэр аһылыкка түбэстэхтэринэ, киһи сүһүрүөн сөп. КЗА АҮө
Арыгыны күн ахсын, бэл диэтэр нэдиэлэ хайа эмэ күнүгэр эрэ иһэр да киһи мэйиитэ арыгы дьаатыттан мэлдьи сүһүрэр. ЛЛА АКДС
3. көсп. Өссө дириҥээн, түгэхтэнэн ис (хол., дьон бэйэ-бэйэлэригэр сыһыана, араас иирсээн). ☉ Усугубляться, осложняться (напр., о конфликте)
«Мин манна хааллахпына биһиги иирсээммит өссө ордук сүһүрүөҕэ», — диэн хоруйдуур кыыс уолга. «ХС»
ср. монг. сүйд ‘беда, несчастье; катастрофа; вред, ущерб’

заражаться, воспаляться (напр. о ране) # сүһүрдэр веществолар а) отравляющие вещества; б) вещества, поражающие кожу, тело.