и. д. от сөрүөһүн =.

өкчөрөҥнөө диэнтэн холб. туһ. Ырбыт саллаҕар бастаах торбостор сир-ийэ барахсан сытын биллилэр, харалдьыктар устун хааман өкчөрөҥнөстүлэр. Н. Босиков
Автоматчиктар ордубут тааҥкаларга сөрүөстэн төттөрү өкчөрөҥнөһөллөр. Н. Кондаков

эһиги диэнтэн холбуу түһүк. Эһигинниин бииргэ аргыстаһар буоллубут
□ Мин сүрэҕим мэлдьи бииргэ буолуо эһигинниин. Эллэй
Эһигинниин тэҥҥэ оонньоһуон баҕаран, мин күлүкпэр сөрүөстэн тахсыбыта ээ. С. Федотов

аат. Элбэх оҥхойдоох, дьаамалаах, киһи бэрт эрэйинэн сылдьар сирэ. ☉ Труднопроходимое, со многими оврагами, рытвинами место
Түөрэҥ тэлиэгэ хас аппа-дьаппа баарын ааҕардыы, субу-субу лаҕырдаан ылаыла, абарбыттыы саҥа аллайан хаахынаан ылар. М. Доҕордуурап
Аппаныдьаппаны батыһа уонна алдьаммыт тааҥкаларга сөрүөстэ-сөрүөстэ, өстөөҕү тохтоло суох эккирэттибит. ПДА СС. Бу урут сылдьыбатах үрэҕэ, икки эҥээр хайалара. Сирэ ураты куһаҕан, аппадьаппа, лааҥкы, симилэх, очурдаах-чочурдаах бэс хайа. «ХС»

туохт.
1. Туохха эмэ иилистэн эрилин, сөрөн (хол., быа киһи атаҕар). ☉ Липнуть, приставать к чему-л., обвиваться вокруг чего-л.
Сүүрүк ат Сүһүөҕэр сөрүөстэр Сүмэлээх күөх от Сүүнэтийэ үүннэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Ардах сытытан, сиидэс ырбаахытын дуома этигэр сөрүөстэн, тыбыс-тымныынан хаарыйар буолла. М. Доҕордуурап
От, сиик түһэн, сүгүн хаамтарбакка, киһи атаҕар сөрүөстэ сылдьара. «ХС»
△ Туох эмэ (хол., быа) эриллэн, онно иҥин, бохсулун, көлөтүн. ☉ Зацепиться за что-л., застрять в чём-л.
Таҥастыын ууга ыстанан киирэбин уонна уу отугар сөрүөстэн умса баран түһэбин. Н. Якутскай
Аны [аттар] ыраата баран, быаларыгар сөрүөстэн өлүөхтэрэ. Тумарча
Туһахха иҥнибит куобах туһаҕы чэҥкээйилэри соһон киирэн талахха сөрүөстэн өлөр. ТСКБ
2. Куотан, саһан ким, туох эмэ улаҕатыгар, кэннигэр түс, сөрөн. ☉ Спрятаться, укрыться за кем-чем-л., притаиться
Ньукуус бу киһиттэн куттанан, аҕатын кэннигэр сөрүөһүннэ. Суорун Омоллоон
Мин ыксаан, ампаар аанын кэннигэр сөрүөһүннүм. Н. Неустроев
Ампаар хабарҕа муннугар сөрүөстэн туран, Маайыс эһэтин …… одуулаһан хаалар. Амма Аччыгыйа
Аан аһыллыбытыгар бурҕачыйа түспүт тымныыттан куотан, оһох чанчыгар сөрүөстүбүтүм. П. Аввакумов
△ Кимиэхэ эмэ сыста түс, сыстаҥнаа, тула эриллэҥнээ. ☉ Прильнуть, прижаться к кому-л.; путаться под ногами
Уулаах [киһи аата] …… хаһыыра түһэн баран, атын моонньугар сөрүөстэ түстэ. Эрилик Эристиин
Уол ийэтигэр сүүрэн тиийэн сөрүөстэ түстэ. Н. Габышев
[Куоскам] кэллэхпинэ, курдьугунуу-курдьугунуу, атахпар сөрүөстэрэ, атаахтаан ньааҕыныыра. ТМ ДК
Туой улахан дьон атахтарын анныгар сөрүөстэр үгэстээх. Бар, оонньоо! В. Гаврильева
3. Ханньары бар, ханньары өҕүлүн, ханньары иэҕилин. ☉ Искривиться, перекоситься
Чукаар, ымайбыт сирэйэ сөрүөстэн, ыртайбыт уоһа ньимийэн барда. Л. Попов
Урут хаһан да көрбөтөх кыылчаана, чааркааны быһа кирэ сатаан баран, сөрүөстүбүтүнэн тоҥон хаалбыт. Болот Боотур
Коля Манасов …… мунна сөрүөстэн хаалбыт этэ. Эрилик Эристиин
Доҕор киһи …… үөһэ быраҕылларыгар маска охсуллан, тумса сөрүөстэн туора баран хаалбыт хаарбах чаанньыгы ылан уу баста. Н. Заболоцкай
4. көсп., сөбүлээб. Кимниин эмэ бииргэ сырыт, куодарыс, куомуннас (үксүгэр, туох эмэ бөрүкүтэ суоҕу гынарга, оҥорорго). ☉ Водиться, хороводиться с кем-л., связаться с дурной компанией
[Өлөксөөндөрө:] [Кыыспыт] ол-бу дьоҥҥо сөрүөстэр. Ити биир урааҥхай, Барахсаанап диэн ааттаах киһи, туой булар. Н. Неустроев
[Миитэрэпээн] Куһаҕан Өлөөнчүккэ сөрүөстүбүккүн, кэтэххиттэн таһырдьа умса астахха, иирбэт буолуоҥ. Л. Габышев
Ити куһаҕан дьоҥҥо дьоҕойон сөрүөстэҕит. А. Сыромятникова
△ Кими-тугу эмэ бул, буулаа (үксүгэр сөбүлээбэт дэгэттээх). ☉ Пристать, пристроиться, прибиться к комучему-л. (обычно с оттенком неодобрения)
[Марыына:] Киһи буолбат оҥоһууга абааһы сөрүөһүннэҕэ буолуо. А. Софронов
Кэлэктиип кэккэтигэр Сиэхсит аймах кырыытынан симиллибит, Сүрэҕэ суох илэ-бодо сөрүөстүбүт. С. Васильев
Үрүҥ кыылтан уолуһуйбут улахан ыппыт табаларбытыгар сөрүөстүбүт быһыылаах. И. Федосеев
Үрэх тулата элбэх талахтаах, хатыҥнаах буолан туртас бэркэ сөрүөстэр. «ХС»
5. көсп. Эппиэтинэстэн куотунан туохха, кимиэхэ эмэ сигэн, көлбөрүтүн. ☉ Стараясь уйти от ответственности, пытаясь оправдать себя, ссылаться на обстоятельства
Өрүү кэмҥэ, бириэмэҕэ сөрүөстэр ээ. Дьиҥэр, бу эн курдуктар кыра да халыйыыны көннөһүллүбэт алҕаска тиэрдэллэр. Н. Лугинов
[Инженер] бу сир тымныытын улаханнык кыайда. Дьэ онтон хатыйа харбаан, тэриир суоҕар, киһи тиийбэтигэр сөрүөһүннэ. А. Сыромятникова
6. кэпс., сөбүлээб. Араастаан кубааскайдан, кубулҕатыр, буолунума (үксүгэр дьахтары этэргэ). ☉ Ломаться, капризничать, вредничать (обычно о женщине)
[Долгунуоп:] Хотуой, сөрүөстэ сытыйаҥҥын, эргин ахтаҥҥын, иҥиириҥ тарта дуо? Амма Аччыгыйа
Киэр буол, симэхсин, сөрүөстүмэ, түксү! Суорун Омоллоон
Мин көрдөһүүм буолан, соруйан сүрэҕэлдьээн сөрүөһүннүҥ ини! В. Протодьяконов

көр кууһуннар
Айыы ата абааһы киэнин хоолдьугуттан сөрүү тардан сөрүөстэ түстэ да, туйаҕын кырыытынан тэбэн кыыһыннарда. ПЭК ОНЛЯ VI
Ипатий уһуутуу түһэн баран, улахан хаппыт буорунан аты быраҕан кыыһыннарда. М. Доҕордуурап

туохт. Кэҕэни үтүктэн саҥар, кэҕэ курдук эт. ☉ Подражать кукушке, куковать
Дүҥүрдэрин дөр-дөр охсо-охсо, абааһыларын ыҥыран иһиирэн сирилэттилэр, кэҕэлээн чоҥуйдулар. Н. Якутскай
Дьукаахпыт Тиитэ уол муннукка сөрүөстэн туран кэҕэлээбитэ чахчы эбит. А. Неустроева

тибигирээ диэнтэн дьаһ
туһ. Ол дьон сарай муннугар сөрүөстэ түһээт, аптамаатынан ытыалаан тибигирэтэллэр. С. Никифоров
Кинилэр …… күүлэҕэ атахтарын тэбэнэн тибигирэттилэр, хардарытаары кырыаларын илбиннилэр. В. Титов
Аттаах киһи тибигирэтэ турбута. «ХС»

туохт., эргэр. Төннүбэт сиргэ бар, өл-сүт. ☉ Проваливаться в пропасть, погибать, пропадать
Үөскээн иһэн үөдэнниир диэн бу буоллаҕа. ПЭК СЯЯ
«Сирэйгин быһа охсон кэбиһэн баран үөдэннээн тимирдиэҕим!..» — диэн баран Остроев, боотурҕаабыт кыыл курдук, Коля үрдүгэр сөрүөстэ түстэ. Эрилик Эристиин

сов. иҥнэй, токуруй, хаанньай, сөрүөһүн; забор покривился соппулуот иҥнэйбит.