аат. Сылгы этигэр тимири уокка кытардан түһэриллэр бэлиэ, им. ☉ Клеймо, выжигаемое на теле животного (преим. конного скота), тавро. Убаһабар тобуруо туруортардым
русск. тавро

ставить клеймо, метку, тавро, клеймить, таврить (животное); сылгыны имнээ= метить лошадь.

туохт. Сүөһүгэ, харамайга бэлиэ оҥор (үксүгэр кулгааҕар). ☉ Ставить клеймо, метку, тавро, клеймить, таврить (животное)
Имниибит диэн ааттаан, ыт кулгааҕын сарбыйыы эмиэ сыыһа. Я. Семенов. Тугут кулгааҕын киһи омос көрдөҕүнэ көстө сылдьар гына имнииллэр. ТНС ОКТК
Бастыҥ табаһыттар саҥа төрөөбүт тугуттарын күнүскү өттүгэр тута имнээбитинэн бараллар. «Кыым»

аат.
1. Туораахтаах үүнээйи хараара өлөр ыарыыта. ☉ Заболевание зерновых растений, головня
Хоруончука спораларын өлөрөр туһугар, туорааҕы ыһыах иннинэ формалин убаҕас суурадаһынынан эбэтэр атын да дьааттаах препараттарынан эмтииллэр. КВА Б
2. Сылгы этэ (тириитин аннынан), уҥуоҕа даҕаны, сүнньүн, сиһин тоноҕоһун батыһа бэргэтийэн, хараара өлөн ыалдьара. ☉ Болезненный нарост на теле лошади, меланома.
3. эргэр., түөлбэ. Чэрэниилэ. ☉ Чернила
Хоруончука иһитэ. ЯРС
ср. кирг. хаары ‘прижигать тавро; жечь’

I 1) вечерние сумерки, вечерний полусвет; вечерняя, потухающая заря; им сүттэ настала тёмная ночь (букв. вечерний полусвет исчез); 2) ранний рассвет; им бүтэй до рассвета; им бүтэйинэ барбыт он уехал до рассвета, он уехал затемно # атаҕын иминэн см. атах ; илиитин иминэн см. илии.
II метка, клеймо, тавро (на животном); сүөһүнү иминэн бил = узнавать скот по метке # имиттэн сүт = или имниин сүт = (или быһын =) бесследно исчезнуть; имиттэн быс = (или сүтэр =) уничтожить, стереть с лица земли.

I
аат.
1. Киэһэ күн киирбитин кэнниттэн түүҥҥү хараҥа түһүөр диэри борук-сорук кэм. ☉ Вечерние сумерки, полумрак после захода солнца и до наступления ночи
Им ырдьаччы сүппүтүн кэннэ алааһын арҕаа саҕатыгар киирдэ. А. Софронов
Ыкса киэһэ, им сүппүтүн кэннэ, Өлөксөй Мэҥэ улууһун киинигэр Төҥүлүгэ тиийдэ. В. Протодьяконов
△ Киэһээҥҥи саһарҕа, халлаан хараҥанан бүрүллүбэтэх сырдык өттө. ☉ Вечерняя, затухающая заря
Ардыгар алтан от чаҕылын кытары, Ардыгар кыыһар им сарыалын кытары Кэрэни кэтиирдии, кэрэни этиэхтии Курустуук-курустук ким эрэ мичээрдиир. С. Данилов
Киирэр им араҕас уотугар мустаннар Хоптолор муораҕа дайаллар. И. Гоголев
Иннигэр им сыдьаайын курдук сырдык баарга дылыта. Күннүк Уурастыырап
2. Түүҥҥү хараҥа кэнниттэн сарсыарда эрдэ сырдаан барар кэм. ☉ Ранний рассвет
Кыһыҥҥы сис тыаҕа түүн үөһэ ааспытын кэннэ, сарсыардааҥҥы им арылла илигинэ ордук дьиппинийэ хараҥарар. Амма Аччыгыйа
Ими кытта тэҥҥэ туруор. Уонна көлүй, олордума, көлүй күнү быһа. С. Данилов
Оттон бу сарсыарда эрдэ, им тахса илигинэ баартара диибин дии. Н. Заболоцкай
3. көсп. Үөрүү, эрэл кыыма. ☉ Надежда; радость
Саҥа дьылбыт саҕаланна биһиэхэ күн тахсыытынан, өстөөхтөргө им сүтүүтүнэн, биһиги халлааммытыттан былыт көһүүтүнэн. Т. Сметанин
Үөрүү өҥөйөн көрбөтөх Кураанах олоҕор Сырдык имэ буолбута Ыраах баар уол оҕо... И. Чаҕылҕан
Ийэ сүрэҕэр Им сырдаабата, Дьиэ иһигэр Дьэргэлгэн киирбэтэ... С. Васильев
♦ Атаҕын иминэн көр атах
Суолум чэрин атаҕым иминэн булан, тибиинэн кэһэн мочоохтоон, хат тыырдым. Н. Лугинов. Илиитин иминэн көр илии. Им балай <хараҥа> - 1) туох да көстүбэт хараҥата. ☉ Непроглядная, кромешная тьма (соотв. (темно) хоть глаз выколи)
Хара баархат быыһы тэниччи тардыбыт курдук им балай хараҥа саба халыйан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Хараҕын аспыта - туох да көстүбэт им балай хараҥа этэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
Сотору балаҕан иһигэр им балай бүрүүкээтэ. С. Никифоров
Абыраамаптаах Бииктэр, Маппыры кытта бырастыылаһаат, им балайга симэлийэллэр. Л. Попов. Тэҥн. ытыс таһынар хараҥа; 2) көсп. хараҥа, сайдыыта суох, бүтэй олох. ☉ Отсталая жизнь; глушь, жизнь в глухомани
Биһиги сордоохтор манна тугу да билбэккэ им балайга хаайтаран сытабыт. Болот Боотур
Норуоккут үөрэҕэ суох, им балай хараҥаҕа тэпсиллэн олорор. И. Федосеев. Тарбаҕын иминэн көр тарбах. Ытыһын иминэн көр ытыс III
ср. алт. иҥир 'вечерняя заря'
II
аат. Сүөһү кулгааҕар оҥоһуллар бэлиэ. ☉ Метка, клеймо, тавро на ухе животного
Сүөһүнү иминэн бул.  Ииппитиҥ дуу, имнээбитиҥ дуу? Суорун Омоллоон
♦ Имниин (имиттэн) эһиннэ (сүттэ, быһынна) - баар буола сылдьыбыт бэлиэтэ биллибэт гына суох буолла, сүттэ, өллө. ☉ Бесследно исчезнуть, погибнуть
Умнууга хаалан, төрүт да имниин сүтүөх маҥнайгы кэпсээннэрим көстүбүттэр. Амма Аччыгыйа
Бэрт үгүс норуоттар дьиикэй уонна хараҥа олохтон тумнасталлара, дьаҥнартан имниин бысталлара. БИД
Зашиверскайга ыттар уоспа ыарыыны тарҕаппыттарын, куорат имниин эстибитин туһунан номох баар. Ю. Чернов (тылб.)
◊ Кирис им - сылгы кулгааҕын төбөтүн туруору хайа быһан бэлиэтээһин. ☉ Метка в виде продольных разрезов на ушах лошади. Үүт им - сылгы кулгааҕын дьөлө үүттээн бэлиэтээһин. ☉ Метка на ушах лошади, вырезанная в виде круглого отверстия. Холорук им - сылгы кулгааҕын кырыытыттан ойо быһан бэлиэтээһин. ☉ Метка на ушах лошади, вырезанная полукругом
Биир маҥан ат, алта хаардаах, уҥа кулгааҕар холорук имнээх. А. Софронов
тюрк. им
III
көр иҥ II
Учууталын Березкины санаан, мунчааран, Оксана хаһан да тохтубатах хараҕын уута имин устун чоккуруу тохто сыппыта. Суорун Омоллоон
Икки имин хаана ымыы түөһүн курдук тэтэрэн, - Настя кыыс киирэр. Н. Якутскай
Мааппа эмээхсин куура хаппыт, уҥуоҕунан көрбүт имэ кытара түстэ. Күндэ
Ньургуһун хараҕа биилэнэн, имин хаана кууран, сирэйэ кубарыйар уһугар тиийбитэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
♦ Имин хаана оонньообут - 1) иэдэһэ эмискэ тэтэрэн кэлбит (долгуйан, кыбыстан, күүстээх иэйииттэн). ☉ соотв. кровь бросилась в лицо кому-л.; полыхать румянцем (от стыда, смущения и т. п.)
[Лоокуут] бара-кэлэ сылдьарын көрө-көрө, сиһин этэ сиппит, буутун этэ муҥутаабыт, толору түөстэммит кыыс оҕо хараҕа уоттаммакка, сүрэҕэ мөхпөккө, имин хаана оонньообокко хаалыар эмиэ да сатаммат буолара. Дьүөгэ Ааныстыырап; 2) тэтэркэй иэдэстээх, сибиэһэй көрүҥнээх. ☉ Свежее, румяное лицо (соотв. кровь с молоком)
Таҥаралаах халлааным Тахсан эрэ күнүн Туналҕанын курдук Туналҕаннаах ньуурдаах …… Имин хаана оонньообут Илбиэнэ көмүс иэдэстээх Адьыҥа Сиэр хотун диэн …… Хотун ойохтооҕо эбитэ үһү... П. Ойуунускай