Якутские буквы:

Якутский → Якутский

такайыы

такай диэнтэн хай
аата. Кэлин, үрдүк култууралаах дьон буоллахтарына, мин такайыыбын таба өйдүөхтэрэ уонна, хайа, махтана да санаа инилэр. С. Федотов
Үтүө сүбэһит, үөрэтээччи күннэтэ такайыытынан табаһыт идэтин уустуктарыгар үөрэнэн олохторугар, үлэҕэ бастакы путёвка аана аһыллар. «ХС»
Ыччаты кытта такайыы тылынан эрэ кэпсэтэри кини таптаабатын биһиги бары билэбит. Биһиги даҕаны эдэр сааспытыгар наһаа такайыыттан, мөҕөн-этэн үөрэтииттэн соччо үөрбэт этибит. «К»

такай

туохт.
1. Кыһанан-мүһэнэн куруук үөрэтэ, сүбэлии сырыт. Постоянно находясь при ком-л., усердно учить, натаскивать кого-л.
Хоһоон суруйар уустук хомуһунугар Такайабын мин талааннаах ыччаты. С. Данилов
Оҕо аата оҕо, оҕоҕо үлэ чэпчэки соҕуһа тиксиэхтээх. Сыыйа үөрэтэн, такайан иһиллиэ. Н. Габышев
Хас күн ахсын Охоноон Туллайга аты сүүрдүү ис кистэлэҥнэрин кэпсиир, эппитин хос-хос такайар. И. Федосеев
2. Олус кыһанан-мүһэнэн, бүөбэйдээн тугу эмэ оҥор, бэлэмнээ. Делать, готовить что-л. с большим старанием, любовью
Дьаарай тарбах такайбыт, Эриэккэс илии тикпит Хаҥ дьабака бэргэһэ Ханыыланан бүппүтэ үһү, Доҕоттоор! С. Зверев
Сирдэрин дьаныардаахтык такайбыттар, тарбахтарынан тараабыттар, уунан сиигирдибиттэр, уоҕурдубуттар. И. Данилов
Хайыы-үйэ биэрэккэ киирэн тыытын сымалалыы, оҥоро, такайа, имэрийэтоморуйа сылдьар. «Кыым»

үөрэт-такай

туохт. Санааҕын ууран, кыһаллан туран кими эмэ туохха эмэ үөрэт, тугу эмэ өйдөтө сатаа. Усердно, заботливо учить кого-л. умуразуму
Бытырыыс курдук сиэннэригэр, оҕолоругар олох эридьиэһин үөрэтэ-такайа сылдьар үтүө үгэстээх киһи. Хомус Уйбаан
Оҕонньор үөрэтэр-такайар икки ардынан этэ-этэ, Дабыыты саннын таптайбахтаата. «ХС»
Бэл, бу кыракый Мишигин тымныйыа, ыалдьыа диэн кэрэйбэккэ, үөрэтэ-такайа таарыйа бэйэтин кытта илдьэ сылдьар. «Чолбон»

үөрэтии-такайыы

үөрэт-такай диэнтэн хай
аата. Мөҕүү-хомуруйуу, үөрэтии-такайыы саҕаланнаҕа. Лаана истэригэр эрэ тиийэр. В. Гаврильева

үһүй-такай

туохт. Кыһананмүһэнэн туохха эмэ уһуй, үөрэт. Старательно, заботливо учить, обучать кого-л. чему-л. [Уолум] мөлтөх буолбатаҕына сатанар, мантан ыла үһүйүөмтакайыам этэ буоллаҕа. Н. Абыйчанин

Якутский → Русский

такай=

разг. натаскивать (учить); уолун такайан булка үөрэппит он натаскал своего сына в охотничьем деле.


Еще переводы:

наказ

наказ (Русский → Якутский)

м. 1. (наставление) этии, такайыы; помнить наказ отца аҕаҥ этиитин өйдөө; 2. (документ) наказ; наказ избирателей быыбардааччылар наказтара.

настаабынньык

настаабынньык (Якутский → Якутский)

аат. Оҕолорго, ыччаттарга сүбэ-ама биэрээччи, уопуттаах иитээччи. Наставник
Онус кылааһы бүтэрбит оҕолору үлэҕэ такайыыларын тустарынан настаабынньыктар Уйбаанчык уонна Дьаана бэрт сонурҕатыылаахтык сэһэргээтилэр, үөрэнээччилэри үлэлии кэлэргэ ыҥырдылар. В. Протодьяконов
Владимир Михайлович, аныгылыы эттэххэ, эдэр суруйааччылар дьиҥнээх настаабынньыктара буолар. СГС ӨСҮДь

бука баһаалыста

бука баһаалыста (Якутский → Якутский)

сыһыан холб. Эйэҕэс уонна ылыннарыылаах көрдөһүүнү көрдөрөр. Выражает вежливую и убедительную просьбу говорящего (пожалуйста, будь добр)
Табаарыс атыылааччы, бука баһаалыста, хара өҥнөөх бачыыҥката аҕал эрэ. В. Ойуурускай
Онон, бука баһаалыста, миигин начаалынньык дуоһунаһыттан босхолооҥ уонна Виктор Константиновиһы анааҥ. Болот Боотур
Бука баһаалыста, көмөлөс, көрдөһөбүн. «Кыым». БУКыА ДИЭН сыһыан холб. Ылыннарыылаах күүстээх көрдөһүүнү көрдөрөр. Выражает убедительную просьбу, мольбу говорящего (пожалуйста, очень прошу)
Бука диэн, эппиэтэ суох хаалларыма. «ХС»
Өһүргэнимэҥ, доҕотторуом, бука диэн, өһүргэнимэҥ. Л. Попов
Эмээхсиэн, бука диэн, тылгын кыана тутун. С. Ефремов
Үөрэтии, такайыы дэгэттэнэр. Имеет оттенок поучения, наставления
Бука диэн, быаҕын ыһыктаайаҕын. «ХС»
Петя дьэ, бука диэн, мантан көстүбэккэ, кэтэһэ сытаар. С. Ефремов

сүбэ

сүбэ (Якутский → Якутский)

аат.
1. Тугу эмэ хайдах быһыылаахтык оҥорорго ыйыы-кэрдии, үөрэтии-такайыы. Совет, назидание
«Кэлин сиэпкин көрүн эрэ», — аттыбар олорор муус маҥан бытыктаах, баттахтаах оҕонньор сүбэ биэрдэ. Амма Аччыгыйа
«Кырдьаҕас киһи сүбэтин иһит: атыҥ ырыыһы, сынньатан баран бар», — диир Сэмэн Уйбаанабыс. Н. Якутскай. Кинээс киириитигэр, Огдооччуйа сүбэтинэн, Болот утуйбута буолан хаалла. Н. Заболоцкай
2. Тугу эмэ хайдах оҥорор туһунан санаа, быһаарыныы. Замысел, план осуществления чего-л.
Үгүс киһи сүбэтин түмнэҕинэ, сүүрбэ сылынан Сүрүн көнөрө дуу... Өксөкүлээх Өлөксөй
Иккиэн биир сүбэнэн, бииргэ күнүстэритүүннэри дьулуруйан үлэлээн-хамнаан истилэр. А. Софронов
Манна баар дьон, эһиги, Олоххутун бэйэҕит, Уопсай сүбэ быһыытынан Оҥостунар бырааптааххыт. Күннүк Уурастыырап
3. Бииргэ мустан туох эмэ туһунан кэпсэтии, сүбэлэһии; мунньах. Совещание, обсуждение какого-л. вопроса; собрание
Бу улуу сүбэҕэ ким даҕаны сыыһа тылы этэн сүүс сыл усталаах туоратыгар хара мэҥнэниэҕин, сууйуллубат-сотуллубат хара кирдэниэҕин баҕарбат эбит. П. Ойуунускай
Куорат биир уһугар, Кунаахап Дьөгүөр хоһугар Хас да киһи ыҥырыллан, Ханнык эрэ сүбэ буолбут. С. Васильев
Кылгас сүбэ кэнниттэн, манна хаалларар сатаммат, туоратан көрүөххэ диэн буолла. Н. Заболоцкай
4. көсп. Тугу эмэ оҥорор ньыма, сылтах. Способ, повод делать что-л., поступать каким-л. образом
Үрүҥ Уолан …… Өлөн тиллибит курдук сананна, Өлбөт сүбэтин булунна. П. Ойуунускай
[Бэһиэлэйэп] айах тутаары, арыгы иһэрдээри ыҥырбатаҕа буолуо. Оттон сайылыгар көһүөн иннинэ, иэһинэн эрийэн эн хара көлөһүҥҥүн иҥэринэр сүбэтин булла ини. Амма Аччыгыйа
Саарбалаахап, оҕонньор эмиэ булгутунар сүбэтин булунна диэн, кыйаханна. Софр. Данилов
Сүбэ куоластаах (сүбэ куолас бырааптаах) — ханнык эмэ боппуруоһу быһаарар мунньахха куоластыыр бырааба суох, дьүүллэһэр, сүбэлэһэр эрэ кыахтаах кыттар быраап. Совещательный голос
Сийиэскэ барыта сэттэ сүүс тыһыынча хомсомуол чилиэниттэн тоҕус сүүс тоҕус уон алта быһаарар уонна сүбэ куоластаах дэлэгээттэр дойду араас муннуктарыттан кэлбиттэр. А. Сыромятникова. П. Ойуунускай РКП(б) онус сийиэһигэр дэлэгээтинэн сүбэ куоластаах сылдьыбыта. «ХС». Хомсомуол Киин Кэмитиэтин чилиэнигэр кандидаттар ЫБСЛКС КК пленумун мунньахтарыгар сүбэ куолас бырааптаах сылдьаллар. ЫБСЛКС У. Сүбэ мунньах — тэрилтэҕэ хайа эмэ боппуруоһу сүбэлэһэн дьүүллүүр, быһаарар мунньах. Совещание, заседание для обмена мнениями
Дьокуускай, Өлүөхүмэ, Бүлүү уокуруктарын үлэһиттэрин ыҥыран ылан, тиэтэллээх сүбэ мунньах оҥорбуппут. П. Ойуунускай
Доҕотторуҥ сүбэ мунньахтара эйигин үөрэттэрэргэ уураах таһаарда. Амма Аччыгыйа
Никифоров атыыһыт бу сүбэ мунньахха эмиэ ыҥырыллан кэлэн олорор. Н. Якутскай
ср. бур. зүбшэл ‘совет (указание)’, алт. сүме ‘изобретение, выдумка; мудрый совет; уговор’, хак., тув. сүмэ ‘хитрость, лукавство; смекалка’

үөрэтигэс

үөрэтигэс (Якутский → Якутский)

даҕ. Үөрэтэр, такайар дьүккүөрдээх. Направляющий, поучающий, наставляющий
Ааһан эрэр бу бэлиэр Өһүргэс эдэр сааһым Күүһүнэн өтөр кэлиэ Үөрэтигэс кырдьар сааһым. Р. Баҕатаайыскай

наай диэн

наай диэн (Якутский → Якутский)

сыһыан холб. Такайан, көрдөһөн этэри көрдөрөргө туттуллар. Выражает настоятельную просьбу, наставление (ну пожалуйста, ни коим образом)
Наай диэн, түбэспиччэ эргэ тахсыма. Болот Боотур
Наай диэн, аккын ол иирээки уолга уларсаайаҕын. «ХС»

такайылын

такайылын (Якутский → Якутский)

такай диэнтэн атын
туһ. Хотун-хаан дьахтар эрээри [Орлова] …… эргэ таҥастаах оҕонньор иннигэр киирэн, кыра оҕоҕо дылы, сэмэни-суҥханы истэн, такайылла олороруттан кыбыстан, эттээх сирэйэ өссө үллэ кытарда. Софр. Данилов

сүбэһит-амаһыт

сүбэһит-амаһыт (Якутский → Якутский)

аат. Тугу эмэ сүбэлээн биэрэр, үөрэтэр-такайар киһи. Советчик
Өлөөнө эмээхсин, ынах ыы сылдьан дэҥнэммитигэр бөһүөлэк ыала бары эмчит-томчут, сүбэһит-амаһыт буолбуттара. Н. Якутскай
Итиэннэ дьэ миигин, баҕар, Эдэрдэр хааһахха хаайдыннар, Ама, куһаҕан буоллаҕай Сүбэһит-амаһыт ааттанар. Баал Хабырыыс
Луохтуур этэринэн, сүбэһитинэн-амаһытынан, үөрэтээччинэн-уһуйааччынан кини буолбакка, биһиги буолуохтаахпыт. М. Доҕордуурап

такалын

такалын (Якутский → Якутский)

такай диэнтэн атын
туһ. Ыраас ырыа үөрэҕэр Татыйыктан такалларым, Олох күүрээн күргүөмүгэр Уйус тыалтан уһулларым. С. Данилов
Сорсуннаах сонордьут кыраһа суругун ааҕары, тайҕа таабырыннарын таайары ийэтин уоһахтаах үүтүттэн иҥэриммитэ, борбуйун көтөҕүөҕүттэн аҕатыттан такаллыбыта. «ХС». Уоллаах кыыс бэрт номоҕон, кырдьаҕастарга кынчарыллыбат гына такаллыбыт, төрүт дьон оҕолоро буолаллар. П. Ламутский (тылб.)

уһуй-үөрэт

уһуй-үөрэт (Якутский → Якутский)

туохт. Ким эмэ дьоҕурун сайыннар, оннук кыаҕы биэр, оннук иит, такай. Развивать чьи-л. способности, создавать для этого условия, учить, просвещать кого-л.
Олохтоох сахалары кытта ол үүнээйилэрин эккэ, үрүҥ аска тиийэ атастаһан, сахалары үүнээйини дэлэччи үүннэрэргэ уһуйаллара-үөрэтэллэрэ. ФГЕ СТС