Якутские буквы:

Якутский → Якутский

таралыйыы

таралый диэнтэн хай
аата. Умсаах кустуу даллаахтаан умса-тиэрэ таралыйыы. В. Башарин
Сынньалаҥ диэн тугу да гыммакка аһыы-аһыы таралыйыы эбэтэр солуута суох күүлэйдээһин, сэлэһэн тахсыы буолбатах. ЧКС ОДьКИи

таралый

тарай диэнтэн хамс
көстүү. Сиидэркэ суруксут …… устуулугар кэннинэн чинэрийдэ. Устуул, хаачыгыраат, хампарыйан хаалла, Сиидэркэ муостаҕа тас уорҕатынан таралыйда. И. Гоголев
Артем сыгынньахтанан баран, утуйар кукуулун үрдүгэр тиэрэ таралыйан сытар. Тумарча
Маччааһай ойоҕо Мэтээх Матырыас дьиэтигэр соҕотоҕун таралыйа сытар буолан биэрдэ дуу? В. Протодьяконов
♦ <Бэлэм> аска-таҥаска (бэлэмҥэ) таралый — туохха да кыһаллан көрбөккө эрэ, атын киһи бэлэмигэр олор. ☉ Не заботясь ни о чём, жить на всём готовом
Боростуой үлэһит дьахтар оҕото эрээри, кыратыттан ыла алыс дэлэгэй аска-таҥаска таралыйан, ыаммыт балык курдук, ньуолдьаҕай, ньыкаа көрүҥнээх уол. Тумарча
Тоҕо сорох дьон кыһыл илиилэринэн үлэлээбэт эрээри бэлэм аска-таҥаска таралыйалларый? «ХС»
Эһиги бэлэм аска-таҥаска таралыйан олороҕут. «ХС». Талбытынан (таптаабытынан) таралый — туохха да хааччаҕа, кыпчыйтарыыта суох олоххо олор. ☉ Жить, ни в чём себя не ограничивая, вольготно
Байдар, хамначчыттанан эҥин талбытынан таралыйыа этэ буоллаҕа дии. Софр. Данилов
Үрүмэччи кэргэн тахсыбыта Үлэһит ыҥырыаҕа. Олорон эрэн харчы муспута, Ол кэннэ сыаҕа, арыыга Тараччы уойан таспайбыта, Талбытынан таралыйбыта. М. Ефимов
Дьөгүөссэ кэллэр эрэ, кинилэргэ күтүөт киһи уолларын курдук тутуллан, таптаабытынан таралыйара. «ХС»

Еще переводы:

сынньалаҥ

сынньалаҥ (Якутский → Якутский)

  1. аат.
  2. Үлэлии, тугунан эмэ дьарыктана сылдьан, күүссэниэ ылаары оҥоһуллар тохтобул. ☉ Отдых, перерыв во время работы, передышка
    Үлэттэн илиһиннэххинэ эбэтэр көннөрү салтаххына, сынньалаҥ, аралдьыйыы диэки тардыһаҕын, ону хайаатар да кыайан, өйгүн-санааҕын наадалаах сир диэки туһулуохтааххын. Н. Лугинов
    Сынньалаҥ кэм көрүн-нарын паарка, күөх хонуу, тыйаатырдар үллэстэ тураллар. Дьүөгэ Ааныстыырап
    Сынньалаҥ диэн тугу да гыммакка, аһыы-аһыы таралыйыы эбэтэр солуута суох күүлэйдээһин, сэлэһэн тахсыы буолбатах. ЧКС ОДьИи
  3. Үлэлиир киһиэхэ бэриллэр үлэттэн сынньанар сыаллаах быстах босхолонуу, уоппуска. ☉ Отпуск
    Микиитэ сынньалаҥын хойутуу биэриэх буолбуттара. Амма Аччыгыйа
    Эн ол сынньалаҥҥа сылдьар киһи үлэлиириҥ, бука, олуона буолуо эбээт. С. Ефремов
    Мин хатыҥнаах халдьаайыга бөһүөлэк үөскээтэҕин сайыныгар сынньалаҥмар кэлэн олорбутум. «Кыым»
    △ Үөрэх тэрилтэлэригэр үөрэнэр оҕолорго бэриллэр уһун өрөбүл. ☉ Каникулы
    Куонаан оҕонньор куоракка үөрэнэ сылдьар аймаҕа кыыс сайын сынньалаҥар кэлбитин көрсө пиэрмэҕэ тахса сырытта. Н. Заболоцкай
    Өлөксөй сайын үөрэх кэнниттэн сынньалаҥар төрөөбүт дойдутугар таҕыста. В. Протодьяконов
    △ Үлэлээн бүтэн биэнсийэҕэ тахсан олорор кэм. ☉ Заслуженный отдых, предоставляемый трудящемуся по выходу на пенсию
    Адамов — билигин сааһа кэлэн, доруобуйата да мөлтүү быһыытыйан, болдьоҕо суох сынньалаҥҥа олорор. Ф. Софронов
    Саха АССР үтүөлээх артистката Дария Барашкова, сынньалаҥҥа да олордор, кэлэн поэт тылыгар отутус, түөрт уонус, биэс уонус сыллардаахха киэҥник ылламмыт ырыалары толортоото. «ЭК»
  4. даҕ. суолт., кэпс. Эрэйэ-муҥа суох, чэпчэки. ☉ Спокойный, безмятежный, беззаботный
    Кини кэлбитин тухары мин сынньалаҥ олоҕу билэ иликпин. Н. Неустроев
    Туома, бэйэҕин оройуон киинигэр сыл аайы үчүгэй, сынньалаҥ үлэҕэ ыҥыра сатыыллар. Суорун Омоллоон
    Сэрии тиһэх тэргэнин тыаһа уурайарын кытта эмискэ сынньалаҥ, байылыат олох кэлбэтэҕэ. Эрчимэн
    ◊ Кыһыҥҥы сынньалаҥ — кыһыҥ- ҥы өрөбүл диэн курдук (көр кыһыҥҥы). Биһиэхэ кыһыҥҥы сынньалаҥ тохсунньуга буолар
    □ Көрдөөх-нардаах кыһыҥҥы сынньалаҥ кэмнэрэ ааһан, «Кэлтэгэй сыырдаах» оскуолата бэйэтин ыччаттарын түмэ тардан, норуокка туһалыыр кэскиллээх үлэтин салгыы ыытара. Д. Таас. Сааскы сынньалаҥ — оскуолаларга үөрэнэр оҕолорго бэриллэр сааскы уһун өрөбүл. ☉ Весенние каникулы
    Бүгүн сааскы сынньалаҥ кэнниттэн аан бастакы үөрэх күнэ. Софр. Данилов. Сайыҥҥы сынньалаҥ — үөрэх тэрилтэлэригэр үөрэнэр оҕолорго, үлэлиир дьоҥҥо бэриллэр сайыҥҥы уһун өрөбүл, уоппуска. ☉ Летние каникулы
    Мин 1924 с. аан маҥнай Өймөкөөнтөн киирэн, урукку Байаҕантай улууһун киинигэр Уолбаҕа үөрэнэн баран, сайыҥҥы сынньалаҥмар дойдулаан испитим. Н. Заболоцкай. Сынньалаҥ киэһэ — көччүтэр, аралдьытар бырагыраамалаах сынньанар тэрээһин. ☉ Вечер отдыха
    Билигин нэһилиэнньэ сынньалаҥ киэһэтин тэрийиигэ көрүү куонкурус бара турар. «Кыым»
    Сынньалаҥ күн — өрөбүл диэн курдук (көр өрөбүл). Нэдиэлэҕэ биир сынньалаҥ күн баар буоларыгар бары сөбүлээн айдаара түстүлэр. Амма Аччыгыйа
    Кинилэр ону биһигиннээҕэр бэркэ билэллэр, сынньалаҥ чуумпу күнүнэн туһанан, балыгы баһан ыла кэлбит дьон буолуохтаахтар. Н. 3аболоцкай. Бэҕэһээ сынньалаҥ күҥҥэ Күүлэйдээн сылайбыт ыалдьыттар Хаһалаах собонон мииннэнэн Чуой-чэмээт үлэлии бараллар. Баал Хабырыыс
таралыс

таралыс (Якутский → Якутский)

таралый диэнтэн холб. туһ. Сорук-боллур дыбарааннар Сонно ыҥыра ойдулар, Омуннуран, куттананнар, Утарыта анньыстылар, Бары бас-атах бардылар, Муостаҕа таралыстылар. П. Ершов (тылб.)

таралыйталаа

таралыйталаа (Якутский → Якутский)

таралый диэнтэн төхт
көрүҥ. [Оҕолор куттанан] оҥоойуктарын төлө ыһыктыталаан, сорохтор охтон таралыйталаан, ытаһан айманан, сайылык ыалын диэки бууттара быстарынан тэбинэ турдулар. «ХС»

таралын

таралын (Якутский → Якутский)

таралый диэнтэн бэй., атын
туһ. [Кууһума:] Үлэтэ суох тараллан сытар диэни сааспар билбэтэх суолум. Л. Габышев
Биирдэ күнүскү омурҕаҥҥа, нарын наҥнаҕаркаан бэйэлээх хатыҥ күлүгэр тараллан сытан, нухарыйан ыллым. Н. Габышев

таралыҥнаа

таралыҥнаа (Якутский → Якутский)

таралый диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Ваня туруоҕун сүрэҕэлдьээн таралыҥныы сытта. ЧКС ЫаЫЫ
«Былыр сүрэҕэ суох киһини үтүктэн “Күөх көппө” буолан бэркэ таралыҥныырыҥ ээ» — оҕонньор күлэн лэһигирэтэн кэбистэ. Н. Апросимов

таралыт

таралыт (Якутский → Якутский)

таралый диэнтэн дьаһ
туһ. Ыраас хааннаах эдэр киһи охсуһа сылдьар киһитин субу-субу умсары хорутар, тиэрэ таралытар. В. Протодьяконов
Бүөтүр охторуута куруук астык, быраҕыыта быраапсай. Үксүгэр мөҕүһүннэрэ соруммакка тас уорҕатынан таралытааччы. ПАК СБМ

таспай

таспай (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Намыһах эрээри туораҕынан суон, кэтит самыылаах буол. ☉ Быть низкорослым, толстым и широким в бёдрах
Олорон эрэн харчы муспута, Ол кэннэ сыаҕа, арыыга Тараччы уойан таспайбыта, Талбытынан таралыйбыта. М. Ефимов

арай туран

арай туран (Якутский → Якутский)

сыһыан холб. Саҥарааччы көрүүтүгэр этэр санаа соһуччу курдук кэпсэнэрин көрдөрөр. ☉ Выражает неожиданный характер высказываемой мысли с точки зрения говорящего (и вдруг)
Арай туран, Арҕаа Хаҥалас Кулубатыттан Арамаан оҕонньорго илдьит кэлэр. Күннүк Уурастыырап
Арай туран, Чурапчыттан үс судаарыскай күрээн хаалар. Суорун Омоллоон
Арай туран, уһуктан кэлбитим, доҕоор, маҕаһыын киирэр аанын кирилиэһигэр таралыйа сытар эбиппин. В. Ойуурускай

нуоралан

нуоралан (Якутский → Якутский)

  1. нуоралаа диэнтэн атын. туһ. Хотоннорго күөл көбдүргэнин (туорпа) тиэйэн кутарбыт. Ол, са ҥатыгар бэркэ дылы буолан баран, со тору нуораланан хаалар этэ. АДГ СКУо
  2. көсп. Тиэрэ түһэн таралыйа сыт, күөлэһий. ☉ Лежать, небрежно раскинувшись, валяться
    Пуд Ильич ырбаахытын устан баран, тиэрэ түһэн нуораланан кэбистэ. Далан
сыбыс-

сыбыс- (Якутский → Якутский)

Даҕааһын күүһүрдэр эбиискэтэ, сы- диэн саҕаланар олохторго сыстар: сыбыс-сыгынньах. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательного, присоединяемая к основам, начинающимся на сы-: сыбыс-сыгынньах ‘совершенно голый, нагой’
Мин сыбыс-сыгынньаҕын сиргэ таралыйа түһээт, ороммор төттөрү ойон тахсан, суорҕаммынан бүрүнэ оҕустум. Амма Аччыгыйа
[Оҕо] дьыбааҥҥа сыбыс-сыгынньах аттаан сытар, төбөтүн өгдөччү туттубут, харахтарын оҕотун үргүбүт курдук муҥунан көрбүт. Дьүөгэ Ааныстыырап