1. тартар диэнтэн хай. аата. Хоруттарыыны ардыгар сири тартарыынан ааттыырбыт. ЕВФ УуДК
   Ырытыллар тылы болдьох бэлиэнэн аннынан тартарыы. СОТТЛ
2. Тугу эмэ бөҕө, тирэхтээх гынар сыалтан туохтан эмэ тартара, чиҥэтэ баайыы, туттарыы. ☉ Крепление, растяжка для придания устойчивости, прочности чему-л.
   Иҥнэри баран эрэр остуолбаны өсөһүннэри үөһэттэн сиргэ боробулуоханан тартарыы оҥорбуттар эбит. В. Яковлев
   Баҕаналар үрүт баайыыларын, тартарыыларын уонна өһүөлэрин уопсай оҥоһуулара производственнай булуок гиэнин курдук. СГК ТҮЧ
3. Кимиэхэ, туохха эмэ талаһыы, тардыһыы. ☉ Стремление, тяга к комучему-л.
   Төрөөбүт төрүт буорга тартарыы, кини ахтылҕана ханна да тэлэһийбитиҥ иһин ааһан-араҕан биэрбэт. ФЕВ УТУ
   [Оҕолор] килэгир таас улахан куоракка олорор буоланнар, күөххэ уонна айылҕаҕа тартарыылара улахан буолара. ЛВ МТА

1. тарт диэнтэн дьаһ. туһ. Остуолларыгар биирдии улахан мас тэриэлкэҕэ буспут эти аҕалтаран тартарар. Саха фольк. Эмээхсин бакырыспыт тарбахтардаах илиитэ кыыс төбөтүн таарыйбытыгар, Ньырбачаан этин тартаран дьик гына түспүтэ. Далан
   Хаарыс ырбаахытын дээдэйбит иһэ үтэн тахсыбытын солко куһаат курунан тартарбыт. Уустаах Избеков
   Улахан баҕайы кыһыҥҥы күөл баҕадьытын икки суксурҕа оҕуһунан тартаран аҕаллылар. Эрилик Эристиин
   [Хобороос:] Ээдьии, аны табах тартарымаары гыммыт дии. С. Ефремов
   Александр өр буола-буола дириҥник ынчыктаан ылаттыыр, уһуннук тартаран уһуутаан кэбиһитэлиир. М. Доҕордуурап
   Молоох Лөгүөнтэй кинээс, дьон тартаран, баҕадьы уларсан, көрдөбүл тэрийдэ. Эрилик Эристиин
   Бурдукпутун сыстарыахпыт, астатыахпыт, тартарыахпыт. «ХС»
2. Тугунан эмэ умсугуй, умсугуйан туран оҥор, гын. ☉ Увлекаться чем-л., тянуться к чему-л.
   Үөрэнэр кыах суоҕун Микиитэ бэркэ билэр, ол гынан баран оскуолаҕа курдаттыы тартара турар. Амма Аччыгыйа
   Кини кинигэни олус таптаан, тартаран ааҕар. Суорун Омоллоон
   Дьон үлэҕэ, абылаппыт курдук, тартаран бардылар. М. Доҕордуурап. / / Кимиэхэ, туохха эмэ талас, санааҕын туттар. ☉ Испытывать влечение, тягу к кому-чему-л.
   Мин сүрэҕим ийэ буоругар Мээр курдары тартарар. С. Данилов
   Дьөгүөссэ да эбэтин диэки бэркэ тартарара. «Кыым»
   Ол эрээри биһиги ханна да буолбуппут, төһө да ыраах барпыппыт иһин тоҕо наар дьиэбитигэр курдаттыы тартара, ахта сылдьабытый? ФВН ТС
   △ Угуттан, сылаанньый (сылааска). ☉ Чувствовать томление, блаженство от тепла
   Оһох сылааһыгар тартаран, нухарыйан барбыппын быһыылаах. Амма Аччыгыйа
   Искандеров …… оһоҕун сылааһыгар тартаран иттэ турар. Эрилик Эристиин
   Күн уота көхсүн сылытарыгар тартаран, айылҕа бу дьикти да, модун да көстүүтүн одуулаһа, сөҕө-махтайа турда. П. Филиппов
3. кэпс. Хоруттар, хорут (сири). ☉ Пахать (землю)
   [Дьэкиим:] Аны түүн сөрүүҥҥэ сирбитин тартарыахпыт. А. Софронов
   Онтон дьэ сирдэрин тартара киирдилэр. Суорун Омоллоон
   Урууп мас тиэйдин, от тиэйдин, сир тартардын — барытыгар оҕуһа. Күндэ
4. кэпс. Өйгүн сүтэрэн, түүрүтэ тыыттаран оҕут, тартарар ыарыынан ыарый. ☉ Страдать судорогой, припадками, от эпилепсии
   Сиэллээх Сэмэн биир моһуоктаах. Ол моһуога — кини субу-субу тартаран ыалдьар. Н. Босиков. [Барааннар] күүстээх өттүлэрэ тартардаллар да, тута охтубат этилэр. С. Сарыгоол (тылб.)
5. Биири атыҥҥа майгынныырдык оҥор, атыҥҥа хабаатыннар (хол., саҥараргар). ☉ Делать что-л. под влиянием чего-л. (напр., говорить)
   Кини нууччалыы үчүгэйдик уонна хайдах эрэ ураты минньигэстик тартаран саҥарара. Г. Угаров
   Мин «дьээ-буо» диэн биирдик ылланар дьиэрэтии ырыаны икки киһи, биирдэрэ аныгылыы тартаран, иккиһэ былыргы үгэһи тутуһан ыллаабытын икки аҥыы ылынан олордум. П. Аввакумов
   Хаһыакка сахалыы ааттар ситэ тылбаастаммакка биитэр нууччалыы тартаран суруллаллар. «ХС»
6. Тугу эмэ соһон, состорон аҕалан туруор, миэстэтин буллар. ☉ Подвезти что-л. (напр., сани с сеном) к какому-л. месту и оставить там
   Титииктэр диэкиттэн элбэх баҕайы бөтүөн иһити тиэйбит тэлиэгэни ортоку дьиэ таһыгар тартаран аҕалбыттарын …… көрдүм. Эрилик Эристиин
   Сыарҕабын саҥардыы түстэнэн эрэр от тэллэҕэр сыннаран аҕалан, кыдамаһытым иннигэр тартардым. «ХС»
   ♦ Иҥиир ситиитин тартарар көр иҥиир
   [Маайа] сорох ардыгар иҥиир ситиитин тартаран чиччигинии түстэ. Эрилик Эристиин
   Минин (иҥин) да тартарбат көр иҥ II. Киэһэ кыра соҕус мунньах оҥоробут, биһиги киһибит атыытыгар төрүт да минин тартарбат курдуга. А. Сыромятникова
   Баабыр [киһи аата] иҥин да тартарбат. Хамсатын аргыый, холкутук оборор. Н. Заболоцкай. Үөһүн тартарар — бөтөр курдук күүскэ өрө тыынан саҥа таһаарар. ☉ Испустить вопль, издавать громкий гортанный звук при вдохе (от испуга, неожиданности)
   Абдуркулла быһаҕынан анньыллыбыт киһилии, үөһүн тартаран кылана түстэ. Эрилик Эристиин
   Оҕонньордоро үөһүн тартаран ылбахтыыр. Н. Павлов. Хайа тартарар кэпс. — хас да үлэни тэҥҥэ оҥоро, толоро сатыыр. ☉ Разрываться на несколько дел
   [Аҕата ыалдьан] Сахаар бэркэ олуйтаран, хайа тартарар аатыгар барбыта. В. Яковлев
   ◊ Тартарар ыарыы кэпс. — киһи өтөр-өтөр өйүн сүтэрэн, түүрүтэ тыыттаран, титиристээн ыалдьар ньиэрбэ ыарыыта, ана. ☉ Эпилепсия
   Бүлүүһэ отун бүтүннүү көөнньөрөн …… тартарар ыарыыга эмп быһыытынан тутталлар. ТКП ТДЭҮү
   Уончалаах уоллара тартарар ыарыынан ыалдьан өлбүтүн туһунан истэрэ. «ХС»
   Төрүөҕүттэн тартарар ыарыылаах дииллэр. «ХС»

II побуд. от тарт = II; табаххыттан тартар дай мне закурить твоего табаку.