туохт. Туох эмэ үрдүн, сотон, хаһыйан бэйэҥ диэки эбэтэр туора хаһый. ☉ Подгребать что-л. к себе; смахивать что-л. с чего-л.
Баттаҕа сирэйин саба түспүтүн Нина киэр тарыйар. Н. Якутскай
Чохтон маһынан тарыйан, үппүт хатыыстарын оротолуур. А. Сыромятникова
«Бандьыыт үспүйүөнэ буолуохпун баҕарбаппын!» — диэт, остуолтан аһылыгы сиргэ тарыйан кэбистэ. ПНИ ДКК
△ Оннук сыҕарытан тугу эмэ тугунан эмэ сап, көм. ☉ Загребая, засыпать что-л. чем-л. сыпучим сверху
Киһи суола кэлэн олох мас хаптаһынын сыыһынан уонна тамыйах өрүөтүн кэлтэкэтинэн буору тарыйан, иннэ быһаҕас түспүтүн толоро сатыыр эбит. Эрилик Эристиин
Ити түөһэйбит ыт эрэйдээх өллөҕүнэ, таах соһон кэбиһээйэҕит, иччитин аттыгар буорунан тарыйан кэбиһээриҥ. И. Гоголев
Бөрө хапкаанын иитэн баран, отунан саба тарыйбыттара. И. Федосеев
♦ Быһа (саба) тарыйан көр быһа I
Билигин уон төрдүс баһа бэлэм, быһа тарыйан эттэххэ, ити — суруйуу аччыгый аҥаара. Н. Габышев
Чэ, тугу омуннуомуй, быһа тарыйан эттэххэ сытыы тыаллааҕар арыый бытааннык, сыыдам массыынатааҕар арыый түргэнник айанныыр киһи буоллум. Н. Заболоцкай
Саба тарыйан эттэххэ, кыралыын, бөдөҥнүүн, арааһа сүүсчэкэ …… уобарастары оонньообутум буолуо. ЕА НТ
ср. тув., алт., хак., с.-юг. тары ‘сеять, засеивать’

аат. Аһыйбыт суорат мунньуллубута, ол тоҥмута. ☉ Перебродивший кисломолочный продукт суорат, запасаемый на зиму в мороженом виде, мёрзлый суорат
Ийэбит суорат оҥорон кыһыҥҥыга хаһаанар: «Тар диэн дьыл аһа», — диир ийэбит. И. Федосеев
Мааһа таһырдьа тахсан ыаҕастаах тары киллэрэн, ууга ытыйан ымдаанныыр. Күндэ
Билигин Саха сиригэр тар аһылык быһыытынан туһаныллыыта сүтэн эрэр. ТИИ ЭОСА
♦ Тары сиэбит ыт курдук — тохтообокко, олус күүскэ (титирээ, хол., тоҥон). ☉ Дрожать от холода, промёрзнуть до костей (букв. как собака, проглотившая мёрзлый суорат)
Арай тары сиэбит ыт курдук дэлби титирээн бабыгырыы сыттым. А. Софронов
Ньырбачаан тары сиэбит ыт курдук титирээбитэ. Далан
◊ Тар (дар) акаары — далай акаары диэн курдук (көр акаары)
Сөрү сөҕөн, бэркиһээн, кэлин улам дьиктиргээн, тар акаары дии санаан тахса турда Харачаан. Г. Данилов. «Тар акаары, киһиргэс, дьахтарымсах…» — Мин оргууй аҕай тыыбын эрдэн иһэн Кешабын була сатыы-сатыы үөҕэ испитим. «ХС». Тар үөрэ — тарга бэс сутукатын эбэтэр аһылык буолар оту былаан буһарбыт бутугас. ☉ Похлёбка из сосновой заболони или из съедобных трав, приготовленная на перебродившем суорате (таре)
Бэс үөрэнэн биһирээн аһаталларын билэбин, тар үөрэнэн бэркэ хадаҕалыыр этилэр, кырдьык да үчүгэй астар этилэр. Тоҥ Суорун. [Дьэбдьиэ:] Мин тар үөрэ ото хаһаамматаҕым буоллар быстыбыппыт өр да буолууһу эбитэ ини… Суорун Омоллоон. Тар хааһы — тарга оҥоһуллубут бурдук хааһы. ☉ Мучная каша, приготовленная на перебродившем суорате (таре)
Дьиэҕэ тар хааһыларын сии-сии, онтуларыгар буккулла-буккулла, оҕолор ытаһаллар-соҥоһоллор. Күндэ
Ити киэһэ [Ааныска] тар хааһытын сиэн, утуйаары көмүлүөккэ атаҕын ититэ олордоҕуна, Сэмэн мааһахыс гына түстэ. Р. Кулаковскай
ср. др.-тюрк. тар ‘пахта, простокваша’

тыаһы үт. т. Сэтиэнэҕинэн хааман иһэр курдук тыас. ☉ Звук, издаваемый при ходьбе по прошлогодней траве
Ынах хонуу отун арсарбатахтык тур-тар тардан көрдө. Н. Заболоцкай
Ньукууска эмискэ эргилиннэ да, тур-тар үктэнэн тахсан барда. Г. Нынныров

замёрзшая простокваша (приготовленная из снятого кипячёного молока); тары көмүллээбит ыт курдук погов. как собака, грызшая замёрзшую простоквашу (о сильно озябшем человеке).

сгребать; оту тарый= сгрести сено; саба тарыйан ыл = сгрести всё к себе # быһа тарыйан приблизительно; быһа тарыйан аах = подсчитать что-л. приблизительно, прикинуть.