м. бүтэрээччи, бүтэрэн тахсааччы.

ж. уст. энньэтэ суох (эргэ тахсааччы).

ж. 1. чачыгыратар (тыаһатар оҥоһук); 2. перен. разг. (болтун, болтунья) тылынан чалыгыраан тахсааччы, лахсыыр-дьыт.

туохт. Айылҕаттан бэриллибит ураты дьоҕурдаах, талааннаах буол. ☉ Иметь природные способности, какой-л. природный дар, отметину
Айылҕаттан айдарбытынан, маннык тэрээһиннэргэ кини дьоҕура ордук тобуллан тахсааччы. Р. Баҕатаайыскай

көр сэнньэлэс
[Уолаттар] паартаҕа бииргэ олороллор, ханна баҕарар бииргэ сэнньилиһэн тахсааччылар. Далан
Ыттар барахсаттар кулгаахтарын ньылатан, кутуруктарын субурутан сүүрэн сэнньилиһэллэрин көрүөххэ олус кэрэ. Т. Сметанин
Уоллаах ыт сэнньилиспитинэн дьиэлэригэр кэлбиттэрэ. «ХС»

сыһ. Билиҥҥи кэм быдан иннинэ, элбэх сыл, хонук анараа өттүгэр. ☉ Давно, давным-давно, много времени тому назад
Ол олордоҕуна, быданнааҕыта ааспыт күннэрэ субу көстөн кэллилэр. Софр. Данилов
Быданнааҕыта, эһэтэ эдэр эрдэҕинэ, оҥостубут хайыһара. Болот Боотур
Булчуттар күһүн добдурҕа саҕана, саҥа хаар түһүүтэ тахсааччылар уонна быданнааҕыта охсуллубут үүтээннэргэ олохсуйан олорон уһун кыһыны быһа бултааччылар. Далан

туохт. Тугу эрэ сыыһа гыммыккын, оҥорбуккун билинэн хомой, сэмэлэнэ санаа. ☉ Испытывать сожаление, раскаяние по поводу содеянного
Олоҕу, өлөр күн кэллэҕинэ кэмсиммэт гына олоруохха наада. Софр. Данилов
Билигин дьиэбэр эбитим буоллар ону гыныам, маны оҥоруом хааллаҕа диэн, туой кэлбитин кэмсинэн тахсааччы. Күннүк Уурастыырап
Билбэт киһибин бүтэйдии сэмэлээбиппиттэн кэмсинэ санаатым. Н. Кондаков
ср. монг. гэмши ‘раскаиваться, сожалеть о совершившемся’, алт. кемзин ‘сознавать свою вину, раскаиваться’

туохт. Көтөҕүллэн элбэхтик саҥар-иҥэр, кэпсээ. ☉ Говорить, рассказывать много, вдохновенно, с воодушевлением
«Ону барытын көрөнистэн кэлбит киһи курдук кэпсээн-ипсээн эрдэҕин көр!» — Сөдүөччүйэ оҕотун таптыыр хараҕынан одуулаһан, сирэйэ эйэҕэстик сырдыы түстэ. Амма Аччыгыйа
Тайҕаттан тахсааччылар Аҥаар харах ороспуой туһунан кэпсээн-ипсээн үллэҥнэтэн ааһаллар. Н. Якутскай
Петр Михайлович …… араас элбэҕи кэпсээн-ипсээн дьиэлээхтэри бэркэ сэргэҕэлэппитэ. Г. Нынныров

1. ньаҕайдаа диэнтэн бэй., атын. туһ. Адьырҕа эһэ сугуннаан сиир, дэлби ньаҕайданан баран ууга сууна киирэр уонна таарыччы балыктаан чомполонор. И. Данилов
   Сылаас силимтэн обуой кырааската ньаҕайданан тахсааччы. ДьБ
   Аара айаҥҥа ньаҕайдаммыт сирэйбин-харахпын ыраастанным. «Кыым»
2. көсп., кэпс. Аһара уһуннук, салгымтыалаахтык тугу эмэ оҥор. ☉ Делать что-л. (вызывающее тоску своим однообразием) слишком долго
   Киһи биир үлэҕэ олус ньаҕайданара куһаҕан. П. Аввакумов

I
сурдьугунаа диэнтэн холб. туһ. Көрүдүөргэ кыра кылаас оҕолоро тыал өрүкүнэтэринии сурдьугунаһан ааһаллар. «Кыым»
Оҕолор …… мунньах бүтэрин кэтэһэн …… биир кэм тэпсэҥнээн, төттөрү-таары сурдьугунаһан тахсааччылар. ЧКС ОИиСТ
II
даҕ. Биир тэҥник «сур-сур» гынан иһиллэр тыастаах. ☉ Производящий негромкие равномерные звуки, шорох
Уйгуровтаах кэтэх өттүлэригэр сурдьугунас тыас иһилиннэ. С. Дадаскинов