1) материал (из к-рого изготовляется одежда, обувь); тирии таҥас кожа; сарыы таҥас ровдуга; солко таҥас шёлковая ткань, шёлк; түүлээх таҥас мех; сон таҥаһын атыылас = покупать материал на пальто; 2) одежда; тас таҥас верхняя одежда; ис тангас бельё; ис таҥас ыскааба бельевой шкаф, шкаф для одежды; утуйар таҥас постель; атах таҥаһа обувь; таҥас оҥорор текстильный; таҥас оҥорор фабрика текстильная фабрика; дьахтар таҥаһынан погов. женщина своими нарядами (хороша).

одежда и обувь.

n. clothes, clothing; таҥас-сап n. clothes, clothing

аат.
1. Иистэнэргэ аналлаах матырыйаал. ☉ Материал, из которого шьётся одежда, бельё или обувь, ткань, материя. Солко таҥас. Сон таҥаһын атыылас
□ Хобороос киниэхэ солко ырбаахы таҥаһын атыылаһыах буолбута. А. Сыромятникова
Ол ийэм муусукалаах массыыната билигин да баар, төһөлөөх таҥаһы тикпитин туох билиэй? Н. Протопопова. Астыыр аспын сирдэҕэ дуу, иистэнэр таҥаспын сирдэҕэ дуу? «ХС»
2. Киһи кэтэрэ, этин сапта сылдьара барыта. ☉ Совокупность предметов, которыми покрывают, облекают тело, одежда
«Түргэнник сылдьар гына чэпчэки таҥаста таҥнан бар», — диир эрин. Саха фольк. [Александр Македонскай] аҕатын кыһыл көмүс торуонугар олорон баран …… сэриигэ таҥнар таҥаһын таҥынна. П. Ойуунускай
Таҥаһа даҕаны боростуой этэ: бирээскилээх быалаах тумустаах хара саары этэрбэстээх, улахан сиэптэрдээх толустуопкалаах. Л. Попов
Мин таҥаспын уларытан баран кулуупка барыам. С. Ефремов
♦ Таҥаһыттан таҥас орпото — таҥаһа илдьирийэн, тырыттан хаалла, туһатыттан ааста. ☉ Рваться, превращаться в лохмотья, приходить в негодность (об одежде)
[Чүөчээски] икки атаҕа адьас улук буоллулар, сырата-сылбата быһынна, иһэ баранна, таҥаһыттан таҥас орпото, от-мас хайыта тыытан бараата. Суорун Омоллоон
Таҥаһыттан таҥас орпотоҕо, ойуун кыаһаанын курдук, барыта сэмнэх буолбута. «ХС»
◊ Атах таҥаһа көр атах
Сааларын сэбин түҥэттэн сүгэллэр, атахтарын таҥаһын оҥостоллор. Н. Якутскай
Эрэһиинэ атах таҥаһа ордук, эбэтэр көннөрү бачыыҥканы холуоһалаан кэтиллэр. МКББ
Ис таҥас көр ис IV. Ис таҥаһынан ойон таҕыста. Амма Аччыгыйа
Ис таҥаһынан сылдьар. Н. Габышев
Кытаайка таҥас — кытаайка диэн курдук. Кытаайка таҥастыы кылбараҥнаан кыыһар Кытыан толоон кытыылардаах. С. Зверев. Мааны таҥас — күн аайы кэтиллибэт, үөрүүлээх күннэргэ, бырааһынньыктарга эрэ кэтиллэр, харыстаан туттуллар таҥас. ☉ Предназначенные для торжественных случаев, праздников костюм, одежда, наряд
Охоноон мааны таҥаһын барытын кэтэн кэлбитэ: Үүйэтэ атыыласпыт хараҥа өҥнөөх көстүүмүн, сиэрэй сатыын ырбаахытын уонна сүүрбэччэ сыллаахха кэтэ сылдьыбыт, уллуҥа элэйэн көрө илик үп-үрүҥ сарыы этэрбэһин. Л. Попов
Холкуостаахтар дьааһык түгэҕэр кичэмэлээн уурбут мааны таҥастара бүгүн дьэ хостоммут. М. Доҕордуурап. Оҕо таҥаһа — оҕо кэтэригэр анаан тигиллибит таҥас. ☉ Детская одежда
Миэхэ чулкута уонна оҕо таҥаһына ыыт. Амма Аччыгыйа. Ойуун таҥаһа эргэр. — ойуун кыырарыгар аналлаах сарыыттан тигиллибит сон: аллараа өттө, саҕата уонна сиэҕэ бэлэнньигэр диэри уһун тирии бытырыыстаах
Сон кэлин өттүнээҕи бытырыыһа ойуун тилэҕэр тиийэ уһун буолар, оттон илин өттүн бытырыыһа сототун ортотугар тиийэр. Сонун эҥээрдэрэ түөһүгэр тиксиспэттэр. Биир эҥээригэр түһүлүк тигиллэр. Ойуун таҥаһыгар араас суолтаны бэлиэтиир тимир пластинкалар баар буолаллар. Олортон сүрүннэрэ — ойууну араҥаччылыыр иччи ойуулаах эмэгэт. Илин эҥээригэр: ойуун түөһун ойуулаах буолар; сиэхтэригэр: хары уҥуоҕун уонна көтөр куорсунун бэлиэтиир эбэтэр киһи харытын уонна саннын уҥуоҕун бэлиэтиир иккилии тимир пластинка; көхсүгэр: күн уонна эмтэркэй ый кыракый сиимбэллэрэ, ойбон тимир (ойуун аллараа дойдуга барар аартыгын бэлиэтиир). Сон көхсүгэр икки тиэрбэстээх буолар, онно тэһиини баайаллар. (Ол сүрүн анала: ойуун кыырарыгар турукка киириитигэр кинини тутуу буолар). Көхсүгэр уонна сиэҕэр кылырдаан тыаһыыр кыаһаан — тимир киэргэллэр — хас да кэккэнэн иилиллэллэр (кинилэр араас пуормалаах уонна кээмэйдээх буолаллар). ☉ Ритуальный костюм якутского шамана из телячьей или оленьей замши
Вокруг подола, ворота и на рукавах, начиная от плеч и до самых обшлагов, нашивали бахрому из длинных кожаных ремешков. Наиболее длинные полоски пришивали сзади на подоле так, что они доходили почти до пят. Спереди бахрома свешивалась до середины голени. Борта не сходились на груди. К одному из них пришивали түһүлүк — нагрудник. На костюм подвешивались различные металлические пластинки, главной из которых являлась подвеска эмэгэт — антропоморфное изображение духа-покровителя шамана. На нагруднике изображались груди шамана; на рукавах костюма — по две пластинки, которые означали или кости предплечья и маховые перья птицы, или кости предплечья и плечевую кость человека; на спине — миниатюрные символы солнца, щербатой луны и шаманской «проруби» в виде кольца — ойбон тимир, представлявшего вход в Нижний мир. На спине также имелись два кольца, к которым привязывали ремень, называвшийся тэһиин — поводья (за этот ремень помощник шамана кутуруксут удерживал его во время наибольшего экстаза при камлании). В число подвесок входили и кыаһаан — погремушки и железные пластинки, укреплявшиеся в несколько рядов на спине и руках (они имели различные формы и размеры и обозначали перья птицы, ножички и рыб). Кини дьиэтин иһигэр төһө эмэ араас ойуун таҥастара, дүҥүрдэрэ ыйанан кууран тураллар үһү. Саха фольк. Хааһахтан ойуун таҥаһын ыллылар. П. Ойуунускай. Ойуун таҥаһын кэтэрдэн, дүҥүрүн туттаран биэрэллэр. Эрилик Эристиин. Өлүнньүк таҥас — өлүнньүк 1 диэн курдук. Бокуонньукка өлүнньүк таҥаһын бэлэмнээтилэр
□ Өлүнньүк таҥаһа таҥастаах, Хоолдьуга сүөһүтэ сүөһүлээх. Күннүк Уурастыырап. Сарыы таҥас — сарыы
1.
1. диэн курдук. Кырса тыһа суорҕанын сыҕайан кэбиспитигэр, түөһэ оҕуруолаах сарыы таҥаһын бүтэй үөһэаллара эппэҥниир. Л. Попов. Таҥас кырыйааччы — тугу эмэ иистэнэргэ бэлэмнээн таҥаһы, тириини киэбинэн, кээмэйинэн көрөн кырыйан, быһан ылар маастар. ☉ Закройщик. Уопуттаах таҥас кырыйааччы
□ Бу — промкомбинат иистэнэр сыаҕын таҥас кырыйааччыта. Кустук. Таҥас өрөөччү — аналлаах ыстаныакка өрөн таҥас оҥорор маастар, оробуочай. ☉ Ткач, ткачиха
Таҥас өрөөччүлэр хамнас наһаа кыратыттан чаҕыйбыттара. ОЛ ПА
Үгүс түбэлтэҕэ биир атыыһыкка дэриэбинэ сүүһүнэн …… таҥас өрөөччүлэрэ үлэлииллэрэ. АЕВ ОҮИ
Бастаан таҥас өрөөччүлэр кулууптарыгар олорбуппут. К. Симонов (тылб.). Таҥас ыйааччы — тэрилтэҕэ тас таҥаһы харайар, ыйыыр сиргэ үлэлиир киһи. ☉ Служащий при гардеробе, гардеробщик. Таҥас ыйааччыбыт хойутаан кэллэ
□ Ийэтэ оскуолаҕа таҥас ыйааччынан үлэлиир. Р. Баҕатаайыскай. Таҥас ыйыыр сир — тэрилтэҕэ тас таҥаһы харайар, уурар сир. ☉ Вешалка (помещение в общественном здании для хранения верхней одежды посетителей)
Харытыай …… өссө да тугу эрэ күүтэрдии, таҥас ыйыыр сир сыгынньах эркинин өрө мыҥаан турбахтаабыт. Софр. Данилов. Тас таҥас — кэтэ сылдьар таҥаһыҥ үрдүнэн кэтиллэр таҥас. ☉ Верхняя одежда
Бии кыргыттар …… Таһыттан киирээт, Тас таҥастарын наар-наар дьаарыстаатылар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Саллааттар тас таҥастарын сыгынньахтаан — дэлби дьэгдьийэллэр. Күндэ
Тас таҥастарын ыйаан баран, дьоҕус хоско киирдилэр. В. Протодьяконов. Тирии та- ҥас — тирии
1.
2 диэн курдук. Тирии таҥаһы түүлгэ көрүү — эргиэн табыллыытыгар. БРИ ТТ
Тирии таҥаһынан, үс болчуок курдук, кыра мээчиктэри оҥорбуттар. ЧАИ СБМИ
[Соһону] ордук үгүстүк тирии таҥаһы, иҥиир сабы өҥнүүргэ тута сылдьыбыттар. НБФ-МУу СОБ
Тобук таҥаһа көр тобук. [Кэччэгэй баай] Таҥаһын-сабын Таарыйа аҕыннахпына: Лаҕыыр буолбут лаба ырбаахы, Холхо буолбут хомуһуол оҕото …… Оллойбут олооччу этэрбэс, Торбос-тобук таҥаһа. Өксөкүлээх Өлөксөй
Ол күн кинилэр [сааһыттар] этэрбэстэрин абырахтаннылар, тобук таҥаһа тигиннилэр, батарантаастарын бэлэмнэннилэр. В. Арсеньев (тылб.). Утуйар таҥас — киһи утуйарыгар аналлаах таҥастар холбуу ааттара (суорҕан, тэллэх, сыттык уо. д. а). ☉ Общее название спальных принадлежностей (бельё, одеяло, матрац и т. д.), постельные принадлежности
Кырабааттары, утуйар таҥастары, туттар иһиттэри, аһыыр астары хомуйан …… араас үлэһиттэри түмэн тоһуйбуттар. Амма Аччыгыйа
Ороннорго утуйар таҥастар: бэриинэлэр, сыттыктар эҥиннэр кыстанан тураллар. Күндэ
Оҕонньор туран атыттан баран утуйар таҥаһын аҕалбыта. Дьүөгэ Ааныстыырап

аат. Киһи үлэлээн-хамнаан дьон сиэринэн олороругар сөп буолар аһыыр ас, таҥнар таҥас. ☉ Еда и одежда, необходимые человеку для нормальной трудовой жизни
Онтон, «астаҥас, мал-сал дэлэйэн, уйгу-быйаҥ олоххо дьэ тиийээри гынныбыт», — диэн эрдэхтэринэ, үрүҥнэр, кыһыллар аймаан кэбиспиттэрэ. Болот Боотур
«Биэбэкээм, барарыҥ ордук. Аһынантаҥаһынан хааччыйа олоруохпут», — Яков эрэннэрдэ. М. Доҕордуурап
Киһи ханна баҕарар аһын-таҥаһын булунан сылдьыан сөп. П. Аввакумов
Ол да буоллар, эбэтэ уонна ийэтин балыстара көрөн-харайан Сережа аһынан-таҥаһынан атын оҕолортон итэҕэһэ суох улааппыта. Н. Лугинов

аат. Иистэнэр таҥас, кэтэр таҥас, атах таҥаһын холбуу уопсай ааттара. ☉ Общее название пошивочного материала, одежды и обуви
[Испирдиэн:] Кинилэр [бандьыыттар] бу саханы бассабыыктартан абырыахпыт, араас таҥаһы-сабы, чэйи-табаҕы илин диэкиттэн аҕалыахпыт диэн дойҕохтууллар. С. Ефремов
Мин үчүгэй таҥас-сап атыыласпытым — сыаналаах көстүүм, халтаҥ сон, үчүгэй бачыыҥка. Н. Габышев
Кыһын эти-арыыны симэллэр. Оттон сорох ампаардарга таҥас-сап, түүлээх, сыаналаах уурумньу буолуо. М. Доҕордуурап
Кыргыттар маҕаһыыннары кэрийэн кэлэн, аһаан-сиэн, таҥассап уларытан, холкуос кулуубар бырааһынньыгы атаара сус гынан хаалбыттар. В. Яковлев
ср. др.-тюрк. тон, тоон ‘платье, одежда’, таҥ ‘заматывать’, уйг. тон ‘одежда; халат’