с. 1. (по гл. одевать) таҥыннарыы; 2. (по гл. одеваться) таҥныы.

с. 1. (по гл. переодевать) уларытан таҥыннарыы, таҥаһын уларытыы; 2. (по гл. переодеваться) уларытан таҥныы, таҥаһы уларытыныы.

с. 1. (по гл. обмундировать) обмундированиелааһын, таҥыннарыы; обмундирование призывников призывниктары таҥыннарыы; 2. (по гл. обмундироваться) обмундированиеланыы, таҥныы; 3. (форменная одежда) обмундирование, форма таҥас.

сыһ. Чараас гына. ☉ Тонко, тонким слоем
Күһүн. Муус чараастык тоҥон турара. Т. Сметанин
Килиэби чараастык арыылаан сиир. Н. Заболоцкай. Эмээхсин таба тылын чараастык бысталаата. Ю. Сергеев (тылб.)
△ Халыҥа суохтук (таҥын). ☉ Легко (одеваться)
Чараастык таҥныы тэбиитэ киһи этигэр улахан охсууну биэрэр. ПНИ АДХ

ыҥыр диэнтэн холб. туһ. Байбааскы эрэйдээх өрө өтүөстэнэн, Харытыананы көрсүөх буолан, ыҥырсыбыт тыатыгар атаҕа сири билбэт буолан иһэр. П. Ойуунускай
Оонньуу өрөгөйө — бэс ыйын ортото — ыҥырсан, тардыһан ыһыахха барыы, мааны таҥаһы таҥныы. Далан
Ханна эрэ чугас ымыы чыычаахтар чыбыгыраһаллар, тыа быыһыгар оҕолор кэпсэтэр, ыҥырсар саҥалара дуораһыйар. Н. Лугинов

туохт.
1. Убаҕас тугу эмэ (хол., чөчөгөйү, кымыһы) хойуннараары, ытыгынан күүскэ эргичиҥнэтэн булкуй. ☉ Круговыми движениями сбивать что-л. (напр., сливки, кумыс) мутовкой
Ыстапааһа чорооҥҥо кымыһы сүөгэйдээн ытыйан, Ньукууска аҕалан биэрдэ. Күндэ
Өрүүнэ оһох хаҥас сыҥааҕар көбүөр ытыйа турар. Н. Түгүнүүрэп
Маарыйа эмээхсин хаҥас остуолга хатыҥ ытыгынан күөрчэх ытыйан күрдьүгүнэтэр. С. Маисов
2. Тугу эмэ өрө сөрөөн таһаар, салгыны күөрчэхтии эргит, үөһэ өрүкүт (силлиэни, буурҕаны, холоругу этэргэ). ☉ Закрутить, закружить, взвихривать, поднять клубами что-л. (о ветре, пурге)
Сотору-сотору аарыма холоруктар маһы-оту сөрөөн, өрө ытыйан суугунаан аастылар. Н. Якутскай
Ол холорук уу түгэҕиттэн балыктары ытыйан таһааран, кумахха бырахпыта. Т. Сметанин
Бөртөлүөт көй салгыны күөрчэхтии ытыйан, көтөн күпсүйэн иһэр. «Чолбон»
3. кэпс. Тугу эмэ өрө-таҥнары ыскайдаа, ыһан, бурайан кэбис, үлтү сүргэй. ☉ Приводить в беспорядок, разбрасывать что-л. Саллааттар дьиэ тээбиринин барытын үлтү ытыйан көрөллөр. В. Протодьяконов
Дьиэбитин дьэҥдьийэн үлтү сүргэйдилэр, өрө-таҥнары ытыйдылар. И. Федосеев
Биэчэргэ бэлэмнэнии түбүгэ, таҥныы-симэнии, оҥостуу-хомунуу хос иһин ытыйан кэбиһэр. П. Аввакумов
4. көсп. Үлтү булкуй, бутуйан-ыһан кэбис (хол., өйү-санааны, нус-хас олоҕу). ☉ Взбудоражить, взбаламутить (напр., сознание, спокойную жизнь)
Албынкөлдьүн дьахтар тыла-өһө Ньургуйаана өйүн-санаатын өрө ытыйан тумаҥҥа муннарда, бутуллан хаалла. У. Ойуур
Өйдөөх да киһи өйүн сыыһын ытыйыах үлүгэрэ биһигини тулалыыр дии. Венера
Тоҕо Витя мин уу долгураҥ олохпун үлтү ытыйда? ДС ААА
ср. эвенк. итык-ми ‘взбивать, смешивать (мутовкой)’

I
туохт.
1.
тарт диэнтэн холб. туһ. [Кыыстаах уол] сыһыары тардыһан, бэйэ-бэйэлэригэр умсугуйсан уһуннук уурастылар. Саха фольк. Дьоно үөрэ-көтө кыһыллыбыт балыгы тардыспытынан, айахтарыгар симмитинэн бараллар. «ХС»
Уйбаан аҕатын кытары …… оҥочо ханаппаакылыыра, муҥха тардыһара. «ХС»
2. Илиигинэн туохтан эмэ тутуһан баран бүтүн бэйэҕин тардан туруор. ☉ Ухватившись за что-л., подтянуться, чтобы сесть или встать
Сайсары баттыктарыттан тардыһан турарга мөккүһэр. Суорун Омоллоон
Аянитов кириэһилэтин өйөнөрүттэн тардыһан турда. Софр. Данилов
[Эмээхсин] кийиитин көмөтүнэн быаттан тардыһан олордо. М. Доҕордуурап
△ Быаҕа бааллан иһэн төттөрүлэс, атын сир диэки дьүккүс. ☉ Тянуть в другую сторону, упираться (будучи запряжённым, на поводке и т. п.)
Сиэттим. Бөрөм өсөһөн тардыһан көрөөрү гынна, төбөтүн булкуйбахтаата. Т. Сметанин
Ойоҕос ат, бостуруоҥката босхо баран, тардыспакка гынан көрө-көрө, сүүрүүтүн эбэн истэ. Эрилик Эристиин
3. Кимиэхэ-туохха эмэ дьулус, талас. ☉ Тянуться, испытывать тягу, стремиться к кому-чему-л.
Киһи баайга тардыһар. Амма Аччыгыйа
Маннык [сааскы] күн аҥаардастыы үчүгэйи эрэ баҕараҕын, үтүөҕэ эрэ тардыһаҕын. Н. Лугинов
[Маҕаачый] соҕотох ынах буолан тэһийбэтэ, үөргэ тардыһара эбитэ дуу, пиэрмэ сүөһүлэригэр бара турара. Далан
Биһиги бэйэ-бэйэбитигэр муҥура суох тардыһар этибит эрээри, дьиҥ өйдөһүүгэ кэлин хаһан да тиийбэтэхпит. «ХС»
4. Биир-биир кэлэн биир сиргэ түмүлүн, мунньуһун; туохха эмэ холбос, кыттыс. ☉ Стягиваться, собираться в одном месте; присоединиться к кому-чему-л.
Оонньуу өрөгөйө — бэс ыйын ортото — ыһыах. Ыҥырсан, тардыһан ыһыахха барыы, мааны таҥаһы таҥныы. Далан
Таммахтар мунньустан, тардыста сүүрүгүрэн, улуу өрүстэр буоланнар, таас хайалары тоҕута солоон түһэллэр. Амма Аччыгыйа
[Баайдар] билигин албыннаан, түөкэйдээн бэйэлэрин кэккэлэригэр дьон тардыһаллар. С. Ефремов
5. эргэр. Туох эмэ үөһэттэн бэриллэргэ тиксээри дьулус, ону көрдөс. ☉ Добиваться чего-л., просить что-л. у всевышнего, искать что-л. (напр., счастье)
Икки ини-бии Аҥыы-аҥыы айхал тардыһа Арахсан хааллылар. А. Софронов
Сарсын эн дойдулуоҥ, сарсын мин өрөгөй тардыһа, аат-сурах былдьаһа барыам. П. Ойуунускай
Нэһиилэ, кыл тыына кырдырҕаан, Сур тыына сурдурҕаан, Өрөгөй көрдөһө, Талаан тардыһа сытта. С. Васильев
♦ Атах тардыс көр атах
Ити эдэркээн киһиэхэ атах тардыһарыгар ат наада буолаарай. А. Сыромятникова
Ханыы тардыс көр ханыы. Биир суоссоҕотох хатыҥыр уоллаахтара, эр киһи быһыытынан, эр киһини, Дьулустааны ханыы тардыспыттыы одуулаһар. Э. Соколов
◊ Мас тардыс спорт. — мас тардыһыытыгар күрэхтэс. ☉ Соревноваться в перетягивании палки
Мас тардыһан, көтөхсөн, хары баттаһан быйыл ким аҕамсыйан, күүһэ мөлтөөбүтэ, ким үүнэн, күүс киллэриммитэ быһаарылынна. Амма Аччыгыйа
Кеша дьарамай, сула эрээри миэхэ күүһүмсүйэр, мас тардыһаары тииһэр. Н. Габышев
II
даҕ., кэпс. Кыра дэҥи көрбөт, тулуйбат; кыраттан кыыһырар, өһүргэнэр. ☉ Легко приходящий в раздражение, вспыльчивый
Тардыс киһи син биир кыыһырсыан, көҥөһүөн, холдьохсуон наада. Далан
Уола киһитинэн мөлтөҕүн, майгытынан тардыһын Никифоров кинээс билэрэ. М. Доҕордуурап
Макаар [«Бэйэтэ эмтиэкэ»] өйөсанаата муҥутаҕын, майгыта-сигилитэ татымын, тардыһын ааптар уустуктук иҥэн-тоҥон көрдөрөр. «ХС»

молоруй диэнтэн көстө түһүү. Үлэ чааһын бүтүүтэ таҥнаары сүгүллэҥнэһэн эрдэхтэринэ, арай уолбут Арамаан Хаабыһап хос иһи гэр бу молорус гына түстэ. П. А ввакумов

сүөргүлээ диэнтэн атын
туһ. Таҥас сокуонун уларытар көстүүнү өйдүүргэ кыһаллыҥ, оччоҕо сатаан таҥныаххыт. Бэйэҕит бэйэҕитигэр сөбүлэтэр курдук кыһаллыҥ, оччоҕо атыттарга да сүөргүлэтиэххит суоҕа. «Кыым»

аат. Иһигэр ньыһыллыбыт хортуоппуйдаах эбэтэр иэдьэгэйдээх килиэптии буһарыылаах хаптаҕай төгүрүк бурдук ас. ☉ Шаньги
Сарсын, сарсын сарсыарда, Сарапааммын таҥныаҕым, Тараахпынан тарааныам, Сааҥкыларбын аһыаҕым, Тахсан тардан [бурдугу] барыаҕым. Саха нар. ыр. II