творец, создатель; саҥаны айааччылар творцы нового; өйтөн булан айааччылар изобретатели.

м. 1. (творец) айааччы, оҥорооччу, тэрийээччи; 2. рел. (бог) айыы таҥара, айыы тойон таҥара.

фольк. божество, творец и покровитель лошадей; Күн Дьөһөгөй оҕолоро лошади (букв. дети Солнечного Божества).

I и. д. л. от тут= I приёмщик; бурдук тутааччы приёмщик зерна; сүөһү тутааччы приёмщик скота.
II и. д. л. от тут= II 1) строитель; 2) перен. строитель, созидатель, творец; коммунизмы тутааччылар строители коммунизма.

фольк. священный, божественный; высокочтимый; үрүҥ аар тойон пресветлый господин (всевышнее божество, творец и верховный властитель всей жизни на земле); аар баҕах священный жертвенный столб (где приносился в жертву духам скот необычной масти); аар маҥан холумтан священный домашний очаг (букв. огромный белый камин); аар тойон аҕа высокочтимый господин отец (почтительно-церемонное обращение к отцу); аар тайҕа седая священная тайга.

аат.
1. Айан, баар гынан олохсуппут айыы. ☉ Творец, создатель (о высших божествах)
[Туйаарыма Куо:] Айыахсытыҥ аргыстастын, Алдьархайыҥ аччаатын, Иэйэхситиҥ эҥээрдэстин, Эҕэрдэҥ элбээтин! П. Ойуунускай
Айбыт айыахсыт бэйэтин оҕолорун харах уутун соттуута суох, санаа аралдьытыыта суох төттөрү илдьэрэ тоҕо сүрэй? Дьүөгэ Ааныстыырап
2. Айбыт аҕа-ийэ, төрөппүттэр (үксүгэр элэк дэгэттээх). ☉ Родители (обычно с ирон. оттенком)
Тукаам, ити мин эмээхсиним киһини күлбэтэҕинэ, бэлэһэ хатырар үгэстээх, ол оннугар айыахсыттара киниэхэ үтүө санааны кэмчитик бэрсибиттэр. М. Доҕордуурап

аат. Өйүттэн саҥаны булан, оҥорон таһаарааччы; айар үлэһит. ☉ Творец, создатель нового; творческий работник. Саҥаны айааччылар. Ырыаны айааччылар
□ Ити көстө түһэн ааспыт дьикти кэрэ саарыстыба уолун, айааччытын, баһылыгын курдук дьоһуннаахтык туттан Тогойкин бара турда. Амма Аччыгыйа
Аан дойдуга туохтан да ордук сыаналаах диэн киһи, туох баар материальнай баайы, кэрэни айааччы кини буолар. А. Мординов. Суруйааччы айымньытын персонажтарын санаалара-оноолоро, толкуйдара эмиэ айааччы быһыытын-майгытын, сиэрин кытта ыкса сибээстээхтэр. «ХС»
Бу киэһэ ырыаны таптааччылар уонна ырыаны айааччылар икки ардыларыгар олус чугастыы быһыыга-майгыга истиҥ кэпсэтии буолла. «Кыым»

1. аат. Күн сиригэр баар гынааччы, айан үөскэтээччи (үксүгэр итэҕэлгэ — таҥара эбэтэр аҕа туһунан). ☉ Творец, создатель (обычно в верованиях — о боге-творце, часто ирон. — об отце)
   Айбыттан аналлаах айаатыыр илбиһим олоппокко сордоон, ойоҕоспор оонньоон тамахпын илитэн ыллыырым эбэтээ! П. Ойуунускай
   Өбүгэлэр үҥкүүлэрэ үөдүйэн, Төрүттэр үҥкүүлэрэ төгүрүйэн, Айбыттар үҥкүүлэрэ араалланан, Сэттэ омук сэгээк ырыата эйээрдэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Тоойуом, чэ даа, барыах. Били айбытыҥ букатын, чэ кыайыаҕа. А. Сыромятникова
2. даҕ. суолт. Күн сиригэр баар гыммыт, айан үөскэппит. ☉ Создавший, сотворивший. Айбыт аҕа. Поэт айбыт ырыалара. Норуот айбыт номохторо
   □ Мин бардым горняк-үлэһит Айбыт куоратын туойаары, Тэбиий, тимир эрдииһит, Дэбилит дьэҥкир бааллары! Эллэй
   — Махтал! — диибин. — Барҕа махтал Миигин айбыт айылҕабар, Ытыыр, күлэр, уйадыйар Тэбиэс сүрэхтээн айбыккар. С. Данилов
   Кэбис, кэбис, айбыт аҕа сүрэҕэ Таас буолбатах эбит. И. Гоголев
   ♦ Айбыт (таҥара) <бэйэтэ> билэр — ким да билбэт; киһи билэр кыаҕа суох (ону таҥара эрэ билиэн сөп; үксүгэр ыйытыыга, хоруйга тут-лар). ☉ Никто этого не знает, никому неведомо (соотв. бог его знает, один бог знает)
   Оҕонньорго уолуттан …… ыарахан дьааһыгы уонна туох эрэ суулаахтары аҕалбыттар. Онно туох-туох баарын айбыт бэйэтэ билэр. Болот Боотур
   Былыр-былыргыттан кыһыл көмүс былдьаһыгар төһө элбэх иирсээн, төһө үгүс өлөрсүү буолбутун айбыт бэйэтэ билэр. «ХС»
   Кинилэр онно тугу кэпсэппиттэрин айбыт таҥара эрэ билэн эрдэҕэ. И. Гоголев