несов. кого-что, разг. 1. (теребить) тардыалаа, илгиэлээ; 2. перен. (надоедать) үүйэ тут, сүгүннээмэ.

несов. 1. что (теребить, тормошить) үрэй, үрэллэҥнэт, бурай; ветер треплет её волосы тыал кини суһуоҕун бурайар; 2. кого-что (похлопывать) таптай; трепать по плечу саннын таптай; 3. кого-что, разг. (дёргать, рвать) илгиэлээ; трепать кого-л. за волосы баттаҕыттан илгиэлээ; 4. что, разг. (приводить в негодность одежду, обувь) ил- бирит, илдьи тыыт; 5. кого-что, разг. (о болезни) титирэт; его треплет лихорадка кинини лихорадката титирэтэр; 6. что (очищать, раздёргивать волокно) тыыт, ыраастаа; трепать коноплю көлөппүнэни тыыт; # трепать нервы киһи нервэтин алдьат, кыйахаа; трепать языком разг. тылгын ыстаа, мээнэ лахсый.

1. туохт.
2. Кими, тугу эмэ таарый, даҕай, тут, таарыйан, даҕайан тутан көр. ☉ Трогать кого-что-л., касаться кого-чего-л.
   Мантан бэттэх Маайыс билбэтин мээнэ тыыппат буолбут. Суорун Омоллоон
   Этэллэрэ: «Тыытымаҥ букатын Көтөр кынаттаах уйатын». Баал Хабырыыс
   Чаччыгыныардар ол эмэгэттэртэн куттанан, аны отону тыыппат буолбуттара. И. Федосеев
3. көсп. Кими, тугу эмэ аймаа, сүпсүгүрт. ☉ Беспокоить, тревожить кого-л. [Кымырдаҕастарга:] Чэ, үлэһиттэр, кытаатыҥ, эйэлээх куораккытын тутунуҥ, аны мин эһигини тыытыам суоҕа. Суорун Омоллоон
   Өлбүттэри тыытымаҥ, түөһүмэҥ, Сүгүн сытыарыҥ, кэбиһиҥ! Баал Хабырыыс
   «Олорорум иһин төлөбүрү ылаҕыт, атыныгар миигин мэһэйдээмэҥ, букатын тыытымаҥ», — диэбиттии тимир-тамыр туттара. «Чолбон»
4. көсп. Долгут, аймаа, күүрт. ☉ Задевать, трогать, волновать кого-что-л.
   Михаил Сергеевич кэпсээнэ Айта санаатын тыыттаҕа. Далан
   Кэрэ муусука киһи сүрэҕин тыытар, уйадытар, ардыгар көтөҕөр, өрүкүтэр даҕаны! Н. Габышев
   Сурук миигин сүрдээҕин тыыппыта. П. Аввакумов
5. кэпс. Кими эмэ күүс өттүгүнэн күөмчүлээ (буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Применять грубую силу в отношении кого-л. «Бэрин, тыытыахпыт суоҕа!» — дии-дии Полянскай чугаһаан тиийбитигэр, бандьыыт уонча хаамыыттан охторбута. Амма Аччыгыйа
   Бу күһүн эн сынньымаҥ диэн бирикээстээбитиҥ иһин, төрүт тыыппакка аҕаллыбыт. Эрилик Эристиин
   Сир үрдүгэр өрүү суобаһын үрдүктүк тутар күүстээх харамайга барытыгар сокуон биир: сытан биэрбити тыыппаттар. В. Титов
6. көмө туохт. суолт. Сорох сыһыаттары кытта ситимнэһэн хайааһын тэтимнээхтик, күүскэ буоларын көрдөрөр. ☉ В сочетании с некоторыми наречиями обозначает интенсивность действия
   [Маайыс:] Тыый, тыаҕа соҕотоҕун барыма, онно эһэ баар буолуоҕа, тырыта тыытан сиэн кэбиһиэҕэ. П. Ойуунускай
   [Чүөчээски] икки атаҕа адьас улук буоллулар, сырата-сылбата быһынна, иһэ баранна, таҥаһыттан таҥас орпото, от-мас хайыта тыытан бараата. Суорун Омоллоон
   Үлүһүйбүт бөрөлөр убаһалар тараһаларын хайыта тыыта, такымнарын иҥиирин сыыйталыы сырыттылар. Р. Кулаковскай
   ♦ Быаргын тарбаа (тыыт) көр быар
   Оҕонньор өр соҕус күлэн быарын тыыттан баран тохтуур. Н. Якутскай
   Саабынаан тэҥнэстэхпинэ эмдэй-сэмдэйбит. Аҕам ону көрө-көрө күлэн быарын тыытар буолара. Н. Лугинов
   Улахан (абааһы, үөдэн) тыыттын — сах сиэтин (салаатын) диэн курдук (көр сах II). Доҕоор, Клим, булду улахан тыыттын, буут биэрэ охсуохха. Суорун Омоллоон
   Чулуу тааһым буолабуола, Чобоорхойо сатаама, Тохтоон эрдин, Үөдэн тыыттын, Сойуолаһа барыма! Эллэй. Доҕор Миша, эр киһилии, Кытаанахтык саҥартыыр: «Арахсыбыт да — сырыттын, Ааттаама, абааһы тыыттын!» Р. Баҕатаайыскай
   ср. др.-тюрк. тит ‘разрывать, раздирать’, хак. тыт ‘теребить шерсть’, кирг. тыт ‘трепать, растрепать; теребить’

1. үллэҥнээ диэнтэн дьаһ. туһ. Дьэ, хотуой, Эппит тылбын умуннаргын эрэ Эккиттэн-хааҥҥыттан иэстиэм буолуо. Үрүҥ үөнү Үллэҥнэтэ оонньуом, Баҕа бөҕөнү Бахчаҥната көтүтүөм. П. Ойуунускай
   Балаҕан ыйын саҥатыгар кыстык хаар түһэн үллэҥнэтэн барда. П. Филиппов
   Тырамбаай долгуну үллэҥнэтэн кытылга хоруйа анньан таҕыста. Т. Нутчина
2. Туох эмэ олус элбэҕи, хойууну (хол., оту) өрө сахсаҥнат, бураллаҥнат. ☉ Ворошить, трясти, теребить большую массу чего-л. рыхлого, пушистого
   Бэһиэлэйэп дьиэтин анныгар дьон от кэбиһэн үллэҥнэтэн эрэллэр эбит. Амма Аччыгыйа
   Дудников атыыһыт бирикээсчигинээн иккиэ буолан, харчыларын ааҕан үллэҥнэппиттэрэ. Н. Якутскай
   Ийэлээх аҕата оҕолорун үөрэ-көтө көрүстүлэр, түүлээҕин хостоон үллэҥнэттилэр. «Чолбон»
3. көсп. Олус омуннуран, ыһа-тоҕо кэпсээ. ☉ Говорить о чём-л., приукрашивая, преувеличивая, с пылом, с жаром, азартно
   Холкуостаах уолаттар Иэттээнэп ити быһылааннарын икки-үс төгүл эбэ-эбэ кэпсээн үллэҥнэтэллэрэ. В. Титов
   [Эр дьон] түмүстэхпитинэ, үллэҥнэтэн түһэн сэһэннээх-ыаһахтаах дьоммут ээ. Э. Соколов
   Биһиги туспутунан бука, кэпсээн бөҕөнү үллэҥнэтэр киһи буолуо. М. Доҕордуурап
4. көсп., кэпс. Элбэх харчыны, үбү ааҕыс, элбэх харчыга, үпкэ тигис (омуннаан этии дэгэттээх). ☉ Заполучить большие деньги, выручить большой доход (с оттенком преувеличения)
   Дьэ, биһиги хайаатар даҕаны куһаҕан тыын буолан, Бырдаахап баайын үллэҥнэтэрбит буолуо. Н. Неустроев
   Ньиэп, гаас курдук үрдэ суох үбү үллэҥнэтэр сиртэн хостонор баайдары кинилэр бас билэллэр. Е. Неймохов
   Дохуот бөҕөнү үллэстэн үллэҥнэтэн бардылар. М. Доҕордуурап