көр тоттугурҕаа
Тоттурҕаан тоһугурайбыккытын сыһытар …… кэм уолдьаста! Л. Габышев

туохт. Кими, тугу эмэ сирэ, сэмэлии санаан сөбүлээбэккин биллэр. ☉ Выразить неодобрение, осуждение, порицание кого-чего-л.
Киһиргэс киһини Сиргэнэ көрдүлэр, сиилээннэр күллүлэр. М. Ефимов
Маайа саҥа ырбаахыны кэппитин сиилээн, Чаабый Натааһа уллуҥаҕыттан төбөтүн оройугар диэри өрө көрдө уонна саннын ыгдах гыннаран кэбистэ. Эрилик Эристиин
Кырдьаҕастар: «Аата, бу оҕолор көлөнү үлбүрүйэн тугу да гыналлара суох буолан, була сатаан, тоттугурҕаан эрдэхтэрин», — диэн сиилииллэрэ. Г. Колесов
ср. тюрк. йилиш ‘смеяться с презрительной миной’

1. сыһ.
2. Туорамаары, устатынан уонна туоратынан (хол., кээмэйдээ). ☉ Вдоль и поперёк, по длине и ширине (напр., измерить)
   Ааҕыытын бүтэрээт, күөх солко былаатынан сүүһүн көлөһүнүн уһаты-туора соттумахтыыр. Күннүк Уурастыырап
   Муус, хас да сиринэн хайытталанан, уһатытуора хайыта барда. П. Филиппов
   Дьөгүөрдээх алаас нэлэһийэ сытар киэҥ уорҕатын уһаты-туора тардан, мээрэйдээбитинэн, аахпытынан, сурукка киллэрбитинэн бардылар. А. Бэрияк
3. Киэҥ сиринэн, араас сирдэринэн (сырыт). ☉ Повсюду, везде (напр., бывать)
   Саха Сирин киэбэ-киэлитэ биллибэт киэҥ дойдутун уһаты-туора айаннаабыт киһи. Амма Аччыгыйа
   Чорооноп Саха Сирин үгүс оройуоннарын уһаты-туора сыыйталаабыта. Г. Угаров
   Поповтар кэргэттэрэ бэйэлэрин төрөөбүт сирдэриттэн ханна да ырааппатахтар, уһаты-туора сылдьыбатахтар. А. Олбинскай
4. даҕ. суолт. Ылыныллыбыт сиэримайгыны кэһэр, сүөргү (хол., быһыымайгы). ☉ Нарушающий общепринятые правила, предосудительный (напр., о поведении)
   Онон уһаты-туора, олуона быһыы-майгы адьас тахсыа суохтаах. С. Никифоров
   Куорат көрүн-нарын эккирэтиһэн киирбит сорох ыччат улдьаарар уһаты-туора түбэлтэлэрэ тахсыталыыллар. И. Алексеев
   ♦ Уһаты-туора тутун — 1) сиэри таһынан буол, олуона быһыыны оҥор (үксүгэр буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ соотв. вести себя неприлично
   Киһи быһыытынан киэҥ-холку, уһаты-туора туттубат идэлээх, сэмэй, чиэһинэй, биир кэм сырдыгынан сыдьаайа сылдьар үтүөкэннээх табаарыс, эрэллээх доҕор этэ. С. Данилов
   «Чомпоойоптооххо олус уһаты-туора туттаайаҕын», — диэн кинини Петровскай сэрэппитин эмиэ өйдөөн кэллэ. Л. Попов
   Кини хаһан да тоттугурҕаан, уһаты-туора туттубатаҕа, биирдэ да сүөргү, куһаҕан тылы эппэтэҕэ. С. Никифоров; 2) кэпс. — бэйэҥ билэргинэн, көҥүл айбардаа, оннук дьаһай. ☉ Вести себя как вздумается, как захочется, своевольничать
   Тойонум эппиэттээх эбээһинэстэри сүктэрэр буолан эрэр, онон үбү-аһы ыраах сылдьан бэйэм билэрбинэн көҥүл ылар-биэрэр бырааптаныам, уһаты-туора туттар кыахтаныам. Болот Боотур
   Ханнык да түбэлтэҕэ тимири кэмчилээһин былааныттан ураты итини уһатытуора туттуу таһаарыллыа суохтаах. «Кыым». Уһаты-туора хаамп (сырыт) кэпс. — ылыныллыбыт сиэри-майгыны кэс, сыала-соруга суох, улдьаа сырыт. ☉ Выйти за рамки приличия, выйти из рамок допустимого
   Эн этэргиттэн биирдэ уһаты-туора хаамыам суоҕа. Суорун Омоллоон
   Дьон оннооҕор буолуоҕу уһаты-туора хаамаллар, баҕар биллибэккэ хаалыа. Т. Находкина
   Киинэттэн ураты ханна да уһаты-туора сылдьыбатах, наар үөрэҕэр эрэ кыһаллыбыт. ӨӨ ДДьДТ