Якутские буквы:

Якутский → Якутский

тумустаа

туохт.
1. Туохха эмэ тумуста оҥор. Приделывать к чему-л. переднюю выступающую часть, нос, клюв. Оҕолор оҥоһуу бөтүүктэрин кыһыл кумааҕынан тумустаабыттар
2. Быган, тумуллаан киир (хол., тыа, арыы туһунан). Выступать, выдаваться мысом (напр., о лесе, полуострове)
Иннигэр муораҕа тумустаан киирбит үрдүк очуос таас көһүннэ. Н. Якутскай
Биһиги тумустаан турар чараас тыаҕа киирдибит. А. Бэрияк
Биир сайыҥҥы үтүө күн Михаил тумустаан киирбит өрүс кытылыгар …… отун мунньа, бугуллуу сылдьыбыт. ЖЕ ИОК
3. байыан. Сэриигэ, кыргыһыыга сүрүн аармыйа иннигэр сырыт. Находиться впереди главных сил, быть в авангарде (в бою)
Ити пуолка кимэн киириитин маҥнайгы батальон тумустуохтаах. Н. Якутскай
Кинилэр үһүө буолан күрүөлэр быыстарынан тумустаан киирэн иһэллэрэ. М. Доҕордуурап
Өстөөхтөр Демянскай тоҕойу ылан сытар буоланнар, инники тумустаан киирэн сытар биһиги чаастарбытыгар ас-үөл быста-быста тиэрдиллэрэ. ССС
4. көсп. Кими, тугу эмэ ордук чорботон бэлиэтээ. Особо выделять когочто-л., обращая на него внимание
Оҕолортон ордук тумустаан ыалдьыттары кытта кини [Баһылай Кэдээкин] кэпсэтэр. Амма Аччыгыйа
Ааспыт мунньахтарга, тумустаан туран, ити икки киһи Дьара хочотун сир оҥостор туһата суоҕун дакаастыыллара. Н. Якутскай
[Оҕо сааһым доҕотторо] Тугу эрэ ордук тумустаан үҥэр таҥара гыналлар? М. Ефимов

Якутский → Русский

тумустаа=

1) приделывать переднюю часть к чему-л.; сыарҕаҕын тумустаа = приделать переднюю перекладину к саням; 2) выступать, выдаваться мысом (о лесе, полуострове); тыа тумустаан киирэр лес выдаётся мысом; ср. тумуһахтаа =.


Еще переводы:

тумуһахтаа=

тумуһахтаа= (Якутский → Русский)

выступать, выдаваться мысом (о лесе, полуострове, обычно гористом); тыа күөлгэ тумуһахтаан киирэр лес мысом вдаётся в озеро; ср. тумустаа = 2.

кирилий

кирилий (Якутский → Якутский)

туохт., кэпс. Күүскэ тэпсэн, ньиккэриччи аалан хаһыы оҥор, суолла таһаар (суол туһунан). Быть исхоженным, изъезженным (о дороге)
Тыраахтар элбэхтик сылдьан кирилийбит үс суола кэлэн, тумустаан киирбит тыа саҕатыгар холбоһор. В. Тарабукин

кыдыйылын

кыдыйылын (Якутский → Якутский)

кыдый диэнтэн атын
туһ. Урут кыдыйыллан эстэ сыспыт үгүс харамайдар ахсааннара билигин чөлүгэр түһэриллэр. КВА МГ
Богаудтар хоргуйан-сутаан, бэринэргэ күһэллибиттэрэ. Билиэн ылыллыбыттар сорохторо кыдыйыллыбыта. КФП БАаДИ. Тумустаан киирбит гитлеровецтар төһө да «ударнайынан» аатырбыттарын иһин кыдыйыллыбыттара. Саллааттар с. 1967

тумустан

тумустан (Якутский → Якутский)

тумустаа диэнтэн бэй., атын
туһ. [Иһэ-таһа биллибэт киһи] Харахтыын хатыыланар, Хааһа кыһыл кытыыланар, Муҥар, муннулуун тумустанар, Уостуун уһуктанар. С. Тимофеев
Тумустаах саары этэрбэс эрэ барыта тумустаммат, тумус анньыытын бэрт мындыр эрэ иистэнньэҥ сатыыр үһү. НБФ-МУу СОБ

түһүлгэлэн

түһүлгэлэн (Якутский → Якутский)

түһүлгэлээ диэнтэн бэй
туһ. Дириҥ далай түһүлгэлэниҥ, Уолбат ойбоннонуҥ, Уйгуну олохтоон Быйаҥы оҥоруҥ. АЛА КК
Тунулгуут саас аайы манна түһүлгэлэнэрэ. «Чолбон»
Бу дьон өрүс ыраах тумустаан киирбит уһук эҥээригэр түһүлгэлэммит этилэр. М. Горькай (тылб.)

хотугулуу-илин

хотугулуу-илин (Якутский → Якутский)

аат. Хоту уонна илин ыккардынааҕы хайысха, туһаайыы. Северо-восток
Биһиги отчуттарбыт күн ортолоон эрдэҕинэ алаас хотугулуу-илин саҕатыгар тумустуу үтэн киирбит арыы тыа кэтэҕэр кистэнэн турар иччитэх ампаар дьиэҕэ омурҕанныы таҕыстылар. А. Бэрияк

баайталаа

баайталаа (Якутский → Якутский)

баай I диэнтэн төхт
көрүҥ. Сарсыарда турбутум, хайыы-үйэ бөлүүн чугас эргин ыаллары тилийэ көтөннөр, далга турар аттары тутуталаан аҕаланнар, оскуола олбуоругар баайталаабыттар. Амма Аччыгыйа
Аттаахтар бары туора-маары ойутан тахсаннар, тумустуу үүммүт титириктэргэ аттарын баайталаан кэбистилэр. Эрилик Эристиин
Хамначчыт уолаттар аттары көлүйэллэр, уруу иһэрин дьон ыраахтан иһиттин диэн дугаларга чуорааннары баайталыыллар. Н. Якутскай

кэрэмээннэн

кэрэмээннэн (Якутский → Якутский)

туохт. Барыйан, күлүгүрэн, омооннонон көһүн. Виднеться размытым силуэтом, слабыми очертаниями
Сирдэрин уһуга, Сири иһит сиксигин курдук кэрэмээннэнэн баран, Тоҥус киһи туут хайыһарын Тумсун курдук Өрө чоноруйан тахсан бара турда. Күннүк Уурастыырап
Тыа кэрэмээннэнэн турарынан буоллаҕына, уһун синньигэс сис күөлүн хоту үрдүнэн, тумустуу үтэн киирбит сэндэҥэ чагда быыһынан баран иһэннэр маһы соһон барбыт суолу көрдүлэр. Эрилик Эристиин

тумуһах

тумуһах (Якутский → Якутский)

аат. Сыһыыга тумуллаан, тумустаан киирбит тыалаах мыраан (хайалаах сиргэ). Небольшой лесной мыс (обычно в гористой местности)
Хас сир-уот, хас үрэх, улуу тумуһахтар, таас дьааҥылар, аартыктар — бары иччилээхтэр. Саха фольк. Балыксыттар икки тумуһахха, онно баар үүтээннэргэ тохтоору араҕыстылар. КДМ ОККО
Бу тумуһахха хаптаҕас үүннэҕинэ дьиикэйдик да үүнэр буолар эбит. «Чолбон»
ср. каракалп. тумсык ‘мыс’

аттаах

аттаах (Якутский → Якутский)

аат. Ыҥыыр аттаах киһи. Наездник, всадник на лошади
Аттаахтан кымньыытын, сатыыттан тайаҕын ыл (өс хоһ.). Аттаахтар суоллара айан аартыгыттан туораан үрэх тыатыгар киирэ турбуттар. Амма Аччыгыйа
Аттаахтар бары, туора-маары ойутан тахсаннар, тумустуу үүммүт титириктэргэ аттарын баайталаан кэбистилэр. Эрилик Эристиин
Ойуур быыһыттан суолга аттаахтар кутулла түспүттэрэ. Софр. Данилов
Аттаах сэрии — аҥаардас ыҥыыр аттаахтартан турар сэрии дьоно. Конное войско, кавалерия
Бэтэрээ Бөтүҥнэр чуолҕаннарынан кэтээн олордохторуна, төһө эмэ аттаах сэрии халҕаһа курдук анньан көстүбүт. Эрилик Эристиин